| ÖZET: Mesleki ve teknik öğretim okullarındaki döner sermaye işletmelerinin güncel şartlara uygun faaliyet göstermesi için mevcut mevzuatın güncellenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. İşletmeler, hammadde temini, üretim süreçleri ve ihracat işlemleri gibi konularda zorluklar yaşamaktadır. Bu nedenle, işletmelerin yönetim, sermaye kaynakları ve faaliyet alanlarıyla ilgili düzenlemelerin yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu idaresi, mevzuat değişikliği için çalışmalar başlattığını bildirmiştir. |
BULGU: Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermaye İşletmelerinde Mevzuat Güncellemesine İhtiyaç Bulunması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Mesleki ve teknik öğretim okulları bünyesinde kurulmuş olan döner sermayeli işletmelerin faaliyetlerini güncel şartlara uygun şekilde yürütebilmesi ve uygulamada karşılaşılan sorunların bertaraf edilmesi için ilgili mevzuatın güncellenmesine ihtiyaç duyulduğu görülmüştür.
Mesleki ve teknik öğretim okulları bünyesinde faaliyet gösteren döner sermaye işletmeleri, 03.06.1938 tarihinde kabul edilen 3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun’a göre kurulmaktadır. Faaliyetlerin yürütülmesini düzenleyen diğer mevzuat ise; Millî Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmelik, Döner Sermaye İşletmeleri Çalışma Yönergesi, Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesinin İdaresine Mahsus Talimatname ve çeşitli genelgelerden oluşmaktadır.
Bu işletmelerde öğrenci ve kursiyerler, meslekleriyle ilgili bilgileri gerçek iş üzerinde uygulamalı olarak öğrenmekte olup üretim süreçlerine ilişkin eğitim almaktadırlar. Mesleki ve teknik eğitimde; eğitim, istihdam ve üretim ilişkisini güçlendirmeye, kamu ve özel sektör ile yapılan işbirliği çerçevesinde nitelikli insan kaynağı yetiştirmeye yönelik önemli adımlar atılmaktadır. Ancak, uygulamalı eğitim sisteminin daha etkin ve verimli yürütülmesini teminen, günümüz koşullarını da dikkate alarak yukarıda zikredilen mevzuatta yeni düzenlemeler yapılmasının elzem olduğu değerlendirilmektedir.
Yerinde yapılan incelemelerde, işletmelerin üretim alan ve kabiliyetlerinin genişlediği ve ihracat yapar konuma gelen döner sermaye işletmelerinin olduğu görülmüştür. Gerek üretim faaliyetlerinin artması gerekse teknolojik gelişmelere bağlı olarak otaya çıkan ihtiyaçlara ve uygulamada yaygın olarak karşılaşılan sorunlara ilişkin tespit ve değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir:
– İşletmeler, hammadde temininde gerekli sermaye yeterliliği ve nakit akışını sağlamakta zorluklar yaşamakta, il döner sermayeleri ya da öğretmenevleri gibi borçlanma imkânları da bulunmamaktadır. Ayrıca alınan yüklü miktarda siparişlerde mevzuat şartları uygun olmadığından kamu kurumlarından avans talep edememektedirler. İşletmelere tahsis edilecek toplam sermaye tutarı 3423 sayılı Kanun’da belirlenmiş olup limite ulaştığından, işletmeler Bakanlıktan sermaye talebinde bulunamamaktadır.
– İşletmelerin üretim sonrası süreçlerinde belirsizlik söz konusudur. Zira üretimi yapılan makine/teçhizatlar için verilen garanti ve taahhütler sebebiyle doğabilecek yükümlülüklere, bu süreçlerde görevlendirilecek kişilere ve de oluşacak giderlerin mali sınırlarının belirlenmesine ilişkin meri mevzuatta bir düzenleme bulunmamaktadır.
– Marka ve patent/faydalı model işlemlerinin yönetimi ile internet yoluyla uzaktan satışa ilişkin faaliyetler yürütülürken tereddüt edilen hususların bertaraf edilmesi açısından tüm işletme yönetimlerinin bilgilendirilmesi gerekmektedir.
– İhracat işlemlerine ilişkin vergisel konular ile sevk ve müşavirlik masrafları gibi parasal alanlarda, istisna ve teşviklere ilişkin izlenecek yöntemlerde mevzuata dayalı işlemler yapabilmek ve uygulamadaki bilgi eksikliğini gidermek amacıyla düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.
– İşletmeler tarafından üretilmeyen bilgisayar, yazıcı vb. ürünlerin piyasadan temin edilerek satışının yapıldığı görülmektedir. Öğrencilerin beceri eğitimi almalarına herhangi bir katkısı olmayan üretim dışı faaliyetlerin kontrol altına alınmasını sağlayacak düzenlemelere gereksinim duyulmaktadır.
Bu kapsamda, işletme uygulamalarındaki farklılık ve aksaklıkların giderilerek verimin artırılması amacıyla bu işletmelerin; çalıştırılması, sermaye kaynakları, faaliyet alanları, üretilen mal ve hizmetlerin değerlendirilmesi, idari, mali, muhasebe, denetim ve diğer hususlarla ilgili esas ve usullerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; mevzuat değişikliği ihtiyaçlarının tespit edilmesi için gerekli çalışmaların başlatıldığı, bu amaçla Bakanlığın ilgili birimleri ve döner sermaye işletmesi bulunan okul müdürlüklerinin katılımıyla bir çalıştay düzenlendiği ve işletmeler tarafından üretilmeyen ürünlerin piyasadan temin edilerek satışının yapılmaması hususunda ise döner sermaye işletmesi bulunan kurum yöneticilerinin yazı ile bilgilendirildiği ifade edilmiştir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, döner sermaye işletmelerinin kuruluş kanununun günümüz ihtiyaçlarına istenilen düzeyde cevap vermesini ve mevzuatta yer verilmeyip faaliyet alanına dahil olmuş konularda yapılan iş ve işlemlerin hukuki anlamda güvence ve disiplin altına alınmasını sağlayacak düzenlemelerin yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.