|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye şirketlerinin mal ve hizmet alımlarında Kamu İhale Kanunu’na (4734 sayılı) uygun ihale usullerini kullanmadığını ortaya koymuştur. İncelemeler, bu alımların büyük bir kısmının, ihale usullerine tabi olmadan doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiğini göstermektedir. Kanun’un 18’inci maddesi, idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usullerinin uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, doğrudan temin usulü yalnızca belirli koşullar altında kullanılabilmektedir.
Doğrudan temin, küçük çaplı ihtiyaçların ilan yapılmaksızın karşılanması için öngörülmüş bir yöntemdir ve bu usulün kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla Kanun’da özel düzenlemeler bulunmaktadır. Eşik değerlerin altında kalmak için mal veya hizmet alımlarının kısımlara bölünmesi yasaktır ve yıllık harcamaların belirli bir oranı aşması için Kamu İhale Kurulu’nun onayı gerekmektedir. Yapılan denetimlerde, kamu kaynaklarıyla gerçekleştirilen alımların çoğunun doğrudan temin usulüyle yapıldığı ve bu durumun Kanun’un ilgili maddelerine aykırı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, belediye şirketlerinin mal alımlarını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirlenen esas ve usullere uygun bir şekilde gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Mal ve Hizmet Alımlarının Kamu İhale Kanunu’nda Düzenlenen İhale Usullerine Uygun Olarak Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketçe, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda düzenlenen ihale usulleri kullanılmak suretiyle temin edilmesi gereken mal alımlarının tamamına yakınının Kanun’da bir ihale usulü olarak düzenlenmeyen doğrudan temin usulü ile yapıldığı görülmüştür.
Belediye şirketleri kullanımlarında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımı ile yapım işlerinin ihalelerini 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütmek zorundandırlar.
Kanun’un 18’nci maddesine göre; idarelerin mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usullerinden birinin uygulanması gerekmektedir. Kanun kapsamında yapılacak ihalelerde uygulanabilecek ihale usulleri arasında sayılan pazarlık usulü, sadece Kanun’da belirtilen hallerde kullanılabilecek olup, açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usuller olarak kabul edilmiştir.
İdareler, ihtiyaçlarının uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli ve etkin kullanılmasını sağlamak için kanunlarla öngörülen mal ve hizmet alımlarını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunda öngörülen ihale esas ve usulleri çerçevesinde temin etmek zorundadırlar.
Esas itibarıyla bir ihale usulü olmayan doğrudan temine ilişkin esas ve usuller Kanun’un 22’nci maddesinde düzenlenmiştir. Doğrudan temin usulü, idarelerin küçük çaplı ihtiyaçlarının işin doğası gereği ilan yapılmaksızın ihale usullerine tabi olmadan basit biçimde karşılanması için getirilen ve sadece ilgili maddede sayılı ihtiyaçların temini ile yine maddede sayılan hallerin gerçekleşmesi durumunda kullanılması gereken bir usuldür. Maddede sayılan ihtiyaç ve hallerin bu usul kullanılarak temin edilmesinde kötüye kullanımın önlenmesi için Kanun’un 5 ve 62’nci maddelerinde bu konu ile ilgili özel düzenleme yapılmıştır. Buna göre “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” ve “Bu Kanunun 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamaz.”
İdareler, kamu kaynağı kullanarak gerçekleştirdikleri mal ve hizmet alımlarını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunda öngörülen ihale esas ve usulleri çerçevesinde temin etmek zorundadırlar. Harcama talimatında yer alan gerçekleştirme usulü kanunla düzenlenen bir usul olmalıdır. Bu usullerin uygulanmaması sonucunu doğuracak gerekçelerle Kanun’da yer alan özel ve spesifik hallerin genelleştirilip yaygınlaştırılmaması gerekir.
Yapılan incelemelerde kamu kaynağı kullanılarak yapılan mal alımlarının tamamına yakınının 4734 sayılı Kanun’da düzenlenen ihale usulleri yerine doğrudan temin usulü ile yapıldığı ve bunun sonucu olarak da Kanun’un 5 ve 62’nci maddelerinde yer alan düzenlemelere uyulmadığı tespit edilmiştir.
Şirket mal alımlarını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda düzenlenen esas ve usullere uygun olarak gerçekleştirmesi gerekmektedir.