|
ÖZET: Mal ve hizmet alım ihalesinde, şartnamelere eklenen hükümlerle alımla ilgisi olmayan taşıt ve malzemelerin temin edilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. İhalelerde, teknik şartnamelerde binek otomobil, bilgisayar ve cep telefonu gibi unsurların yüklenici tarafından sağlanması şartı getirilmiştir. Ancak, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri gereği, mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilmesi mümkün değildir. İdareler, ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanmasını sağlamakla yükümlüdür ve bu tür düzenlemeler rekabeti engelleyici niteliktedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nde, ihale dokümanlarında işin yürütülmesi için gerekli araç ve gereçlerin yüklenici tarafından temin edileceği belirtilmiştir. Ancak, bu düzenlemelerin ihale konusu iş ile doğrudan ilişkisi olması gerekmektedir. 2006/10193 sayılı BKK ile belirlenen esaslar, kamu kurumlarının taşıt giderlerini minimize etmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede, ihale dokümanlarında yer alan düzenlemelerin mevzuata aykırı olduğu ve bu tür araçların temin edilmesinin uygun görüş alınmadan yapılamayacağı vurgulanmaktadır. Denetim raporunda, 2024 yılında yapılan bazı ihale kayıt numaralarıyla örnekler verilmiş ve yüklenicilerden talep edilen araç ve gereçlerin, ihale konusu işin gereklilikleriyle örtüşmediği belirtilmiştir. Kamu idaresinin açıklamaları, ihale şartlarına uygun olmayan unsurların dahil edilmemesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, kontrollük hizmetleri için gerekli araç ve malzemelerin, idare bünyesindeki taşınırlarla veya ilgili mevzuata uygun şekilde temin edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. |
BULGU: Mal veya Hizmet Alım İhalesinde, Şartnamelere Hüküm Konularak Alımla İlgisi Olmayan Taşıt/Malzeme Temin Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye tarafından yapılan bazı mal/hizmet alımı ihalelerinde teknik şartnamelere tüm masrafları yüklenici tarafından karşılanmak üzere binek otomobil/bilgisayar/cep telefonu verilmesi şartı konularak binek otomobil/bilgisayar/cep telefonu temin edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesine göre; İdarelerin, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Bu düzenlemeye göre idareler ihalelerde; farklı istekliler tarafından sağlanabilecek ve aralarında doğal bağlantı olmayan mal alımı, hizmet alım ve yapım işlerini bir arada ihale edemeyecekleri gibi, yapılan işle veya alınan hizmetle ilgisi olmayan, farklı yöntemlerle piyasadan temin edilebilecek hizmet kalemlerini de ihale bünyesine katarak, yaklaşık maliyet bedelini yükselten rekabeti engelleyici hükümler koyamazlar.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım işinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulan araç, gereç ve malzemelerin yüklenicilere aldırılması” başlıklı 49’uncu maddesinde;
“İdareler tarafından, ihale dokümanında ihale konusu işin yürütülmesi sırasında kontrol aracı, bilgisayar, telefon, faks vb. araç, gereç ve malzemelerin yüklenici tarafından temin edileceği yönünde düzenlemeler yapıldığı görülmektedir. İhale konusu iş kapsamında yer almayan hususların yerine getirilmesi yükleniciden istenilemez. Ancak ihale konusu işin yürütülmesi ile doğrudan ilgili olması, kullanım süre ve şekillerinin ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla, ihale dokümanında araç, gereç ve malzemelerin yüklenici tarafından temin edileceğine ilişkin düzenleme yapılması mümkündür.” düzenlemesine yer verilmiştir.
2006/10193 sayılı BKK ile Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller yayınlanmıştır. 237 sayılı Taşıt Kanunu’na tabi olan kurumların ve taşıtların dolayısıyla belediyelerin de kapsamına dahil olduğu adı geçen Esas ve Usuller’in temel amacı kamudaki taşıt giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların savurganlığa yol açılmadan, bütçe olanaklarıyla uyumlu bir biçimde kullanımının sağlanmasıdır.
Anılan Esasların 6’ncı maddesinde Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedelinin (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmayacağı; 7’nci maddesine göre de Kurumların hizmet genişlemesi veya zorunluluk arz eden hallerde, hizmet alımı yoluyla ilave binek veya station-wagon cinsi taşıt edinebilmek için önceden Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşünü alacakları hükme bağlanmıştır.
Açıklanan mevzuat hükümlerine göre; yapım işlerine ait ihale dokümanlarında işin yürütülmesiyle doğrudan ilişkisi bulunmayan araç ve gereçlerin yüklenicilerden temin edileceğine ilişkin düzenlemelere yer verilmesinin mevzuata aykırı olduğu, fakat ihale konusu işin yürütülmesi ile doğrudan ilgili durumlar varsa kullanım süre ve şekillerinin ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla ihale dokümanında araç, gereç ve malzemelerin yüklenici tarafından temin edileceğine ilişkin düzenleme yapılması mümkündür. Buna karşılık 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerde mal veya hizmet alımı ihaleleri kapsamında malzeme kontrolü ve testleri için araç(taşıt), gereç ve malzeme temin edilebileceğine izin veren herhangi bir düzenleme bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Diğer yandan mal veya hizmet alımı ihalesi kapsamında ihale dokümanlarına şart koymak suretiyle binek araç temin edildiğinde; anılan Esas ve Usuller’de istenilen Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınmadan binek araç temin edileceği gibi, ihale konusu mal alımı işinin konusuna girmeyen, kontrollük işleri için edinilen taşıtlara yüklenicilerin ne kadar fiyat yansıttığı bilinemeyeceğinden ve Esas ve Usullerde belirtilen limitin aşılıp aşılmadığı hususu da tespit edilemeyecektir.
