| ÖZET: 2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bazı genel müdürlüklerde işçilerin memurlar için ayrılan kadrolarda çalıştırıldığı tespit edilmiştir. Anayasa ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, kamu hizmetlerinin memurlar tarafından yürütülmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu durumun, kamu idaresince titizlikle takip edilmesi ve memur kadrolarında yalnızca nitelikli personelin istihdam edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
BULGU: Memur Eliyle Görülmesi Gereken İşlerde İşçilerin Çalıştırılması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın bazı genel müdürlüklerinde işçilerin memurlar için ayrılan kadroya ilişkin işlerde çalıştırıldığı görülmüştür.
Anayasa’nın “Genel ilkeler” başlıklı 128’inci maddesinde; devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekte yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle gördürüleceği, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca Anayasa’nın “Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı 53’üncü maddesinde; işçiler ve işverenlerin toplu iş sözleşmesi yapma hakkı ile memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme yapma hakkı ayrı fıkralarda düzenlenerek işçi statüsünde bulunanların diğer kamu görevlileri içerisinde yer almadığı zımnen ifade edilmiş olmaktadır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4’üncü maddesinde; kamu hizmetlerinin memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürüleceği belirtilmiş olup aynı maddenin (A) fıkrasında memurlara, (D) fıkrasında ise işçilere ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Kanun’un 33’üncü maddesinde; kadrosuz memur çalıştırılamayacağı ve kadroların Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde gösterildiği şekilde düzenleneceği, 36’ncı maddesinde; memurların çalıştırılacakları sınıfları ve nitelikleri, 39’uncu maddesinde; sınıflar dışında memurluk kadrolarının ihdas edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Devlet memurluğuna alınma usulü, şartları ve adaylık müessesesine Kanun’un 46 ve müteakip maddelerinde değinilmiş; memurların atanması, ilerlemesi ve yükselmesi, yer değiştirmesi gibi durumlar belirli kurallara bağlanmıştır.
Belirtilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, kamu hizmet ve faaliyetleri ile bunu yürütecek kamu işgücünün planlanmasında kullanılan kadrolar, kişinin çalıştığı görev yerini ifade etmektedir. Bir kurumun kadro cetveli üzerinden kurumun üstlendiği kamu hizmetini, örgütsel hiyerarşisini ve yerini belirlemek mümkündür. Bununla birlikte kadrolar; kurumda çalışacak personelin sayısının, niteliğinin, görev yerinin, unvanının, sınıf ve derecesinin, yükselme ve ilerlemesinin, özlük haklarının da belirleyicisidir.
Kamu hizmeti ile kişiler arasındaki hukuki bağı oluşturan kadrolarda ancak usullere uygun olarak atanmış, belirli nitelikte ve sayıda personel çalıştırılabilir. Kadro ihdas edilmiş kamu hizmetlerinde, kanuni usullere uygun şekilde atanmayan, kadronun gerektirdiği nitelikleri taşıdığı mevzuata uygun şekilde öngörülemeyen kişilerin çalıştırılması mümkün olmadığı düşünülmektedir.
Uygulamada, memurlar tarafından yürütülmesi gereken işlerin bir kısmının işçiler tarafından gerçekleştirildiği anlaşılmıştır. Örneğin; branşı kaynakçı olan işçinin kaloriferci, oto makininst olan işçinin aşçı, branşları elektronikçi olan işçilerin üretim planlama görevlisi, mutemed, veri hazırlama kontrol işletmeni gibi memurlar için ayrılan kadrolara ilişkin işlerde çalıştıkları tespit edilmiştir.
Kamu idaresince bulgu konusu hususun titizlikle takip edildiği ve Devlet memuru temini usulleri kapsamında yapılacak alımlar ile memur eliyle yürütülmesi gereken işlemlerde Devlet memuru istihdam edilmesine azami şekilde özen gösterileceği ifade edilmiştir.
Memurlar için kadro ihdas edilmiş kamu hizmetlerinde 657 sayılı Kanun’a göre kadro niteliklerini taşımayan işçilerin çalıştırılmaması ve işçi personelin görevlendirildiği memur kadrolarına atama yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.