|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, merkez dışındaki illerde yürütülen yapım işlerinin kontrolünde önemli eksiklikler olduğunu ortaya koymuştur. Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü (AYGM) tarafından gerçekleştirilen projelerde, kontrol teşkilatının merkezdeki teknik personelden oluşması ve dışarıdan danışmanlık hizmeti alınmaması, denetim eksikliklerine yol açarak kontrol riskini artırmıştır. Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi gibi mevzuatlar, kontrol teşkilatının görev ve yetkilerini belirlese de, bu yapıların işin başında yeterince bulunmaması, denetim faaliyetlerinin etkinliğini azaltmaktadır.
Yapılan incelemelerde, Liman ve Kıyı Yapıları Yapım Dairesi Başkanlığı’nın 2021 yılında altı yapım işinde, teknik personelin yalnızca ortalama 10 gün işin başında bulunduğu tespit edilmiştir. Hava Meydanları Yapım Dairesi Başkanlığı’nda ise, 13 teknik personelin toplam 342 gün görevlendirilmesine rağmen, bazı projelerde denetim süreleri oldukça kısıtlı kalmıştır. Bu durum, kontrol teşkilatının yeterli personel ve kaynakla desteklenmediğini göstermektedir. Sonuç olarak, kontrol teşkilatının etkin bir şekilde işin başında bulunmaması, kamu yararını gözeten denetim görevlerinin yerine getirilmesini olumsuz etkilemektedir. Kamu idaresi, kontrollük ve danışmanlık hizmetleri alarak bu eksiklikleri gidermeyi planlasa da, mevcut durumun iyileştirilmesi için daha sistematik bir yaklaşım gerekmektedir. |
BULGU: Merkez Dışındaki İllerde Yapımı Yürütülen İşlerde Yerinde ve Sürekli Kontrollük Hizmeti Verilememesi Nedeniyle Kontrol Riski Oluşması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü (AYGM) tarafından yürütülen yapım işlerinin kontrol teşkilatlarının merkezde görev yapan teknik personelden oluşturulması ve anılan işler için kontrollük ve danışmanlık hizmeti alınmaması nedeniyle bu işlerde oluşan kontrol ve denetim eksikliğinin kontrol riski oluşturduğu görülmüştür.
Yapım işlerinde İdare tarafından oluşturulan kontrol teşkilatının görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin hükümler 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) ve ilgili diğer mevzuatta düzenlenmiştir.
YİGŞ’nin 4’üncü maddesinde, yapı denetim görevlisi; idare tarafından, işlerin denetimi için görevlendirilecek bir memur veya bir heyeti ve/veya idare dışından bu işleri yapmak üzere görevlendirilen gerçek veya tüzel kişi veya kişiler olarak tanımlanmıştır.
YİGŞ gereğince sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işi, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilir ve gerçekleştirilir. YİGŞ’nin “Yapı denetim görevlisinin yetkileri” başlıklı 15’inci maddesinde de yüklenicinin bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorunda olduğu, yüklenicinin kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremeyeceği ve malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisinin istediği şekilde deneyler yapabileceği düzenlenmiştir.
YİGŞ’nin “Ataşmanlar ve ilgili diğer defterler” başlıklı 28’inci maddesinin birinci fıkrasında; işyerlerinde, yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için, örneklerine göre şantiye günlük defteri, röleve ve ataşman defterleri, bunlarla ilgili belgeler yüklenici ile birlikte yapı denetim görevlisi tarafından tutulacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri gereğince, yapım işlerinde kontrol teşkilatı işin bizzat başında bulunmak suretiyle, mevzuatta belirtilen yetki ve görevlerini yerine getirerek, yüklenici tarafından taahhüt edilen işin fen ve sanat kurallarına, sözleşme ve eklerine uygun olarak günü gününe kontrollerini sağlamak ve herhangi bir kontrol zafiyetine imkân verilmeden işlerin tamamlattırılmasından sorumludur.
Buna göre söz konusu iş ve işlemlerin yapılabilmesi için kontrol teşkilatının işin başına bulunması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede, yapı denetim görevlilerinin düzenli olarak işin başında bulunmadığı tespit edilmiştir.
Yapılan incelemede, her iki daire başkanlığında da yürütülen yapım işleri için kontrollük ve danışmanlık hizmeti alımı yapılmadığı, sadece daire başkanlıkları bünyesinde görevli teknik personeller tarafından kontrollük işlerinin yürütüldüğü görülmüştür.
2021 yılı içerisinde Liman ve Kıyı Yapıları Yapım Dairesi Başkanlığınca 6 adet yapım işinin kontrollük ve yerinde incelenmesi amacıyla 6 teknik personele yol dâhil toplam 59 gün görevlendirme yapıldığı görülmüştür. Bu durum, 2021 yılında işin kontrolü ile görevli personelin her bir iş için ortalama olarak yol dahil sadece 10 gün işin başında bulunabildiğini göstermektedir.
