|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri Mali Duran Varlıklar hesap grubunda, 242 Döner Sermayeli Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile 247 Sermaye Taahhütleri Hesabının gerçeğe uygun değerle rapor edilmediğini ortaya koymuştur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayelerin gerçeğe uygun değerleriyle kaydedilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, 242 No.lu hesap 2021 yılı sonunda 202.979.049,55 TL bakiye ile devretmişken, bu tutarın 200 milyon TL olması gerektiği anlaşılmaktadır.
Ayrıca, döner sermayeli kuruluşların bilançosunda yer alan sermaye tutarları ile genel bütçe bilançosundaki kayıtlar arasında tutarsızlıklar gözlemlenmiştir. Örneğin, 242 No.lu hesapta 202.979.049,55 TL olarak raporlanan tutar, konsolide bilançolarda 223.918.400,10 TL olarak yer almaktadır. Bu durum, mülga GTHB Döner sermayeleri bilançosundan kaynaklanan bir tutarsızlık olarak değerlendirilmektedir. Mali Duran Varlıkların gerçeğe uygun değerle raporlanabilmesi için, 242 No.lu hesapta kayıtlı tutarların düzeltilmesi, 247 No.lu hesapta taahhüt tutarının gerçek değeriyle raporlanması ve döner sermaye değişikliklerinin zamanında yapılması gerekmektedir. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yürütülmesi, yönetmelikte belirtilen süre ve işlemlere uygun olarak gerçekleştirilmelidir. |
BULGU: Mali Duran Varlıkların Gerçeğe Uygun Değerle Raporlanmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Mali Duran Varlıklar hesap grubunda 242 Döner Sermayeli Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile bunun düzenleyici hesabı niteliğindeki 247 Sermaye Taahhütleri Hesabının gerçeğe uygun değer ile raporlanmadıkları tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 242 Döner Sermayeli Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına ilişkin “Hesabın Niteliği” Başlıklı 162’nci maddesinde “Döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı; kamu idarelerinin bütçelerine konulan ödeneklere dayanarak, döner sermayeli kuruluşlara verdikleri ayni ve nakdi sermayelerin izlenmesi için” kullanacağı, “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 163’üncü maddesinde ise “(1) Döner sermayeli kuruluşlara gerek nakdi ve gerekse ayni sermaye şeklindeki iştirakler gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba kaydedeceği ve sermaye katılımı tutarlarının döner sermayeli kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla eşit olması gerektiği,
Döner sermayeli kuruluşların sermaye hareketleri işlemlerine ilişkin belgeler ilgili kamu idarelerine gönderileceği, kamu idarelerince sermaye hareketleri işlemlerine ilişkin hazırlanan muhasebeleştirme belgeleri ve eki belgeler muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe birimlerine gönderileceği ve muhasebeleştirme işlemlerinin yerine getirileceği, sermaye hareketlerine ilişkin belgelerin bir nüshası muhasebeleştirme belgesine ekleneceği,
Döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabına kayıt yapılmasını gerektiren her bir işlemin belgesi en geç bir ay içinde ilgili kamu idaresine intikal ettireceği, söz konusu işlemlerden bütçe gelir ve gider hesaplarını ilgilendirenlere ilişkin kayıtların mahsup dönemi sonuna kadar ilgili hesaplara kaydedilmek suretiyle yapılması zorunlu olduğu,
Döner sermayeli kuruluşlara verilen sermayenin işletilmesi sonucunda ortaya çıkan ve özel kanunlarında sermayeye eklenmesine yetki verilen kârlar bütçe ve ödenek hesapları ile ilişkilendirilmek suretiyle hesaplara kaydedileceği, ancak, sermayeye eklenen karlardan yılı bütçe olanaklarıyla karşılanma imkânı olmadığı anlaşılan tutarlar, ödeneği temin edildiğinde bütçe ve ödenek hesaplarıyla ilişkilendirilmek üzere hesaplara alınacağı, Bütçe ödenekleriyle ilişkilendirilmeden hesaplara alınan tutarlardan ödeneği temin edilenler, ödeneğinin temin edildiği yılın bütçesine gider kaydedileceği” hususları düzenlenmiştir.
