|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, genel bütçeli idareler ve tesisleri kapsamında, mali yılın sona ermesinin ardından muhasebe kayıtlarının devam ettiğini ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile ilgili yönetmelikler, kamu hesaplarının mali yıl esasına göre tutulmasını ve mali yıl bitiminden sonraki mahsup işlemlerinin belirli bir süre içinde tamamlanmasını öngörmektedir. Ancak, 31 Aralık 2021 tarihinden sonra yapılan bazı işlemler, bu düzenlemelere aykırı olarak gerçekleştirilmiştir. Bu işlemler arasında harcama birimi bazında vergi kimlik numarası ve kurumsal kod düzeltmeleri, bütçe işlemleri ve nazım hesaplara ilişkin düzeltme kayıtları yer almaktadır.
Kamu İdaresi, mahsup döneminin yalnızca avanslar için bir zaman kısıtı olduğunu ve yılsonundan sonra muhasebe kayıtlarında düzeltme yapılamayacağına dair bir kısıtlayıcı hüküm bulunmadığını belirtmektedir. Ancak, muhasebe yönetmelikleri gereğince hesapların mali yıl esasına göre tutulması zorunludur. Mali yıl bitiminden sonra gerçekleştirilen işlemler, düzeltme kayıtlarıyla sınırlı kalmayıp, gelir tahsilatından harcama yapılmasına kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bakanlık tarafından yürütülen muhasebe hizmetleri ve taşra teşkilatının yaygınlığı, mali yıl verilerinin işlenmesinde zorluklar yaratmaktadır. Bu nedenle, mali yıl bitiminden sonra tespit edilen ve mali tabloları etkileyebilecek hususların kaydedilmesi büyük önem taşımaktadır. Ancak, mevcut yasal çerçeveye uygun olarak bu işlemlerin gerçekleştirilmesi için yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır. Dolayısıyla, mali yıl bitiminden sonra yapılacak işlemlerin mevcut mevzuatla sınırlı kalması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Mali Yıla İlişkin Muhasebe Kayıtlarının Mahsup İşlemleri Dışında İzleyen Yılda Yapılmaya Devam Edilmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından 2021 mali yılına ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılmasına raporlama tarihi olan mali yılın bitiminden sonra da devam edildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 5’inci, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 346’ncı ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin (MYMY) 534’üncü maddeleri gereğince; kamu hesapları mali yıl esasına göre tutulmakta, mali yıl bitimine kadar fiilen yapılmış olan ödemelerden mahsup edilmemiş olanların mahsup işlemleri ise mali yılın bitiminden itibaren bir aylık mahsup döneminde tamamlanabilmektedir. Zorunlu hallerde ise bu mahsup süresi Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından uzatılabilmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ile mali yıla ilişkin işlemlerin mali yılın bitimine kadar kayıt altına alınması esas kural olarak benimsenmiş olup mahsup dönemine ilişkin işlemler ise bu kuralın istisnası olarak belirlenmiştir. Bir başka ifadeyle, mali yıl bitiminden sonra yapılacak işlemler, mahsup işlemlerinin yapılması ile sınırlandırılmıştır.
Ancak Bakanlıkça, mali yıl bitimi olan 31.12.2021 tarihinden sonra yapılan işlemlerin incelenmesinde yukarıdaki hükümlere aykırı ve mahsup işlemlerinden farklı olacak şekilde aşağıda belirtilen işlemlerin de gerçekleştirildiği tespit edilmiştir:
Çeşitli hesap kodlarına ilişkin harcama birimi bazında vergi kimlik numarası ve kurumsal kod düzeltmeleri,
Bütçe işlemleri,
Nazım hesaplara ilişkin düzeltme kayıtları.
Kamu İdaresi cevabında, mahsup dönemi süresinin sadece avanslar için getirilmiş bir zaman kısıtı olduğu, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde yılsonundan sonra muhasebe kayıtlarında düzeltme yapılamayacağına dair kısıtlayıcı bir hüküm bulunmadığı, kayıt hatalarının ancak yeni bir muhasebe kaydıyla düzeltilebileceği, yılsonunda yapılan muhasebe içi ve muhasebe dışı envanterin gereği olarak düzeltme kayıtlarının yıl bittikten sonra da yapılmasının kaçınılmaz olduğu belirtilmekte ise de, söz konusu Muhasebe Yönetmeliği hükümleri uyarınca hesaplar mali yıl esasına göre tutulmak zorundadır. Kaldı ki mali yıl bitiminden sonra Bakanlık tarafından yapılan işlemler düzeltme kayıtları ile sınırlı olmamakta, gelir tahsilatından harcama yapılmasına kadar bir çok muhasebe işlemi mali yıl bitiminden sonra da yapılmaya devam edilmektedir.
Öte yandan, genel bütçeli idarelerin muhasebe hizmetlerinin Bakanlık tarafından yürütülmesi ve Bakanlık taşra teşkilatının yaygınlığı gibi sebeplerle mali yıl verilerinin alınması, işlenmesi ve kayıt altına alınmasında zorluklar yaşandığından mali yılın bitiminden sonra tespit dilen ve mali tabloları etkileyeceği düşünülen hususların kayıt altına alınması ve/veya düzeltme kayıtlarının yapılması hususları, bu işlemlerin ilgili oldukları yıl ile ilişkilendirilmesi ve doğru raporlanması anlamında büyük öneme sahiptir. Ancak Bakanlık tarafından yapılacak bu tarz işlemlerin dayanağı olacak düzenlemeler halihazırda yapılmadığından işlemlerin mevcut yasal çerçeve olan 5018 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatında yer alan hükümlere uygun tesis edilmesi hukuki bir gerekliliktir.
Bu itibarla, mali yıl bitiminden sonra yapılabilecek işlemler ilgili meri mevzuat ile sınırlandırıldığından, mahsup işlemleri dışındaki kayıtların yapılabilmesi için Bakanlığa yetki verecek yeni bir düzenlemenin yapılmasına değin mevzuatın yetki verdiği muhasebe işlemlerinin yapılması gerekmektedir.