|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, memurlara ve işçilere yönelik yiyecek yardımı uygulamalarında önemli hatalar tespit etmiştir. İdarenin, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’ne aykırı olarak işçi ve misafirler için yemekhane bütçesine kaynak aktardığı belirlenmiştir. Bazı işçilerin, misafir olarak yemekhane hesabına para yatırarak, sözleşmelerinde belirtilen yemek yardımından daha düşük bir bedel ödeyerek yemek yediği görülmüştür. Yönetmelik, yiyecek yardımının yalnızca memurlar için geçerli olduğunu ve bu yardımın nakit ya da herhangi bir ödeme aracıyla yapılamayacağını açıkça belirtmektedir.
İdare, İstanbul Personel Yönetim AŞ ile yapılan toplu iş sözleşmesine göre işçilere günde 178 TL yemek bedeli ödemekte, ancak bazı işçilerin bu bedeli ödemeden yemekhane hizmetlerinden faydalandığı tespit edilmiştir. Yemek maliyetinin hesaplanmasında kullanılan öğün sayısının gerçeği yansıtmadığı ve tahmini olarak belirlendiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, yemekhaneye aktarılacak ödeneğin memur sayısı dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, İdarenin yemek bütçesini oluştururken memur sayısını esas alması, misafirlerin yemek bedelini personel şirketlerinden istihdam edilen işçilere ödenen bedelden daha düşük tutmaması ve personellerin kart basmasını zorunlu kılacak önlemler alması gerektiği ifade edilmektedir. Bu düzenlemeler, yönetmelik hükümlerine uygun bir uygulama sağlamak açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Memurlara ve İşçilere Yiyecek Yardımı Yapılmasına İlişkin Uygulamada Hata Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine aykırı olarak işçi ve misafirler için de yemekhane bütçesine para aktarıldığı ve bazı işçilerin misafir gibi yemekhane hesabına para yatırarak sözleşmelerinde yer alan yemek yardımından daha az yemek bedeli ödediği görülmüştür.
Devlet memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin;
“Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde;
“Bu Yönetmelik, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memurlar hakkında uygulanır. …”
“Yardım Şekli” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakten veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz.
Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.”
“Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.
Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.
Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır….” düzenlemeleri yer almaktadır.
Yukarıda yer alan düzenlemelerden; anılan Yönetmeliğin devlet memurları hakkında uygulanacağı, yemek yardımının sadece yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardımın nakden veya herhangi bir ödeme aracı vermek suretiyle yapılamayacağı, yiyecek yardımının gerektirdiği giderlerin İstanbul için üçte ikisini aşmamak üzere Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanacağı, ödenek dağıtımının yemek servisi kurulacak memur sayısı dikkate alınarak yapılacağı, yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmının yemek yiyenlerden alınacağı anlaşılmaktadır.
Diğer yandan; İdarenin personel istihdam ettiği İstanbul Personel Yönetim AŞ (İsper AŞ) ve ilgili sendikalar arasında akdedilen toplu iş sözleşmesinin ilgili bölümünün;
“Yemek Yardımı” başlıklı maddesinde;
“1. İşçilere fiilen çalıştıktan günlerde doyurucu nitelikte olmak kaydıyla günde 3 çeşit yemek verilir. Ancak, yemek verilmeyen yerlerde çalışan isçilere, 01 .01 .2022 tarihi itibariyle fiilen çalışılan her gün için brüt 30 TL/Gün yemek bedeli ödenir. (01.01.2022 tarihi itibariyle ödenmiş yemek yardımı ödemeleri, bu hesaplamadan mahsup edilir.)
2. Bu tutar, sözleşmenin ikinci yılında Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2003:100 Temel Yılı Tüketici Fiyat Endeksi 202l Aralık endeks sayısının, 202l Aralık endeks sayısına göre (bir önceki yılın aynı ayına göre) artışı oranında arttırılır.