Yapılan incelemede 2024 yılında ödemesi yapılan mal/hizmet alımlarından:
-2023/701925 İhale Kayıt Numarası (İKN) ile ihalesi yapılmış Hanpınarı Asfalt Şantiyesinde Yol Yapımında Kullanılmak Üzere Agrega Malzemesi Mal Alımı İşi’ne ait teknik şartnamenin 4.15 maddesinde “1 adet 2019 model veya üzeri binek araç (kaskolu-sigortalı,her türlü doğabilecek kaza, zarar ve yakıt yükleniciye ait) olup kontrollük hizmetinde kullanılacaktır. Temin yapılmayan araç başına için günlük 3.000 TL idari para cezası yüklenicinin hakedişinden kesilecektir.” denildiği;
-2024/40593 İhale Kayıt Numarası (İKN) ile ihalesi yapılmış Hanpınarı Asfalt Şantiyesinde Yol Yapımında Kullanılmak Üzere Agrega Malzemesi Mal Alımı İşi’ne ait teknik şartnamenin 4.15 maddesinde, “1 adet 2020 model veya üzeri binek araç (kaskolu-sigortalı,her türlü doğabilecek kaza, zarar ve yakıt yükleniciye ait) olup kontrollük hizmetinde kullanılacaktır. Temin yapılmayan araç başına için günlük 3.000 TL idari para cezası yüklenicinin hakedişinden kesilecektir.” denildiği; 4.22 maddesinde “ İşlemci Teknolojisi: Core i7, İşlemci Hızı: 3.7 GHz, İşlemci Çekirdek Sayısı: 10 Çekirdek, Ram (Sistem Belleği): 16 GB, Disk Kapasitesi: 512 GB, Monitör: Var, HDMI:Var, Wi-Fi:Var, Kasa dahil özellikleri belirtilen 1 Adet Masa Üstü bilgisayar temini yapılacaktır.” denildiği,
-2024/276760 İhale Kayıt Numarası (İKN) ile ihalesi yapılmış Elazığ Genelinde Kullanılmak Üzere Arazöz Kiralama İşi’ne ait teknik şartnamenin 21, 22, 23’üncü maddelerinde, “21. Sözleşme imzalanmasını müteakip en geç 7 gün içinde işlerin denetimi için yüklenici tarafından şoförsüz ve ücretsiz bir binek otomobil temin edecektir. Araca ait her türlü yakıt, vergi, yasal yükümlülükler ile kaza ve bakım masrafları yükleniciye ait olacaktır. Sözleşme süresi boyunca aracın zorunlu ve ihtiyari trafik sigortaları (kasko) yüklenici firma tarafından yapılacaktır. Araç 2020 otomatik vites ve klimalı olacaktır.
22. 1 adet idarenin istediği özellikte minimum i7 işlemci, 12900k soket 1700 3,20 ghz 30 mb ön bellek ekran kartı Rbx 4070 ventus 3×12 gb anakart soket 1700 6000 mhz ddr5 ram,32 gb 6000 mhzssd 1tb okuma yazma hızı 7000-7000 yazma, soğutma sıvı soğutma, monitör 31,5 “144 hrz curvet kasa, power 850w model dizüstü bilgisayar ve ayrıca 1 adet 256 mb önbellek dakikada 20 sayfa hızı, baskı kalitesi 2400*600 dpi, kablosuz lan usb wifi Ethernet bağlantı özelliği işlemci frekans hızı 800 mhz, gürültü seviyesi 33 db, dahili işlemci özelliği olan renkli lazer yazıcı teslim edilecektir.
23. Kontrol teşkilatının kullanacağı 3 adet hatlı akıllı telefon idareye teslim edilecektir. Aylık oluşan fatura yüklenici firma tarafından karşılanacaktır. İş bitiminde telefon ve hatlar yükleniciye teslim edilecektir.” denildiği görülmüştür.
Kamu İdaresinin cevabında İhale konusu işlerde talep edilen malzemeler uzun süreli kullanılmadığından işin süresi kapsamında yükleniciden talep edildiği, iş bitimi itibariyle tutanak ile yükleniciye iade edildiği, tasarruf tedbirlerine ilişkin 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinin “İhale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgili olmayan unsurların dahil edilemeyeceği” hususuna yer verildiği, bu Genelgenin yayımlandığı tarih itibarıyla kamu kurum ve kuruluşları tarafından sözleşmesi imzalanmamış tüm mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin gözden geçirileceği ve bu Genelge hükümlerine uygun olmayanların iptal edileceği açıklandığı, bu genelgenin yayınlandığı tarih itibariyle yapılan ihalelerde (kontrollük, makam hizmetleri gibi yerlerde kullanılacak araçlar, bilgisayar, telefon, tablet vb.) talep edilmediği ifade edilmiş ise de tasarruf genelgelerinden önce de yürürlükte olan bulgumuzda açıklanan mevzuat göre mal/hizmet alımı ihalelerinde teknik şartnamelere tüm masrafları yüklenici tarafından karşılanmak üzere binek otomobil/bilgisayar/cep telefonu verilmesi şartı konularak binek otomobil/bilgisayar/cep telefonu temin edilmemesi gerekmektedir.
Mal/hizmet alımına ilişkin ihale dokümanlarında kontrollük hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla araç (taşıt), gereç ve malzeme temin edileceği yönünde düzenlemeler yapılmaması, söz konusu kontrollük işleri için araç (taşıt), gereç ve malzeme ihtiyacı olduğunda idare bünyesinde bulunan taşınırlarla ihtiyaçların karşılanması veya ilgili mevzuatında belirlenen usullere uygun olarak ayrıca ihaleyle temin edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.