Bu kapsamda incelenen, sözleşme bedeli yüksek olan Filyos Liman, Rıhtım ve Geri Saha İnşaatı işi için 2021 yılında yol dahil 15 gün ve Rize İyidere Lojistik Limanı İnşaatı işi için yol dahil 25 gün il dışı görevlendirme yapılarak yerinde kontrollük hizmeti verildiği görülmüştür. Kamu adına yapım işlerinin kontrolünü üstlenen kontrol teşkilatının bir yıl boyunca yeterli olmayan sürede işin başında bulunmasının, mevzuat, sözleşme ve şartnamelerle kontrol teşkilatına verilen görevler göz önünde bulundurulduğunda kontrollük ve denetim faaliyetleri için yeterli olmadığı düşünülmektedir.
Aynı şekilde, Hava Meydanları Yapım Dairesi Başkanlığında yürütülen 8 adet yapım işinin kontrollük ve yerinde incelenmesi amacıyla 13 teknik personele yol dahil 342 gün görevlendirme yapıldığı görülmüştür. En çok görevlendirmenin yapıldığı Rize Artvin Havalimanı Üstyapı Tesisleri ve Müteferrik İşler İnşaatı işinde yol dahil toplam 173 gün görevlendirme olmasına karşın, Rize – Artvin Havalimanı Altyapı İnşaatı işine ilişkin yol dahil 63 gün, Elazığ Havalimanına Yedek Pist İle İlave Apron Yapımı ve Müteferrik İşler İnşaatı işine ilişkin yol dahil 32 gün, Yozgat Havalimanı Altyapı ve Müteferrik İşler İnşaatı işine ilişkin yol dahil 26 gün, Hakkari (Yüksekova) Selahaddin Eyyubi Havalimanı Emniyet – Güvenlik Binası ve Çevre Güvenlik Sistemleri işine ilişkin yol dahil 20 gün, Bayburt-Gümüşhane Havalimanı Altyapı ve Müteferrik İşler İnşaatı işine ilişkin yol dahil 17 gün, Şırnak Havaalanı Altyapı, Üstyapı ve İlave Apron Taksirut İşleri Tamamlama İnşaatı işine ilişkin yol dahil 6 gün, Siirt Havalimanı Emniyet-Güvenlik Binası ve Mütemmimleri İnşaatı işinde ise yol dahil toplam 5 gün görevlendirme yapıldığı görülmüştür.
Söz konusu daire başkanlıklarında yeterli personel bulunmaması, kontrol teşkilatında görevli personelin görev yerinin merkezde olduğu halde işlerin yurt çapında farklı illere dağılmış olması nedeniyle işin başında yeterince bulunamaması ve kontrollük hizmetlerinin yürütülmesine yardımcı danışman çalıştırılmaması sebebiyle kontrol riskinin arttığı düşünülmektedir.
Kamu idaresince, ihalesi yapılan yapım işlerinin kontrollük hizmetlerinin genel müdürlük teknik personeli yanında, bölge müdürlüklerinde yer alan teknik personelin de görevlendirilmesi vasıtasıyla yürütülmeye çalışıldığı ifade edilmiştir. Ancak, İdarece verilen örneklerin bir kısmı geçmiş yıllara ait işlere ilişkindir. Bulguda ise sadece 2021 yılı içerisinde yapımı devam eden işlerin kontrollük hizmetleri değerlendirilmiştir. Bulgu kapsamında incelenen işlerin kontrol teşkilatı görevlendirme yazıları incelendiğinde, sadece dört işte Genel Müdürlük ve Bölge Müdürlüğü teşkilatlarında görevli personelden bir arada görevlendirme yapıldığı, geriye kalan işlerin kontrol teşkilatının sadece merkezde görevli teknik personelden oluşturulduğu görülmüştür.
Ayrıca, bulguda yer alan ifadelere atıf yapılmak suretiyle, bulgu doğrultusunda kontrollük ve danışmanlık hizmeti alımı yoluyla işlerin denetiminin artırılması yoluna gidileceği kamu idaresince ifade edilmiştir.
2020 yılı Sayıştay Denetim Raporu’na da konu edilen hususa ilişkin tespitin 2021 yılında da devam ettiği görülmüştür.
AYGM Liman ve Kıyı Yapıları Yapım Dairesi Başkanlığı ve Hava Meydanları Yapım Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülen yapım işleri için kontrol teşkilatının işin başında bulunduğu sürelerin, söz konusu görev ve sorumlulukların kamu yararını sağlayarak yerine getirilmesi açısından yeterli olmadığı düşünülmektedir.