|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, genel bütçeli idareler ve tesisleri işletme tarafından maliyet hesaplarının kullanılmadığını ortaya koymuştur. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nde belirtilen 19. madde, işletmenin bedelsiz veya emsaline göre düşük fiyatlarla hizmet veremeyeceğini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, mal ve hizmet fiyatlarının maliyet, işletme giderleri ve kâr unsurları göz önünde bulundurularak hesaplanması gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, işletmenin maliyetlerinin altında satış yapma imkânı bulunmamaktadır.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan 495. madde, hizmet üretim maliyetlerinin izlenmesi için gerekli hesap gruplarını tanımlamaktadır. Bu hesaplar aracılığıyla, hizmet üretim maliyetleri ve yönetim giderleri doğru bir şekilde kaydedilmelidir. Ancak mevcut durumda, işletme tüm giderlerini yalnızca genel yönetim giderleri hesabında muhasebeleştirmekte, bu da hizmet üretim maliyetlerinin mali tablolardan çıkarılmasına engel olmaktadır. Böylece, işletmenin fiyat politikası ile maliyet karşılaştırmaları yapılamamaktadır. Kamu İdaresi, maliyet muhasebesi sisteminin kurulması ve işleyişine yönelik teknik çalışmalara başladığını belirtmiş, ayrıca 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı’nın kullanımı için adımlar atılmıştır. Ancak, 2025 yılında yapılacak işlemler, 2024 yılı mali tablolarındaki hataları düzeltmeyecek ve bu durum, maliyet hesaplarının kullanımının önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. |
BULGU: Maliyet Hesaplarının Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
İşletme tarafından, Döner Sermaye ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre kullanılması gereken maliyet hesaplarının kullanılmadığı görülmüştür.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin “Alınacak Bedeller ve Fiyat” başlıklı 19’uncu maddesinde, İşletmenin, hiçbir kurum, kuruluş veya kişiye işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç olmak üzere, bedelsiz ve emsaline nazaran düşük bedelle iş yapamayacağı, hizmet veremeyeceği, mal satamayacağı veya herhangi bir menfaat sağlayamayacağı hüküm altına alındıktan sonra mal ve hizmetlerin fiyatlarının, maliyet, işletme giderleri ve kâr unsurları dikkate alınmak suretiyle hesaplanarak harcama yetkilisinin teklifi Bakan onayı ile kesinleşeceği düzenlenmiştir. Anılan hükümler uyarınca işletmenin maliyetlerinin altında satış yapmasına imkan bulunmamaktadır.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hizmet Üretim Maliyeti” başlıklı 495’inci maddesinde; Hizmet Üretim Maliyeti hesap grubunun; hizmet işletmelerinin üretim maliyeti hesaplarının izlenmesi için kullanılacağı; 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı ve 742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabından oluştuğu ve izleyen maddelerde bu hesaplara yapılacak borç ve alacak kayıtları düzenlenmiştir.
Yönetmelik’in 516’ncı maddesinde işletmenin yönetim fonksiyonu ile ilgili faaliyetlerinin izlenmesinde kullanılan gider, yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılan Genel Yönetim Giderleri hesap grubunun; 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı ve 772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı’ndan oluştuğu ve izleyen maddelerde bu hesaplara yapılacak borç ve alacak kayıtları düzenlenmiştir.
Söz konusu hükümler uyarınca hizmet üretimi için katlanılan maliyetlerin 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı’na; yönetim fonksiyonuyla ilgili giderlerin de 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı’na kaydedilmesi ve dönem sonunda bu kayıtların yansıtma hesapları kullanılarak 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı’nda bulunan bakiyenin 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı’na; 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı’na kayıtlı bakiyenin de 632 Genel Yönetim Giderleri Hesabı’na devredilmesi gerekmektedir.
İşletmede hizmet üretim maliyet hesapları kullanılmadığı için, İşletmece katlanılan tüm giderler 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı’nda muhasebeleştirilmekte ve raporlanmaktadır.
Bu nedenle, işletmenin hizmet üretim maliyetleri mali tablolardan çıkarılamamakta ve fiyat politikası ile karşılaştırılamamaktadır. Ayrıca işletme gelir tablosunda satılan hizmet maliyeti görünmemekte; genel yönetim giderleri ise hem satılan hizmet maliyetini hem de genel yönetim giderlerini içermektedir.
Kamu İdaresince bulgu konusu hususa ilişkin olarak maliyet muhasebesi sisteminin tesis ve işleyişine ilişkin teknik çalışmalara başlandığı ifade edilmiş olup ayrıca bulguda işaret edilen 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı’nın kullanımına başlanılmıştır. Ancak 2025 yılında yapılan işlemin 2024 yılı mali tablolarında oluşan hatayı düzeltici etkisi bulunmamaktadır.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği hükümleri uyarınca maliyet hesaplarının kullanılması gerekmektedir.