Mal ve Hizmet Alımlarının Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi ile Gerçekleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Mal ve Hizmet Alımlarının Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi ile Gerçekleştirilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Bazı mal ve hizmet alımlarının, parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek, açık ihale usulü yerine doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun, “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;

“(…) Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez. Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir.”,

“Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde ise; “Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin on beş milyar, diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.” hükümleri yer almaktadır.

Kanun’da yer alan eşik değerler ve parasal limitlerin 01.02.2024 tarihinden itibaren uygulanması ile ilgili olarak, 24.01.2024 tarihli ve 32439 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2024/1 No.lu Kamu İhale Tebliğinde, 2024 yılı doğrudan temin limiti büyükşehir sınırı dahilinde bulunan idareler için 622.756,00 TL olarak belirlenmiştir.

Buna göre büyükşehir sınırı dahilinde bulunan idareler, 622.756,00 TL altındaki ihtiyaçları için ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin yöntemine başvurabileceklerdir.

4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımlarının, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.

Belediye tarafından 2024 yılında doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımların incelenmesi neticesinde, dağıtılmak üzere alınan kırtasiye malzemeleri, bayrak alımları, çanta, makine ve spor malzemeleri, baskı ve broşür alım işleri, elektrik, hırdavat ve temizlik malzemesi mal alımlarının Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usulleri ile alınması gerekirken, aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere kısımlara bölünerek Kanun’da özel alım usulü olarak belirtilen doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

Tablo 12: Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi ile Gerçekleştirilen İşler

İdare tarafından verilen cevapta, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde işaret edilen eşik değerlerin altında kalmak amacıyla değil, alım konusu mal ve hizmetin miktarının öngörülemeyecek nitelikte olmasından kaynaklandığını, ambara alınan yedek parçalar farklı marka ve modele ait araç ve iş makinelerine farklı firmalardan ihtiyaca binaen alındığını, işin adı kısmında “Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Envanterinde Kayıtlı Araçlarda Kullanılmak Üzere Yedek Parça İhtiyacı” olarak genel bir ibare kullanıldığından dolayı alım işi kısımlara bölünmüş gibi göründüğünü, bundan sonraki süreçte işin adı kısmına alım yapılacak plaka, marka, model, alınacak yedek parçanın adı vb. bilgiler yazılarak ayrıntılı açıklama girileceğini, “Trafik Hizmetleri Şube Müdürlüğü Trafik Kontrol Merkezi Akıllı Kavşak Trafik Yönetim Sisteminde kullanılmak üzere” şeklinde belirtilen malzemeler, il genelinde 16 (onaltı) farklı noktada hizmet veren ve Ulaşım Dairesi Başkanlığı Trafik Kontrol Merkezinden yönetilen “Akıllı” sinyalize kavşaklarda, Trafikte can ve mal güvenliğini sağlamak amacıyla kavşaklarda kullanılmak üzere talep edildiğini, söz konusu ürünler her ne kadar aynı çatı sisteminin altında yer alan ve çalışan bileşenler olsalar da ürünlerin tedarikçiliği açısından iki farklı sektörel uzmanlık gerektirdiğini, bahse konu her iki satın alma işlemi için talebin bölünmesi söz konusu olmayıp her iki talepte de yer alan malzemeler yukarıda sözü edilen gerekçelerden dolayı iki farklı satın alma talep fişi olarak düzenlendiğini belirtmiş olsalar da cevaplarında belirtilen savunmalar, art arda aynı türden kalemlerin aynı yada farklı firmalardan yapılan doğrudan temin ile alınan mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale yöntemlerinden birinin kullanılmasına engel teşkil etmemektedir. İdare tarafından bazı alımların özel imalat gerektirdiğinden aynı firmalardan alınamadığını, o yüzden iki farklı doğrudan temin işlemi yapıldığını belirtmişlerdi. Ancak İhalelerde, ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla, kısmi teklif verilebilmesi mümkün bulunmaktadır. Kısmi teklif verilebilen ihalelerde isteklilerce her bir iş kısmına ayrı ayrı teklif vermek suretiyle işin tamamına teklif verilebileceği gibi, ihale dokümanında belirtilen kısımlardan bazılarına da teklif verilebileceğinden İdare tarafından yapılan savunmadaki özel imalat gerektirdiğinden doğrudan temin ile alımın yapıldığı ifadesi de haklı bir gerekçe sunmamaktadır. Özel imalat süreci gerektiren iş kalemlerinin de kısmi teklif şeklinde ihale edilebileceğinden doğrudan temin alımı ile mal ve hizmetlerin kısımlara bölünmesi mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan işlerin, 4734 sayılı Kanun’da yer alan temel ihale usulleriyle gerçekleştirilmesi ve doğrudan temin yönteminin Kanun’da belirtilen amacına ve şartlarına uygun olarak kullanılması gerekmektedir.