|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, mali yılın sona ermesinin ardından muhasebe kayıtlarının devam ettiğini ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile diğer ilgili mevzuatlar, kamu hesaplarının mali yıl esasına göre tutulmasını ve mali yıl bitiminden sonra mahsup işlemlerinin belirli bir süre içinde tamamlanmasını öngörmektedir. Ancak, Bakanlık tarafından 31 Aralık 2024 tarihinden sonra da çeşitli muhasebe işlemlerinin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Bu işlemler arasında işletim sistemi ve ofis lisansları gibi bütçe giderleri ile banka tahsilatlarının manuel kayıtları yer almaktadır.
Mali yıl verilerinin işlenmesi ve kayıt altına alınmasında yaşanan zorluklar, mali tabloları etkileyen hususların doğru bir şekilde raporlanmasını zorlaştırmaktadır. Kamu İdaresi, mahsup döneminin yalnızca avanslar için bir kısıtlama getirdiğini belirtmekte, ancak yılsonu itibarıyla muhasebe kayıtlarında düzeltme yapılamayacağına dair bir hüküm bulunmadığını vurgulamaktadır. Bununla birlikte, mali yıl bitiminden sonra yapılan işlemler, düzeltme kayıtlarıyla sınırlı kalmamaktadır. Sonuç olarak, geçmiş yıllarda da ifade edildiği gibi, mali yıl bitiminden sonra gerçekleştirilebilecek işlemler mevcut mevzuatla sınırlıdır. Bu nedenle, bu dönemde yalnızca mevzuatın izin verdiği muhasebe işlemlerinin yapılması gerekmektedir. Bakanlık, hatalı kayıtların düzeltilmesi ve envanter işlemlerinin tamamlanması için gerekli tedbirleri almış olsa da, önceki denetim raporlarında belirtilen hataların devam ettiği gözlemlenmektedir. |
BULGU: Mali Yıla İlişkin Muhasebe Kayıtlarının İzleyen Yılda Yapılmaya Devam Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından 2024 mali yılına ilişkin mahsup işlemleri dışındaki muhasebe kayıtlarının yapılmasına raporlama tarihi olan mali yılın bitiminden sonra da devam edildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 51’inci, GYMY’nin 346’ncı ve MYMY’nin 534’üncü maddeleri gereğince; kamu hesapları mali yıl esasına göre tutulmakta, mali yıl bitimine kadar fiilen yapılmış olan ödemelerden mahsup edilmemiş olanların mahsup işlemleri ise mali yılın bitiminden itibaren bir aylık mahsup döneminde tamamlanabilmektedir. Zorunlu hallerde ise bu mahsup süresi Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından uzatılabilmektedir. Mahsup dönemi işlemleri, mahsuba ilişkin işlemlerin ait olduğu yılın muhasebe kayıtlarında gösterilmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ile mali yıla ilişkin işlemlerin mali yılın bitimine kadar kayıt altına alınması esas kural olarak benimsenmiş olup mahsup dönemine ilişkin işlemler ise bu kuralın istisnası olarak belirlenmiştir. Bir başka ifadeyle, mali yıl bitiminden sonra yapılacak işlemler, mahsup işlemlerinin yapılması ile sınırlandırılmıştır.
Ancak Bakanlıkça, mali yıl bitimi olan 31.12.2024 tarihinden sonra yapılan işlemlerin incelenmesinde yukarıdaki hükümlere aykırı ve mahsup işlemlerinden farklı olacak şekilde aşağıda belirtilen işlemlerin de gerçekleştirildiği tespit edilmiştir;
– İşletim sistemi, ofis lisans, bilgisayar hizmet ve malzeme alımları ile yurtiçi geçici görev yolluklarına ilişkin bütçe gideri işlemleri,
– Muhasebe birimi tahsilat hesaplarının kaydi bakiyesi ile fiili banka hesap tutarlarının mutabakatı yıl içinde sistem üzerinden otomatik olarak yapılamadığından önceki aylarda yapılan ancak 31.12.2024 itibarıyla muhasebe kaydına alınmayan banka tahsilat işlemlerinin manuel kayıtları.
Özetle; Bakanlık tarafından gelir tahsilatından harcama yapılmasına kadar birçok muhasebe işlemi mali yıl bitiminden sonra da yapılmaya devam edilmektedir.
Genel bütçeli idarelerin muhasebe hizmetlerinin Bakanlık tarafından yürütülmesi ve Bakanlık taşra teşkilatının yaygınlığı gibi sebeplerle mali yıl verilerinin alınması, işlenmesi ve kayıt altına alınmasında zorluklar yaşandığından mali yılın bitiminden sonra tespit edilen ve mali tabloları etkileyeceği düşünülen hususların kayıt altına alınması, bu işlemlerin ilgili oldukları yıl ile ilişkilendirilmesi ve doğru raporlanması anlamında büyük öneme sahiptir.
Kamu İdaresi tarafından, mahsup dönemi süresinin sadece avanslar için getirilmiş bir zaman kısıtı olduğu, GYMY ve MYMY’de yılsonundan sonra muhasebe kayıtlarında düzeltme yapılamayacağına dair kısıtlayıcı bir hüküm bulunmadığı, kayıt hatalarının ancak yeni bir muhasebe kaydıyla düzeltilebileceği, yılsonunda yapılan muhasebe içi ve muhasebe dışı envanterin gereği olarak düzeltme kayıtlarının yıl bittikten sonra da yapılmasının kaçınılmaz olduğu belirtilmekte ise de, söz konusu muhasebe yönetmelikleri uyarınca hesaplar mali yıl esasına göre tutulmak zorundadır.
Kaldı ki mali yıl bitiminden sonra Bakanlık tarafından yapılan işlemler düzeltme kayıtları ile sınırlı olmamakta, bulguda da yer verildiği üzere birçok muhasebe işlemi mali yıl bitiminden sonra da yapılmaya devam edilmektedir. Düzeltme kayıtları dışında yeni mahiyet doğurabilecek bu işlemlerin yapılabilmesi ise bu konuda çıkarılacak yeni bir mevzuat düzenlemesine bağlıdır.
Yıl sonunda yapılan envanter işlemleri gereği yapılan düzeltmelerin kaçınılmaz olduğundan bahisle yılı sonrası kayıtların devam ettiği belirtilmiştir. Tespitlerde yer verilen işlemler niteliği itibari ile hata düzeltmenin dışında önceki yıl bütçe ödeneklerinin kullanımı ve bunun yanında gelir tahsilatları ile banka kayıtlarının yapılmasını içermekte olup bu işlemlerin düzeltme niteliğinde değerlendirilmesinin, mevzuatta düzenlenmemiş bir hususun aksi mümkündür şeklinde yorumlanarak yetkiyi aşan uygulamalara yol açtığı düşünülmektedir.
Bulguda belirtilen hususlara yönelik olarak önceki yıla ait hatalı kayıtların düzeltilmesi, yılsonu itibarıyla tamamlanmış işlemlere ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılması ve envanter işlemlerinin tamamlanması konusunda İdare tarafından yazılı ve sistemsel tedbirler alındığı belirtilmekle beraber önceki yıl denetim raporlarında da yer alan hatalı uygulamaların halen devam ettiği görülmektedir.
Sonuç olarak, geçmiş yıllar Sayıştay Denetim Raporlarında da ifade edildiği üzere, mali yıl bitiminden sonra yapılabilecek işlemler ilgili meri mevzuat ile sınırlandırıldığından söz konusu dönemde sadece mevzuatın yetki verdiği muhasebe işlemlerinin yapılması gerekmektedir.