|
ÖZET: Mali Duran Varlıkların gerçeğe uygun değerleriyle raporlanmadığına dair bulgular, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde ortaya konmuştur. Büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri kapsamında yer alan 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile 247 Sermaye Taahhütleri Hesabı’nın gerçeğe uygun değerleriyle kaydedilmediği tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen düzenlemelere göre, bu hesapların doğru bir şekilde raporlanması ve enflasyon düzeltmesi işlemlerinin uygulanması gerekmektedir.
İncelemeler sonucunda, Cizre Belediyesi Personel Hizmetleri Anonim Şirketi’ne ait 250.000 TL sermaye taahhüdünün yanlış bir hesapta kaydedildiği, ayrıca Cizre Bayrak Gıda İnşaat Turizm İç ve Dış Ticaret Limited Şirketi’nin sermaye tutarlarının bilanço ile tutarsız olduğu belirlenmiştir. Belediyenin, sermaye paylarının enflasyon düzeltmesi sonrası tutarları ile hesap kayıtları arasında uyumsuzluklar gözlemlenmiştir. Kamu idaresi, tespit edilen hatalara ilişkin düzeltmeler yapıldığını belirtse de, bu düzeltmelerin 2024 yılı mali tablolarındaki hataları gidermeyeceği ifade edilmiştir. Dolayısıyla, 241 ve 247 hesaplarının gerçeğe uygun değerleriyle raporlanması, mevzuat hükümleri gereği zorunlu hale gelmiştir. |
BULGU: Mali Duran Varlıkların Gerçeğe Uygun Değerleri ile Raporlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Mali Duran Varlıklar hesap grubunda yer alan 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile 247 Sermaye Taahhütleri Hesabının gerçeğe uygun değerleri ile raporlanmadıkları görülmüştür.
27.05.2016 tarih ve Mükerrer 29724 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 241 Mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabına ilişkin “Hesabın Niteliği” başlıklı 181’inci maddesinde;
“(1) Bu hesap, mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakden veya ayni olarak verilen sermaye tutarları ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararlar, bütçeye iade olunan sermayelerin izlenmesi için kullanılır.“,
“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 182’inci maddesinde;
“(1) Mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabına ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir.
a) Mal ve hizmet üreten kuruluşlara gerek nominal sermaye ve gerekse ayni sermaye transferi şeklindeki iştirakler gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba kaydedilir. Sermayesine iştirak edilen mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakdi veya ayni sermaye şeklindeki katılımlardan bu hesapta kayıtlı tutarların ilgili mal ve hizmet üreten kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla eşit olması gerekir. Sermaye iştiraklerinin enflasyon düzeltmesi işlemine tabi tutulması sonucunda ortaya çıkan artış ilgili mal ve hizmet üreten kuruluşların kayıtlarına uygun olarak bu hesaba kaydedilir. Değer artışlarının birbirine uygun şekilde kurum hesaplarına yansıtılmasında ilgili mal ve hizmet üreten kuruluşların enflasyon düzeltmesi işlemi sonucu ortaya çıkan yeni değerler esas alınır. Mal ve hizmet üreten kuruluşlarca yapılan enflasyon düzeltmesi işlemlerine ilişkin belgeler kuruma gönderilir. Muhasebe birimi sermaye hareketlerine ilişkin bu belgeleri esas alarak muhasebeleştirme işlemlerini yapar. Enflasyon düzeltmesi ve sermaye hareketlerine ilişkin belgelerin birer kopyası muhasebeleştirme belgesine eklenir.