Yönetmeliğin 165’inci maddesinde de 247 Sermaye Taahhütleri Hesabının, kamu idarelerinin malî kuruluşlar, mal ve hizmet üreten kuruluşlar ve döner sermayeli kuruluşlarla ilgili sermaye taahhütlerinin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmekte ve devamında hesabın işleyişine ilişkin hükümlere yer verilmektedir. Özetle bu hesabın bakıyesi, tahhüt edilmiş olup henüz karşılanmamış olan taahhütleri göstermektedir.
Bu kapsamda işlem gören 242 Döner Sermayeli Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı 2021 yıl sonu itibarıyla 202.979.049,55 TL bakiye ile devretmiştir. Bu hesap 969 sayılı Kanunla verilen 100.000.000 TL ile mülga GTHB Döner Sermaye, mülga OSİB Döner Sermayelerine ilgili Yönetmelik ile verilen 100.000.000 TL sermayeden oluşması gerekmektedir. Görüleceği üzere 242 No.lu hesap bakiyesi, 969 sayılı Kanunla verilen 100 milyon ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı Döner Sermayeli İşletmeler Yönetmeliği ile verilen 100 milyon olmak üzere toplam 200 milyon tutarında olması gerekirken, fazladan 2.979.049,55 TL kayıt yapıldığı görülmüştür.
Öte yandan ilgili döner sermayelerin 2021 yılı bilançolarındaki sermaye tutarları ise,
| Ödenmiş Sermaye | Ödenmemiş Sermaye | |
| Mülga GTHB | 113.918.400,10-TL | 526.901,87 TL |
| Mülga OSİB | 100.000.000,00-TL | 0 |
| Toplam | 223.918.400,10-TL | 526.901,87 TL |
olarak raporlanmıştır. Görüleceği üzere genel bütçe bilançosundaki 242 No.lu hesap kayıtlarına göre döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayelerin tutarı 202.979.049,55 TL iken döner sermayeli kuruluşlar konsolide bilançolarına göre ise yatırılan sermaye tutarı 223.918.400,10 TL’dir.
Bir diğer tutarsızlık da genel bütçe bilançosundaki 247 Sermaye Taahhütleri Hesabı ile Döner Sermayeli İşletmeler konsolide bilançolarındaki ödenmemiş sermayeler hesabına ilişkindir. Bahse konu tutarsızlığın kaynağı mülga GTHB Döner sermayeleri Bilançosundan kaynaklanmaktadır. Bu bilanço ile karşılaştırıldığında;
247-Sermaye Taahhütleri Mülga GTHB Ödenmemiş Sermaye Fark
113.918.400,10 TL 526.901,87 TL 113.391.498,2
şeklindedir.
Esasen her iki döner sermayeli kuruluşa yasal olarak verilen 100’er milyonluk sermaye tavanı doldurulmuş olup, henüz karşılanmamış bir sermaye taahhüdü de bulunmadığı dikkate alındığında, sermaye taahhütlerinde izlenecek bir tutarın kalmaması gerektiği değerlendirilmiştir.
Mali Duran Varlıkların gerçeğe uygun değer ile raporlanabilmesi amacıyla;
-242 No.lu hesapta kaayıtlı yatırılan sermaye tutarları ile döner sermaye bilançosundaki özkaynak hesaplarının kayıt tutarsızlıklarının ve 200 milyon yasal sermaye tavanı da dikkate alınarak, düzeltilmesi,
-247 No.lu hesapta kayıtlı tutarın mahiyetinin araştırılarak, taahhüt tutarının gerçek değeriyle raporlanması,
-Döner sermayelerdeki sermaye değişikliklerinin zamanında yapılması için yönetmelikte belirtilen süre ve işlemlerin iş süreçlerinin ve görevlilerin belirlenmesi, gerekir.