|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi meclis üyeleri arasında asgari ücretin gelir vergisi istisnasından mükerrer yararlanmayı engelleyecek bir mekanizmanın eksik olduğunu ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, meclis üyelerine huzur hakkı ödemeleri yapılmakta, ancak bu ödemelerin kontrolü için gerekli düzenlemelerin sağlanmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda, birden fazla işverenden ücret alanların yalnızca en yüksek ücrete uygulanacak istisnalarla ilgili düzenlemeler mevcuttur.
Büyükşehir belediye meclis üyeleri arasında, ilçe belediye başkanları ve başkan yardımcıları gibi çeşitli görevlerde bulunan kişilerin, aldıkları ödemelerde asgari ücretin gelir vergisi istisnasının uygulanması gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, bu kişilerin hangi belediyeden daha yüksek ücret aldıklarının tespit edilmesine yönelik bir mekanizma bulunmamaktadır. Ödemelerin yapıldığı ayda, ilgili belediyenin internet sayfasından bu bilgilerin kolayca elde edilebileceği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, büyükşehir belediye meclisi üyeleri için asgari ücretin gelir vergisi istisnasının mükerrer uygulanmasını önleyecek mekanizmaların oluşturulması, mevzuata uyum açısından büyük önem taşımaktadır. Bu durum, kamu idaresinin sorumluluklarını yerine getirmesi ve yasal düzenlemelere uygun hareket etmesi açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Meclis Üyelerinden Bazılarının Asgari Ücretin Gelir Vergisi İstisnasından Mükerrer Yararlanmasını Önleyecek Bir Mekanizmanın Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
ABB meclis üyelerinden bazılarına yapılan ödemelerde asgari ücretin gelir vergisi istisnasından mükerrer yararlanmasını önleyecek bir mekanizmanın kurulmadığı tespit edilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Huzur ve izin hakkı” başlıklı 32’nci maddesinde, meclis başkan ve üyelerine, meclis ve komisyon toplantılarına katıldıkları her gün için huzur hakkı ödeneceği, bu huzur hakkının da belediye başkanına ödenmekte olan aylık brüt ödeneğin günlük tutarının üçte birini geçmemek üzere meclis tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un “Norm kadro ve personel istihdamı” başlıklı 49’uncu maddesinin yedinci fıkrasında, belediye meclis üyelerinden belediye başkan yardımcısı olarak görevlendirileceklere ilişkin düzenleme ve şartlara yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir belediye meclisi” başlıklı 12’nci maddesinde büyükşehir içindeki diğer belediyelerin başkanlarının, büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesi olduğu belirtilmiştir.
2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun’un; “Büyükşehir belediye meclisine katılacak üye sayısı” başlıklı 6’ncı maddesinde, büyükşehir belediye meclislerinin nasıl teşekkül edeceği detaylı bir şekilde açıklanmıştır.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun ücretlerde müteferrik istisnaları düzenleyen 23’üncü maddesinin on sekizinci fıkrasında; hizmet erbabının, ödemenin yapıldığı ayda geçerli olan asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik sigorta primi düşüldükten sonra kalan tutarına isabet eden ücretleri gelir vergisinden istisna tutulmuş, birden fazla işverenden ücret alanlarda bu istisnanın sadece en yüksek olan ücrete uygulanacağı belirtilmiştir.
İlgili düzenlemelerden büyükşehir belediye meclisinin, büyükşehir belediye başkanıyla birlikte ilçe belediyelerinin başkanları ve ilçe belediye meclisi üye sayısının artık sayılar dikkate alınmaksızın beşte biri kadar, seçilme sırasına göre tespit edilecek sayıdaki ilçe belediye meclisi üyesinden teşekkül edeceği anlaşılmaktadır. Diğer taraftan belediye başkanı tarafından meclis üyeleri arasından görevlendirilen başkan yardımcılarının 2972 sayılı Kanun’a göre yapılacak belirlemede büyükşehir belediye meclisine üye olabilme ihtimali de bulunmaktadır.
Bu şekilde büyükşehir belediye meclisini oluşturan kişilere meclis ve komisyon toplantılarına katıldıkları günler için, büyükşehir belediye başkanı için öngörülen brüt ödeneğin günlük tutarının üçte birini geçmemek üzere ödeme yapılmaktadır.
