Merkez Saymanlık Müdürlüğü Nezdinde Takip Edilmeyen Banka Hesaplarının Bulunması ve Bu Hesaplardan Yapılan Taşınır Alımlarının Bağış Olarak Muhasebeleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Merkez Saymanlık Müdürlüğü Nezdinde Takip Edilmeyen Banka Hesaplarının Bulunması ve Bu Hesaplardan Yapılan Taşınır Alımlarının Bağış Olarak Muhasebeleştirilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü kontrolündeki banka hesaplarına ilişkin olarak aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
Merkez saymanlık müdürlüğü nezdinde takip edilmeyen banka hesaplarının bulunması
Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünün kontrolünde ancak merkez saymanlık müdürlüğü nezdinde takip edilmeyen iki banka hesabı olduğu ve bu hesaplarda tahsil edilen gelirlerden harcamalar yapıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hazine birliği” başlıklı 6’ncı maddesinde, mezkûr Kanun’a ekli (I) sayılı cetvelde yer alan genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin tüm gelirlerinin Hazine veznelerine gireceği, giderlerinin de bu veznelerden ödeneceği, söz konusu idarelerin özel vezne açamayacağı düzenlenmiştir. Diğer taraftan, mezkur Kanun’un ilgili maddelerine dayanılarak çıkartılan “Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik”te belirli faaliyetlerin gerçekleştirilmesi ya da projelerin desteklenmesi amacıyla oluşturulan özel hesaplardan yapılan işlemlerin; “Avrupa Birliği ve Uluslararası Kuruluşların Kaynaklarından Kamu İdarelerine Proje Karşılığı Aktarılan Hibe Tutarlarının Harcanması ve Muhasebeleştirilmesine İlişkin Yönetmelik”te ise, Avrupa Birliği, uluslararası kuruluşlar veya uluslararası konsorsiyumlardan kapsam dâhilindeki kamu idarelerine proje karşılığı aktarılan hibe niteliğindeki tutarların izlenmesi, harcanması ve muhasebeleştirilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiş; her iki Yönetmelik’te de muhasebe iş ve işlemlerinin ilgili kamu idaresinin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe birimleri aracılığı ile yapılacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemelerde, Bakanlık Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünün kontrolünde “MEB Logolu Kartlar İsim Hakkı” ve “SMS İle Veli Bilgilendirme” rumuzlu iki ayrı banka hesabının bulunduğu; hesapların saymanlık nezdinde açılmadığı; söz konusu hesaplarda yapılan protokoller uyarınca tahsil edilen gelirlerin izlendiği ve bu gelirlerden muhtelif harcamaların yapıldığı tespit edilmiştir. GSM operatörleriyle yapılan “SMS ile Bilgilendirme ve Çift Yönlü SMS İşbirliği” protokolleri Mart 2023 itibarıyla feshedilmiş ancak GSM operatörlerince “SMS İle Veli Bilgilendirme” rumuzlu hesaba yıl boyunca muhtelif tarihlerde para yatırılmaya devam edilmiştir.
Genel bütçeli kamu idareleri, hazine birliği ilkesine uygun şekilde gelirlerini ve giderlerini görevli muhasebe birimi aracılığıyla muhasebeleştirmeli; belirli faaliyetlerin gerçekleştirilmesi ya da projelerin desteklenmesi amacıyla oluşturulan özel hesaplar ile proje karşılığı alınan yurtdışı hibelerin muhasebe iş ve işlemlerini de aynı muhasebe birimi aracılığıyla gerçekleştirmelidir. Dolayısıyla, muhasebe birimi nezdinde açılmayan banka hesaplarında toplanan gelirlerle harcama yapılması, hazine birliği ilkesine aykırılık teşkil etmekte ve yapılan işlemler ilgili saymanlıkça muhasebeleştirilemediğinden mali defter ve tablolarda eksik raporlamaya yol açmaktadır. Bu durum ayrıca, 5018 sayılı Kanun ve buna dayanılarak hazırlanan alt mevzuat ile düzenlenen gelir toplama-harcama sistemi dışında yapılan söz konusu işlemlerin, mevzuata uygunluk açısından süreç kontrolü ile süreç sonu denetimlerinin yeterli düzeyde yapılamaması riskini de içermektedir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa ilişkin çalışmalara başlandığı ve gerekli düzenlemelerin en kısa sürede yerine getirileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, gerek hazine birliği ilkesinin sağlanması gerekse Bakanlığın mali durumunun mali defter ve tablolardan tam ve eksiksiz izlenebilmesini teminen, merkez saymanlık müdürlüğü dışında tutulan banka hesapları ile bu hesaplarda toplanan gelirler ve bu gelirlerden yapılan harcamaların muhasebe sistemine dahil edilmesi gerekmektedir.
Bağış mahiyetinde olmayan taşınır edinimlerinin ayni bağış olarak muhasebeleştirilmesi
Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü kontrolünde, ancak merkez saymanlık müdürlüğü nezdinde takip edilmeyen banka hesaplarındaki gelirlerden yapılan sarf ve demirbaş alımlarının ayni bağış olarak muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Ayni olarak yapılan bağış ve yardımlar, faaliyet gelirleri hesap grubunda, “600.04 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler” ana hesap kodu altında muhasebeleştirilmekte, bütçe hesapları ile ilişkilendirilmemektedir. Genel Bütçe Ortak Detaylı Hesap Planında “600 04” ana hesap kodunun altında, alınan bağışın nereden (yut içi-yurt dışı) ve kimden (kurum- kişi) alındığına, niteliğine (cari-sermaye) ve şartlı olup olmamasına göre çeşitli alt hesaplar açılmıştır. Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin, “600 Gelirler” hesabının işleyişini açıklayan 394’üncü maddesinde ise kamu idarelerinden bedelsiz olarak devir alınan stoklar, maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar ve diğer duran varlıkların kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedileceği düzenlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, muhasebe sistemi dışında açılan banka hesaplarında toplanan paralarla alınan sarf malzemeleri ile demirbaşların, bağış veya başka kamu idaresinden devir mahiyetinde olmamasına rağmen kurumlardan ve/veya kişilerden alınan ayni bağış olarak genel bütçe faaliyet hesaplarında muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu edilen taşınırların 2024 yılı itibarıyla bağış geliri olarak muhasebeleştirilmeyeceği belirtilmiştir.
Mali defter ve tabloların Bakanlığın mali durumunu tam ve doğru göstermesini teminen, mahiyeti itibarıyla kişi veya kurumdan alınan ayni bağış ya da başka kamu idaresinden devredilen maddi duran varlık mahiyetinde olmayan taşınırların, faaliyet gelirleri hesap grubu altında bağış geliri olarak muhasebeleştirilmemesi gerekmektedir.