b) Bu hesaba kayıt yapılmasını gerektiren her bir işlemin belgesi en geç bir ay içinde muhasebe birimine intikal ettirilir. Söz konusu işlemlerden bütçe gelir ve gider hesaplarını ilgilendirenlere ilişkin kayıtların mahsup dönemi sonuna kadar, ilgili hesaplara kaydedilmek suretiyle yapılması zorunludur.“,
“Hesabın işleyişi” başlıklı 183’üncü maddesinde ise;
“(1) Mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
5) Sermaye taahhüt tutarları bu hesaba borç, ilgili malî duran varlık hesabına alacak kaydedilir.“,
247 Sermaye taahhütleri hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 184’üncü maddesinde;
“(1) Sermaye taahhütleri hesabı, mahalli idarelerin malî kuruluşlar, mal ve hizmet üreten kuruluşlar ve döner sermayeli kuruluşlarla ilgili sermaye taahhütlerinin izlenmesi için kullanılır.“,
“Hesabın işleyişi” başlıklı 185’inci maddesinde ise;
“(1) Sermaye taahhütleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Sermaye taahhüt tutarları bu hesaba alacak, ilgili malî duran varlık hesabına borç kaydedilir.” Hükümleri yer almaktadır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298’inci maddesinin (A) fıkrası ve geçici 33’üncü maddesi uyarınca, 2023 hesap dönemi sonunda enflasyon düzeltmesi uygulamasına geçilmiş, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde uygulanacak enflasyon düzeltmesinin usul ve esasları Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No:85) ile belirlenmiştir. Tebliğin “Enflasyon düzeltmesi işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinin beşinci fıkrasında;
“Mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabının enflasyon düzeltmesi işlemleri, ilgili kuruluşların enflasyon düzeltmesi işlemleri esas alınarak yapılır. Bu kuruluşlarca yapılan enflasyon düzeltmesi işlemlerine ilişkin belgeler, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için Bakanlığa; kapsama dahil diğer kamu idareleri için ilgili kamu idaresine gönderilir. İlgili kamu idaresinin muhasebe birimi sermaye hareketlerine ilişkin bu belgeleri esas alarak muhasebeleştirme işlemlerini yapar. Enflasyon düzeltmesi ve sermaye hareketlerine ilişkin kuruluştan alınan belgelerin bir nüshası muhasebeleştirme belgesine eklenir.“,
Onüçüncü fıkrasında;
“Enflasyon düzeltmesi sonucu ortaya çıkan farkların muhasebeleştirilmesinde ilgili hesapların yardımcı hesapları esas alınır. 240, 241, 242 ve 248 kodlu hesapların enflasyon farkları ise sermaye yatırılan kuruluşların nominal sermayesinin izlendiği yardımcı hesapların dışında bu hesapların detayındaki “98-Enflasyon Farkları” yardımcı hesabında izlenir.” Hususları düzenlenmiştir.
Yapılan incelemelerde;
-İdarenin sermayesinin tamamına sahip olduğu olduğu Cizre Belediyesi Personel Hizmetleri Anonim Şirketindeki 250.000 TL sermaye taahhüdünün 247 Sermaye Taahhütleri hesabı yerine 320 Bütçe Emanetleri hesabında kayıtlandığı,
-Belediyenin, sermayesinin tamamına sahip olduğu Cizre Bayrak Gıda İnşaat Turizm İç ve Dış Ticaret Limited Şirketinin sermaye tutarının, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında (enflasyon farkı hariç) 4.115.250 TL olarak yer almasına karşın, şirket bilançosunda 3.500.000 TL olarak gözüktüğü,
-Belediyenin sermayesinin tamamına sahip olduğu şirketlerdeki sermaye payı enflasyon düzeltmesi sonucu 6.146.261,96 TL iken, 241 Mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabında 4.365.250 TL olarak bulunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa katıldığını ve 247 Sermaye Taahhütleri Hesabının 28.04.2025 tarihli ve 3010 nolu yevmiye ile düzeltildiğini, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının Şirket bilançosu ile tutarlılığının sağlanacağını ifade etmiştir.Bulgu konusu hususa yönelik 2025 yılında yapılacak işlemlerin 2024 yılı dönem sonu mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve tespitler doğrultusunda 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile 247 Sermaye Taahhütleri Hesabının gerçeğe uygun değerleri ile raporlanması gerekmektedir.