|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın gerçeği yansıtmadığını ortaya koymaktadır. Amasya Katı Atık Birliği’ne gönderilen katılma paylarının, 630 Giderler Hesabı yerine 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’na kaydedildiği tespit edilmiştir. Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’na göre, bu birliklerin kamu tüzel kişisi olduğu ve dolayısıyla sermaye yapısının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, belediyelerin gönderdiği katılma paylarının 630 Giderler Hesabı’nda izlenmesi gerekmektedir.
Ayrıca, İller Bankası A.Ş. için kesilen payların da 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlenmesi gerekirken, bir kısmının 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’na kaydedildiği görülmüştür. Bu durum, bilanço ve faaliyet sonuçları tablolarında hatalara yol açmakta ve mali tabloların doğruluğunu etkilemektedir. Kamu İdaresi, yapılan hataların düzeltilmesi için gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığını belirtmiş, ancak bu düzeltmelerin 2024 yılı mali tablolarına etkisi olmamıştır. Dolayısıyla, mali kuruluşlara yatırılan sermayelerin doğru hesaplarda izlenmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın Gerçeği Yansıtmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Mahalli idare birliğine gönderilen tutarlarlar ile İller Bankası A.Ş sermayesi için kesilen payların bir kısmının Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’na, kaydedildiği görülmüştür.
Mahalli İdare Birliğine Gönderilen Katılma Paylarının Mal Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda İzlenmesi
Kamu İdaresinin mahalli idare birliği olan Amasya Katı Atık Birliğine gönderilen tutarların 630 Giderler Hesabı’nda izlenmesi gerekirken 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruşlar Hesabı’na kaydedildiği görülmüştür.
5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; mahalli idare birliği kavramının, birden fazla mahallî idarenin yürütmekle görevli oldukları hizmetlerden bazılarını birlikte görmek üzere kendi aralarında kurdukları kamu tüzel kişisini ifade ettiği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Birliğin Gelirleri” başlıklı 15’inci maddesinde; birlik üyelerinin, birliğin kuruluş ve faaliyet giderlerine katılma payları birliğin gelirleri arasında sayılmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin; 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın niteliğini düzenleyen 181’inci maddesinde bu hesabın mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakden veya ayni olarak verilen sermaye tutarları ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararların, bütçeye iade olunan sermayelerin izlenmesi için kullanılacağı, 630 Giderler Hesabı’nın niteliğinin düzenlendiği 372’nci maddesinde bu hesabın, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın Devlet Muhasebesi Standartları Kurulu tarafından belirlenen uluslararası genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre tahakkuk ettirilen her türlü giderin izlenmesi için kullanılacağı, düzenlenmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre; mahalli idare birliklerinin kamu tüzel kişisi olduğu ve şirket mahiyetinde olmadığı bu nedenle de bir sermayesinin bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle mahalli idare birliklerine üye olan belediyelerin gönderdikleri kuruluş ve faaliyet giderlerine katılma paylarının 630 Giderler Hesabı’nda izlenmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinin üyesi olduğu Amasya İli, İlçeleri ve Beldeleri Katı Atık Bertaraf Tesisleri Yapma ve İşletme Birliğine gönderilen katılma paylarının 630 Giderler Hesabı’nda izlenmesi gerekirken, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlendiği görülmüştür.
Bu durum, Bilanço’da 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın olması gerekenden 39.516.897,56 TL daha fazla, Faaliyet Sonuçları Tablosu’nda 630 Giderler Hesabı’nın olması gerekenden 39.516.897,56 TL daha düşük görünmesine yol açmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, yapılan hataların düzeltilmesi için gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığı ifade edilmiştir.
Bulgu konusu hususa ilişkin 2025 yılında yapılan kayıtların, 2024 yılı dönem sonu mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır.
Kamu İdaresi tarafından mahalli idare birliklerine gönderilen katılma paylarının 630 Giderler Hesabı’nda izlenmesi gerekmektedir.
İller Bankası A.Ş’nin Sermayesi İçin Kesilen Payların Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda İzlenilmesi
İller Bankası A.Ş’nin sermayesi için kesilen payların 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlenmesi gerekirken bir kısmının 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlendiği görülmüştür.
6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un “Kuruluş” başlıklı 1’inci maddesinde; bu Kanun ile düzenlenen hususlar dışında, özel hukuk hükümlerine tabi, tüzel kişiliğe sahip, anonim şirket statüsünde “İller Bankası Anonim Şirketi” unvanıyla bir kalkınma ve yatırım bankası kurulduğu düzenlenmiştir.
Aynı Kanun’un “Ortaklık Yapısı ve Sermaye” başlıklı 4’üncü maddesinde; bankanın ortaklarının, il özel idareleri ve belediyeler olduğu belirtilmiştir. Maddenin devamında sermaye tavanına ulaşıncaya kadar bankanın ödenmiş sermayesine, 02.07.2008 tarihli ve 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’a göre her ay Hazine ve Maliye Bakanlığı ve İller Bankası tarafından dağıtılacak vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilecek miktarların ekleneceği hükme bağlanmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın niteliğini düzenleyen 178’inci maddesinde; bu hesabın kanuni yetkilere dayanılarak mali kuruluşların sermayesine iştirak edilen tutarların ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararların, bütçeye iade olunan tutarlar ile bu kuruluşlara ikrazen verilen ve mahsup edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; İller Bankası A.Ş’nin bir kalkınma ve yatırım bankası olduğu yani mali bir kuruluş olduğu, bu nedenle de İller Bankası A.Ş’nin sermaye payı için kesilen tutarların 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlenmesi gerektiği görülmektedir.
Yapılan incelemede, İller Bankası A.Ş’nin sermayesi için Kamu İdaresi’nin genel bütçe vergi gelirleri payından yapılan kesintilerin 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlenmesi gerekirken, 241 Mal ve Hizmetler Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlendiği görülmüştür.
Bu durum; Bilanço’da 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın 3.291.587,29 TL eksik, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın 3.291.578,29 TL fazla görünmesine yol açmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, yapılan hataların düzeltilmesi için gerekli muhasebe kayıtlarının yapıldığı ifade edilmiştir.
Bulgu konusu hususa ilişkin 2025 yılında yapılan kayıtların, 2024 yılı dönem sonu mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır.
Kamu İdaresi tarafından mali kuruluşlara yatırılan sermayelerin 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda izlenmesi gerekmektedir.