Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayenin Alacak Olarak Kaydedilmiş Olması (Sayıştay)

BULGU: Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayenin Alacak Olarak Kaydedilmiş Olması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

Türk Ticaret Kanunu esasları çerçevesinde kurulan ticari işletmelere Kurum Bütçesinden sermaye olarak aktarılan kaynaklar, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı yerine, 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına kaydedilmiştir.
Genel Yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin tüm malî işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanması hususları 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda düzenlenmiştir.
Bu Kanun hükümlerine göre; Kamuda mali saydamlığın sağlanması için hesaplarının, standart bir muhasebe sistemi ve genel kabul görmüş muhasebe prensiplerine uygun bir düzene göre oluşturulması esastır. Kamu hesapları, idarelerin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur. Bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir. Bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının da bir belgeye dayanması şarttır. Gelir ve giderler tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterilir. Uygulanacak çerçeve hesap planı ile düzenlenecek raporların şekil, süre ve türlerine ilişkin hususlar, yönetmelikle düzenlenir. Detaylı hesap planlarına ilişkin hususlar da Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir.
2018 tarih ve 702 sayılı Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevlerine İlişkin KHK ile bu Kurumun görevlerini yerine getirirken ihtiyaç duyacağı her türlü teknik destek, analiz, danışmanlık, denetim, eğitim ve sertifikalandırma gibi hizmetleri yapmak üzere 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve özel hukuk hükümlerine tabi, paylarının en az yüzde elli biri Kuruma ait olan, Nükleer Teknik Destek Anonim Şirketi (NÜTED A.Ş.) unvanı altında bir anonim şirket kurulmuştur. Başlangıç sermayesi olan bir milyon Türk lirasının Hazine tarafından karşılanacağı Kararnamede belirtilmişse de, bu tutar Kurum bütçesinden ödenmiş ve 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına kaydedilmiştir.
702 sayılı KHK’nın Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi üzerine bu Kararname’nin yerini almak üzere çıkarılan 5.3.2022 tarih ve 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanunu’nda NÜTED’e aktarılan sermayenin, Hazine tarafından ödeneceği şeklindeki ifade değiştirilerek Kurum tarafından ödeneceği belirtilmiştir.
Maliye Bakanlığınca, 2014 yılında çıkarılan Genel Yönetim ve 2015 yılında çıkarılan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmelikleri hükümlerine göre;
Kanuni yetkilere dayanılarak mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakden veya ayni olarak verilen sermaye tutarları ile bunların işletilmesinden doğan kâr ve zararlar, bütçeye iade olunan sermaye tutarları ve bu kurumlara ikrazen verilen özel tertip iç borçlanma senetleri bedelinden kurumların ödenmemiş sermayelerine mahsup edilenlerin izlenmesi için 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı kullanılır.
Taahhüt edilen sermaye tutarları bu hesaba borç, 247-Sermaye Taahhütleri Hesabına alacak, ödeneğine dayanılarak nakden verilen sermaye tutarları bir taraftan bu hesaba borç, 103- Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
Gerek nakdi sermaye ve gerekse ayni sermaye şeklindeki mal ve hizmet üreten kuruluşlara yapılan iştirakler gerçeğe uygun değerleri ile bu hesapta yer alır. Sermayesine iştirak edilen mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakdi veya ayni sermaye şeklindeki katılımlardan bu hesapta kayıtlı tutarların, kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla da eşit olması da gerekir.
232 Kurumca Verilen Borçlar Hesabı ise yılı Bütçe Kanunu veya ilgili mevzuatına dayanılarak bir yılı aşan bir süreyle nakit olarak veya özel tertip iç borçlanma senedi ihracı suretiyle ikrazen verilen borçlardan kaynaklanan alacaklar, anaparaya eklenen faiz, masraf ve kur farkları, alacağın borçlusu ve döviz cinsi değiştirilen tutarlar, alacağı etkileyen diğer işlemler sonucu oluşan tutarlar ile bunlardan tahsil, tecil ve terkin edilen veya tecil ve terkinin iptalinden doğan tutarların izlenmesi için kullanılacağından, kurulan ticari bir şirkete ortak olunmak amacıyle bütçeden ödenen sermaye niteliğindeki tutarın bu hesaba kaydedilmesi mümkün değildir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğine göre, Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı, Genel Bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde sadece Hazine Müsteşarlığına bağlı muhasebe birimlerinde kullanılır. Ancak, 2018 tarihli (I) sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Hazine Müsteşarlığı Maliye Bakanlığı ile birleştirilerek, Hazine işlemleri, kamu finansmanı, kamu sermayeli kuruluş ve işletmeler, devlet iştirakleri, ikili ve çok taraflı dış ekonomik ilişkiler, uluslararası ve bölgesel ekonomik ve mali kuruluşlarla ilişkiler, yabancı ülke ve kuruluşlardan borç ve hibe alınması ve verilmesi ile ilgili işlemleri yapmak, Hazinenin Cumhurbaşkanı kararı ile yurt içindeki ya da yurt dışındaki şirketlere iştirak etmesini sağlamak Hazine ve Maliye Bakanlığının görevleri arasında yer almıştır. Dolayısıyle Hazine tarafından ödenmesi gererken sermaye giderinin, iki Kurumun birleştirilmesi nedeniyle Hazine ve Maliye Bakanlığınca veya bütçe birliği ilkesi gereği de Nükleer Düzenleme ve Denetleme Kurumu Bütçesinden ödenmesi mümkün olmakla birlikte bütçeden yapılan sermaye niteliğindeki ödemeler için kaydedilecek olan hesap değişmeyecektir.
Kurum bütçesinden NÜTED A.Ş.’ne sermaye olarak ödenen ve şirket özkaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarda görülen 1.000.000 TL, 232 Kurumca Verilen Borçlar Hesabı Yerine 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına kaydedilmesi gerekirken, 232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına borç kaydedilmiştir. Bu durumda ise, ilgili hesaplara ilişkin tutarlar, mali tablolarda gerçek değerleri ile yer almamıştır.
Kurum tarafındanda kabul edilen bu hatalı muhasebe kaydının düzeltimesi için söz konusu husus Maliye ve Hazine Bakanlığına yazılarak görüş ve bilgi istenilmiştir. Bakanlığın cevabında ise, bu talebe istinaden düzeltme işleminin yapılabilmesi için 241.01.03.01- NÜTED A.Ş. yardımcı hesabının Kurum defterinde tanımlandığı, envanter kaydında da 500.02.05 yardımcı hesabının kullanılması gerektiği belirtilerek istenilen muhasebe kaydının yapılması yönünde olumlu görüş bildirilmiştir. Bunun üzerine, 06.05.2022 tarih ve 2022/641 No.lu Muhasebe İşlem Fişi ile 241 Mal Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına 1.000.000 TL borç, 500 Net Değer Hesabına 1.000.000 TL alacak yazılarak bulgu konusu muhasebe kayıt hatası düzeltilmiş bulunmaktadır.
Ancak bu kayıt yılı geçtikten sonra yapıldığı için bulgu konusu hata, 2021 yılı mali rapor ve tablolarında yer almaya devam etmiştir.