3. Bu tutar, sözleşmenin üçüncü yılında Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2003:100 Temel Yılı Tüketici Fiyatlan Endeksi 2023 Aralık endeks sayısının, 202l Aralık endeks sayısına göre (bir önceki yılın aynı ayına göre) artışı oranında arttırılır.” düzenlemesi yer almaktadır. Buna göre 2024 yılında işçilere 178 TL/Gün yemek bedeli ödenmiştir.
İdarenin yemek bedeli maliyet hesabı incelendiğinde; hafta sonları dahil günlük çıkarılan ortalama yemek adedinin 365 gün ile çarpımı suretiyle yıllık çıkarılan ortalama öğün sayısına ulaşıldığı, KDV dahil gıda malzemesi alım ihalesi tutarının ortalama öğün sayısına bölünerek bir birim yemek maliyetinin 82,20 TL olarak hesaplandığı görülmüştür.
Yapılan incelemede; yalnızca memur personelin yemek maliyetinin üçte ikisinin İdare tarafından karşılanması gerekirken Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine aykırı olarak işçiler ve misafirleri de kapsayacak şekilde gıda malzemesi alımı yapılmıştır. Ayrıca personel şirketlerinden istihdam edilen işçilere sözleşmelerine göre üç çeşit yemek verilmesi ya da 2024 yılı için 178 TL yemek yardımının nakden ödenmesi gerekmektedir. Bu kapsamda işçilere 178 TL günlük yemek yardımı ödenmesine rağmen bazı işçilerin kart basmaksızın İETT Genel Müdürlüğü Yemekhane Hesabına misafir olarak ücret yatırdığı ve günlük 82,20 TL yemek bedeli ödediği tespit edilmiştir.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; gıda alımına yönelik bütçenin, yemekhanelerde memur personelin Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğine göre faydalanabilmeleri ve İdareye herhangi bir zamanda gelecek misafirlerin ve ayrıca İdareye hizmet veren yüklenici personellerinin de faydalanabilmesi gözetilerek belirlendiği, yemekhanelerden faydalanan memur personelin ödeyeceği bedeller Yönetmelikte belirtilen şekilde tespit edildiği, diğer kişilerin öğün maliyeti üzerinden tespit yapılarak hesaplandığı ve yüklenici personelinin yediği yemeklerin hakedişlerinden kesildiği, yemekhaneden faydalanmak isteyen kişilerin kart okutarak yemekhaneden faydalanmakta olduğu ifade edilmiştir.
Bulgumuzda da belirttiğimiz üzere, Yönetmelik’te yer alan düzenlemeler gereği yemekhane bütçesine aktarılan ödeneğin memur sayısı dikkate alınarak belirlenmesi gerekmektedir. Kaldı ki, İdarenin yemek maliyeti hesabında kullanılan öğün sayısının gerçeği yansıtmadığı değerlendirilmektedir. Zira 2024 yılı maliyet hesabında kullanılan öğün sayısı 382.000 adet olarak yer almış olup 2025 yılı maliyet hesabında 1.000.000 olarak belirlenmiştir. Söz konusu belirlemeler geçmiş yıllar ortalamalarına dayanmamakta olup tahmini olarak oluşturulmuştur. Bu haliyle öğün başına maliyet hesabı da doğrulanabilir değildir. Diğer yandan yemekhane banka hesaplarına aktarmalar incelenmiş olup işçi personelden bazılarının kart basmaksızın yemekhane hesabına misafir gibi para göndererek daha ucuza yemek yediği tespit edilmiştir.
Sonuç olarak; İdarenin yemekhaneye aktaracağı ödeneği belirlerken memur sayısını esas alması, misafirlerin yemek bedelini personel şirketlerinden istihdam edilen personele ödenen yemek bedelinden daha az belirlememesi ayrıca personellerin kart basmasını zorunlu kılacak önlemler alması gerektiği değerlendirilmektedir.