|
ÖZET: Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın yanlış kullanımı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nda kaydedilen tutarın, olması gereken miktardan fazla olduğu belirlenmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, bu hesabın mali kuruluşların sermayesine yapılan katılımlar ile bu katılımlardan doğan kar ve zararların izlenmesi amacıyla kullanıldığını belirtmektedir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) de İller Bankası’nın ortakları arasında yer almakta ve buradan gelen genel bütçe vergi gelirleri üzerinden %2 oranında kesinti yapılmaktadır.
Denetim sonucunda, İller Bankası sermayesine ilişkin kesinti toplamının 9.305.861.587,40 TL olduğu, ancak İBB’nin 2024 yılı bilançosunda 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın bakiyesinin 9.768.707.259,08 TL olarak tespit edildiği görülmüştür. Bu durum, muhasebe kayıtlarındaki hatadan kaynaklanmakta olup, 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı’nın 133.271.059,84 TL fazla görünmesine neden olmaktadır. İdare, İller Bankası ile yazışmalar yapıldığını ve farkın bir kısmının giderildiğini belirtse de, nihai durumda 985.969,87 TL tutarında bir fazlalık kalmıştır. Bu fazlalığa ilişkin belgeler ise sunulmamıştır. Dolayısıyla, İdare’nin muhasebe kayıtları ile İller Bankası’nın öz kaynak hesapları arasındaki farkın nedenleri tespit edilerek gerekli düzeltmelerin yapılması gerekmektedir. |
BULGU: Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının Hatalı Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında kayıtlı tutarın olması gerekenden fazla olduğu görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “240 Mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı” başlıklı 178’inci maddesine göre bu hesap, kanuni yetkilere dayanılarak mali kuruluşların sermayesine iştirak edilen tutarlar ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararlar, bütçeye iade olunan tutarlar ile bu kuruluşlara ikrazen verilen ve mahsup edilen tutarların izlenmesi için kullanılmaktadır.
Buna göre, mahalli idarelerin mali kuruluşlar ile ortaklık ilişkisi kurması halinde, iştirak edilen sermayeler 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile ilişkilendirilmektedir.
5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’a istinaden il özel idareleri ve belediyelere genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamı üzerinden pay verilmektedir.
6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un “Ortaklık yapısı ve sermaye” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında; Bankanın ortaklarının il özel idareleri ve belediyeler olduğu belirtilmiştir. Bu ortaklık sebebi ile İller Bankasının sermayesi, il özel idareleri ve belediyeler tarafından ödenmektedir.
Bu kapsamda; aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendi gereğince, 5779 sayılı Kanun göre her ay Hazine ve Maliye Bakanlığı ve İller Bankası tarafından dağıtılacak vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilecek tutar Bankanın ödenmiş sermayesine eklenmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 179’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile ilgili olarak; sermayesine iştirak edilen mali kuruluşlara nakdi veya ayni sermaye şeklindeki katılımlara ilişkin bu hesaba kaydedilen tutarların, ilgili mali kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla eşit olması gerektiği belirtilmiştir.
Mezkûr Yönetmelik’in hesabın işleyişini gösteren 180’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ise ödeneğine dayanılarak nakden verilen sermayenin 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedileceği ve bu tutarın aynı zamanda bütçe gideri kaydının da yapılacağı ifade edilmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), İller Bankasının ortakları arasında yer almaktadır. Bu sebeple, genel bütçe vergi gelirlerinden İBB’ye gelen pay üzerinden %2 oranında sermaye kesintisi yapılmaktadır. Kesinti tutarı; İller Bankası tarafından öz kaynak hesaplarında, İdare tarafından ise 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı hesapta izlenmektedir. Bu sebeple, İller Bankasının öz kaynak hesaplarında İdareye ilişkin olarak biriken tutarlar ile İdarenin bilançosunda 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı bakiyesinin eşit olması beklenmektedir.
İller Bankası AŞ’nin Belediye Bilgi ve Veri Bankası modülünden genel bütçe vergi gelirlerinden İdareye gelen pay ile bunun üzerinden aylık olarak yapılan sermaye kesintisine ilişkin verilere, yani Bankanın öz kaynak hesaplarında İdareye ilişkin olarak biriken tutar bilgisine ulaşılabilmektedir.
Yapılan incelemede, İller Bankası sermayesine ilişkin kesinti toplamının 9.305.861.587,40 TL olduğu ancak İdarenin 2024 yılı bilançosunda 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının İller Bankasına ilişkin bakiyesinin ise 9.768.707.259,08 TL olduğu tespit edilmiştir.
Muhasebe kayıtlarındaki hata sebebiyle 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı 133.271.059,84 TL fazla görünmekte olup bu durum mali tabloların doğruluğu ve güvenilirliğini etkilemektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; İller Bankası ile yazışmaların gerçekleştirildiği ve farkın bir kısmının giderildiği, nihai durumda ilgili hesap kodunda 985.969,87 TL tutarında fazlalık bulunduğu ve bu tutara ilişkin yazışmaların sürdürüleceği ifade edilmiştir. Yapılan düzeltmelere ve yazışmalara ilişkin ise herhangi bir kanıtlayıcı belge sunulmamıştır.
Sonuç olarak, İller Bankasının öz kaynak hesaplarında İdare nezdindeki toplam kesinti tutarı ile İdare muhasebe kayıtlarında izlenen tutar arasındaki farkın sebebi tespit edilerek gerekli işlemlerin yapılması sağlanmalıdır.