|
ÖZET: Mali kuruluşlara yatırılan sermaye hesabının gerçek durumu yansıtmadığı, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında ortaya konmuştur. Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin İller Bankası Anonim Şirketi’ne olan ortaklık paylarının, genel bütçe vergi gelirleri payından kesildiği ancak bu kesintilerin 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında eksik kaydedildiği tespit edilmiştir. İlgili mevzuat gereğince, her ay Hazine ve Maliye Bakanlığı ile İller Bankası tarafından dağıtılan vergi gelirleri paylarından kesilen yüzde iki oranındaki tutarların, belediyenin İller Bankası sermayesine eklenmesi gerektiği belirtilmiştir.
6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un yürürlüğe girmesiyle birlikte, önceki 4759 sayılı kanun hükümleri de geçerliliğini yitirmiştir. Ancak, 2016 yılında yürürlüğe giren Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, mali kuruluşlara yapılan sermaye katılımlarının doğru bir şekilde izlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Yapılan incelemelerde, yıllar içinde kesilen sermaye paylarının muhasebe kayıtlarına alınmadığı ve bu nedenle 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının 58.596.491,66 TL yerine yalnızca 2.008.694,35 TL olarak kaydedildiği ortaya çıkmıştır. Kamu idaresi, bu durumu kabul ederek, 2024 yılı Aralık ayında sermaye katılım tutarının kaydedileceğini belirtmiştir. Ancak geçmiş yıllara ait kesintilerin muhasebe kayıtlarına alınmasında yaşanan tereddütler nedeniyle, 2025 yılında yapılacak işlemlerin 2024 yılı mali tablolarındaki hatayı düzeltmeyeceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, İller Bankası tarafından her ay kesilen sermaye paylarının mevzuat çerçevesinde muhasebe kayıtlarına alınması zorunludur. |
BULGU: Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermaye Hesabının Gerçeği Yansıtmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin banka ortaklık payının İller Bankası Anonim Şirketi tarafından Belediyenin genel bütçe vergi gelirleri payından kesildiği, ancak söz konusu ortaklık paylarının 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında eksik muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un “Ortaklık ve sermaye” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında Bankanın ortaklarının il özel idareleri ve belediyeler olduğu, üçüncü fıkrasında ise ilgili mevzuatı gereğince her ay Hazine ve Maliye Bakanlığı ile İller Bankası tarafından dağıtılacak vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilecek miktarların Bankanın ödenmiş sermayesine ekleneceği hüküm altına alınmıştır.
08.02.2011 tarih ve 27840 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6107 sayılı Kanun ile 4759 sayılı İller Bankası Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak 6107 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce de 4759 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre ortaklık payı kesintisi yapılmaktaydı.
Öte yandan, 27.05.2016 tarih ve Mükerrer 29724 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “Hesabın niteliği” başlıklı 178’inci maddesinde 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının niteliği açıklanarak, bu hesabın kanuni yetkilere dayanılarak mali kuruluşların sermayesine iştirak edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağı, hesaba ilişkin işlemleri belirten 179’uncu maddesinde ise, mali kuruluşlara gerek nominal sermaye gerekse ayni sermaye transferi şeklindeki iştiraklerin gerçeğe uygun değeri ile bu hesaba kaydedileceği, sermayesine iştirak edilen mali kuruluşlara nakdi veya ayni sermaye şeklinde katılımların bu hesapta kayıtlı tutarların ilgili mali kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlara eşit olması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, belediyelerin İller Bankasının ortağı olduğu, vergi gelirleri paylarından her ay kesilen yüzde iki oranındaki tutarların belediyenin İller Bankası sermayesine iştiraki olarak eklendiği, her ay kesilen bu tutarların muhasebe birimleri tarafından 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında izlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Ancak yapılan incelemelerde; yıllar itibariyle kesilen sermaye payı tutarlarının hesaba kaydedilmediği tespit edilmiştir. Bu nedenle, İller Bankası Anonim Şirketi tarafından doğrudan kesilen sermaye paylarının 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına kaydedilmemesi sonucu bu hesap, mali tablolarda 58.596.491,66 TL yerine 2.008.694,35 TL tutar ile 56.587.797,31 TL eksik görünmektedir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa katıldığını ve 2024/12 inci ayda sermaye katılım tutarı 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler hesabına alınarak muhasebe kaydı yapıldığını, geçmiş yıllarda kesilen sermaye katılım tutarlarının muhasebe kayıtlarına alınmasında tereddütler oluşmuş ve bu nedenle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünden gelen cevabi yazıya göre 10.04.2025 tarihli geçmişe ait sermaye katılım tutarları muhasebe kaydına alındığını ifade etmiştir. bulgu konusu hususa yönelik 2025 yılında yapılacak işlemlerin 2024 yılı dönem sonu mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, İller Bankası tarafından her ay İdarenin genel bütçe vergi gelirleri payından kesilen sermaye payının mevzuatında belirtildiği şekilde muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.