| ÖZET: 2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin (MYMY) Mali Varlıklar hesap işleyişinin Devlet Muhasebe Standartları (DMS) ile tam uyumlu olmadığını ortaya koymuştur. MYMY’de mali varlıklar ve sermaye paylarına ilişkin açıklamalar yetersiz kalmakta, maliyet bedeli ile sermaye payı arasındaki eşitliğin sağlanması konusunda belirsizlikler bulunmaktadır. Bu durumun düzeltilmesi için MYMY’de gerekli düzenlemelerin yapılması önerilmektedir. |
BULGU: Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde Mali Varlıklara İlişkin Olarak Belirlenen Hesap İşleyişinin Devlet Muhasebe Standartları ile Tam Olarak Uyumlu Olmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Devlet Muhasebe Standartlarının (DMS) iştiraklerdeki yatırımlara ilişkin hükümlerinin Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne (MYMY) dercedilmesi sırasında anılan Yönetmelik’e tam olarak yansıtılmadığı, MYMY’de mali varlıklar hesap grubuna ilişkin açıklamaların takip edilen sermaye paylarına ilişkin işlem çeşitlerini karşılamakta yetersiz kaldığı görülmüştür.
Mali duran varlıklar hesap grubunun kullanımı MYMY’nin 155’inci maddesinde açıklanmış ve DMS’lere uyum kapsamında 2018 yılında bu maddeye eklenen üçüncü fıkra ile mali duran varlıkların öz kaynak yöntemine göre muhasebeleştireceği, bu yönteme göre mali duran varlıkların edinim tarihindeki maliyet bedeli ile kayıtlara alınması, edinim tarihinden sonra kuruluşun öz kaynaklarında meydana gelen değişikliklerin kamu idaresi payına düşen kısmının düzeltilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yönetmelik’te atıfta bulunulan öz kaynak yöntemi “İştiraklerdeki Yatırımlar” başlıklı 7 no.lu DMS’de; yatırımın önce maliyet bedeli üzerinden muhasebeleştirildiği ve ediniminden sonra kamu idaresi tarafından yatırım yapılan kuruluşun net varlıklarında/özkaynağında meydana gelen değişikliklerin kamu idaresinin payına düşen kısmını yansıtacak şekilde düzeltildiği bir muhasebe yöntemi olarak tanımlanmıştır.
MYMY’de bu kapsamda kuruluşa nakdi ve/veya ayni sermaye transferi şeklinde iştirak edilmesi/geri alınması, sermaye taahhüdünde bulunulması/vazgeçilmesi, kâr ya da zararın sermayeye yansıtılması, enflasyon ve kur değerlemesi, envanter kaydı yapılması, uluslararası kuruluşlara ait çağrılabilir sermaye katılımında bulunulması halinde hangi işlemlerin yapılacağı açıklanmış, ayrıca sermaye katılımlarının, ilgili malî kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla eşit olması gerektiği belirtilmiştir.
Dolayısıyla kuruluşun sermayesi içindeki Bakanlık payının TL karşılığı ile bu sermayenin elde edilmesi için kuruluşa ya da sermayedarına ödenen maliyet bedelinin örtüşmemesi halinde eşitliğin nasıl sağlanacağı Yönetmelik’te açıklanmamıştır. Mevcut durumda Yönetmelik’in 155’inci maddesinde maliyet bedeli ile kayıt yapılması öngörülmekte, yine Yönetmelik’in 157’nci maddesi ile sermaye şeklindeki katılımların ilgili malî kuruluşların öz kaynak hesaplarında karşılık olarak yer alan tutarlarla eşit olması gerektiği belirtilmekte olup, beher hisse bedeli üzerinden mali kuruluşlara iştirak edilmesine ilişkin olarak oluşan olumlu olumsuz bedel farkının ortaya çıkması hali ise öngörülmemiştir.
Kamu idaresi tarafından, MYMY’nin ilgili hükümleri ile standartlara uygun olarak kamu idaresinin yatırım yaptığı kuruluşun öz kaynaklarında meydana gelen değişikliklerdeki kamu idaresi paylarının düzeltildiği, 240, 241, 242 no.lu muhasebe hesaplarının yatırım yapılan kuruluşun öz sermayesine eşit olmakta olduğu ve anılan detay düzenlemeler ile ilgili kuruluşların sermayesine yansıyan kâr veya zararların muhasebeye yansıtıldığı ifade edilmektedir.
Bu açıklama sermaye katkısı yapıldığı durumda maliyet bedeli ile sermaye payının karşılığının eşit tutarlarda olması halinde ve ortaya çıkan kar zararın her iki tarafça tutarlı olarak kaydedilmesi halinde geçerli olacaktır.
Oysaki; kuruluşun sermayesi içindeki Bakanlık payının TL karşılığı ile bu sermayenin elde edilmesi için kuruluşa ya da sermayedarına ödenen maliyet bedelinin örtüşmemesi halinde eşitliğin nasıl sağlanacağı, ortaya çıkan bedel farkının nasıl kayda alınacağı Yönetmelik’te açıklanmamıştır.
Bununla birlikte kamu idaresince beher hisse bedeli ile sermaye iştiraklerine yönelik uygulamaların başlaması durumu göz önüne alınarak Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği değişiklik çalışmaları kapsamında konunun değerlendirildiği ve gerekli taslak düzenleme hazırlandığı bilgisi de verilmiştir.
Sonuç olarak; MYMY kapsamında yapılacak bir düzenleme ile bulgu konusu hususun açıklığa kavuşturulmasının, öz kaynak yönteminin daha doğru uygulanmasını sağlayacağı değerlendirilmektedir.