|
ÖZET: Merkezi idare vergi gelirlerine ilişkin payların tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı tespit edilmiştir. 5779 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine göre, büyükşehir belediyeleri için tahsil edilen genel bütçe vergi gelirlerinin belirli oranları, büyükşehir belediye payı olarak ayrılmakta ve bu paylar Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından aylık olarak hesaplanmaktadır. Ancak, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi için 2024 yılı içerisinde merkezi idare vergi gelirlerinden tahakkuk ettirilen toplam payın 1.951.412.162,16 TL olduğu, bu tutarın doğrudan belediye hesaplarına aktarılmadığı, yalnızca İLBANK aracılığıyla işlem gördüğü belirlenmiştir.
İLBANK sisteminde, belediyelere aktarılacak paylar önceden görünmekte, bu durum ekonomik değerlerin muhasebeleştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. İdare, merkezi idare vergi gelirlerinden alınan payların 2025 yılı itibarıyla tahakkuk kayıtlarının yapılmaya başlandığını ifade etse de, bu düzeltmelerin 2024 mali tablolarına etkisi bulunmamaktadır. Bu bağlamda, alınması gereken payların tahakkuk ettiğinde 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı altında izlenmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. |
BULGU: Merkezi İdare Vergi Gelirlerinden Alınan Payların Tahakkuk Kaydının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İller Bankası Anonim Şirketi (İLBANK) tarafından merkezi idare vergi gelirlerine ilişkin gönderilen payların tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı görülmüştür
5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un “Payların hesaplanması ve oranı” başlıklı 2’nci maddesinin üçüncü fıkrasına göre; büyükşehir belediye sınırları içinde yapılan genel bütçe vergi gelirleritahsilâtı toplamının yüzde 6’sı ile genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamı üzerinden büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ayrılan payların yüzde 30’u büyükşehir belediye payı olarak ayrılır.
Aynı Kanun’un “Payların ayrılmasına ve gönderilmesine ilişkin esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasına göre; paylar Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından aylık olarak hesaplanır. Hazine ve Maliye Bakanlığı büyükşehir belediye paylarını 5’inci maddede belirtilen esaslara göre paylaştırarak bu belediyelere doğrudan, il özel idareleri ve diğer belediyelerin paylarını ise ilgili idarelere aktarılmak üzere tahsil edilen ayı takip eden ayın sonuna kadar İLBANK’a aktarır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının niteliğini açıklayan 86’ncı maddesinde bu hesabın; mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacakları ile duran varlıklar ana hesap grubu içerisindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ve bunlardan yapılan tahsilât ve terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, İLBANK tarafından Balıkesir Büyükşehir Belediyesine 2024 yılı içerisinde merkezi idare vergi gelirlerinden tahakkuk ettirilen pay toplamının 1.951.412.162,16 TL olduğu görülmüştür.
Bahsi geçen paya ilişkin olarak merkezi idare tarafından doğrudan belediye hesaplarına bir aktarım söz konusu değildir. Aktarılan payların tamamı İLBANK aracılığıyla gerçekleşmektedir. Bu kapsamda İLBANK sisteminden (İlbank Belediye Bilgi ve Veri Bankası) belediyeye aktarılacak olan paylar, birkaç gün öncesinden ilgili belediyenin İLBANK sistem kullanıcısı tarafından görülmektedir.
Dolayısıyla bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesi söz konusu olduğundan, İLBANK tarafından merkezi idare vergi gelirlerine ilişkin gönderilen payların tahakkuk kayıtlarının da yapılması gerekmektedir.
İdare tarafından merkezi idare vergi gelirlerinden alınan payların 2025 yılı ocak ayından itibaren tahakkuk kayıtları yapıldığı belirtilmişse de, 2025 yılında yapılan düzeltme işlemlerinin 2024 mali tablolarına bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, yukarıdaki mevzuat hükümlerinden ve açıklamalardan anlaşılacağı üzere, alınması gereken paylar tahakkuk ettiğinde, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının alt kodu olan 05.02.02.51 Merkezi İdare Vergi Gelirlerinden Alınan Paylar kodunda izlenmesi uygun olacaktır.