Bu aşamada, büyükşehir belediye meclisi üyesi olan ilçe belediye başkanlarıyla ilçelerinde belediye başkan yardımcısı olarak görevlendirilen meclis üyelerinin kendilerine hangi belediyeden yapılacak ödemenin daha yüksek olduğunun tespitini yapmak gerekir.
Bu çerçevede Ankara Büyükşehir Belediyesi Meclisi üyelerine herhangi bir ayda verilecek ödeneğe esas gösterge en fazla 38.715 olarak hesaplanmaktadır. Ankara’da nüfusu en az olan Evren ilçesinin belediye başkanına ve meclis üyelerinden görevlendirilecek belediye başkan yardımcısına verilecek ödenek miktarına esas gösterge ise sırasıyla 72.280 ve 48.187 olarak tespit edilecektir.
Bu durumda bu kişilerin büyükşehir belediyesi ve ilçe belediyesi dışında herhangi bir yerden ücret geliri elde etmediği varsayımı altında, buralardan elde edecekleri ücretlerden ilçe belediyesinden ödenen yüksek olanı için 193 sayılı Kanun’da yer alan asgari ücretin gelir vergisi istisnasının uygulanması gerekecektir. Diğer bir ifadeyle bu kişilere büyükşehir belediye meclisindeki görevleri karşılığında yapılacak ücret ödemesinde asgari ücretin gelir vergisi istisnasının uygulanmaması için gerekli mekanizmalar kurulmak suretiyle tedbirlerin alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde büyükşehir belediye meclisi üyeleri arasında ilçe belediyelerinde belediye meclisi üyesi olup belediye başkan yardımcısı olarak görevlendirilen kişilerin bulunduğu görülmüştür. Bu kişilerden ve büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesi ilçe belediye başkanlarından bazılarına büyükşehir belediye meclisinde bulunmaları sebebiyle yapılan ödemelerde asgari ücretin gelir vergisi istisnasının uygulanmasını engelleyecek bir mekanizmanın bulunmadığı tespit edilmiştir. Oysaki ödemenin yapıldığı ayda ilgili belediyenin internet sayfasında yapılacak bir araştırmayla kişilerin bu durumda olup olmadıkları kolaylıkla tespit edilebilecektir.
Kamu İdaresi cevabında; birden fazla işverenden ücret alınması durumunda asgari ücretin gelir vergisi istisnasının en yüksek ücretin elde edildiği işveren tarafından uygulanacağı fakat burada hangi ücretin en yüksek olduğunun tespiti açısından hizmet erbabının vereceği beyana atıf yapan 319 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin 7’nci maddesine yer verildiği, buradan hareketle beyanda bulunma yükümlülüğünün hizmet erbabında bulunduğu ifade edilmektedir. Belediyenin yukarıda yer alan mevzuatı ifade edip faaliyetlerinde buna dikkat etmemesi doğru bir uygulama değildir. Zira Bulguda belirtilen kişiler için asgari ücret gelir vergisi istisnası ABB tarafından uygulandığına göre bu kişilerin beyanlarının Belediyeye verilmiş olması gerekmektedir. Fakat mevzuat hükümlerine göre istisnanın ABB tarafından uygulanmaması gerektiği sonucuna ulaşıldığında beyan verme sorumluluğunun kişilerde olduğunu hatırlatmak bu kişilere uygulanan istisnanın herhangi bir beyana dayanmaksızın uygulandığını ifade etmektedir. Ortaya çıkan bu durum, Bulguda işlenen asgari ücretin gelir vergisi istisnasının mükerrer uygulanmasını engelleyecek bir mekanizma olmadığının başka bir ifadesidir.
Sonuç olarak büyükşehir belediye meclisi üyeleri arasında bulunan ilçe belediye başkanlarıyla ilçe belediyelerinde belediye meclisi üyesi olup belediye başkan yardımcısı olarak görevlendirilen kişilere yapılacak ücret ödemelerinde asgari ücretin gelir vergisi istisnasının mükerrer uygulanmasını önleyecek mekanizmaların kurulması yapılan işlerin mevzuata uygunluğunun temin edilmesi noktasında önem arz etmektedir.