|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite bünyesindeki döner sermaye işletmelerinin mevzuata uygun olmadığını ortaya koymuştur. Yapılan denetimlerde, bu işletmelerin, belirlenen faaliyet alanlarına uygun olmayan işler yürüttüğü ve yetkisiz tahsilat yaptığı tespit edilmiştir. Özellikle Giresun Üniversitesi’ne bağlı döner sermaye işletmeleri, spor salonu ve mobilya atölyesi gibi alanlarda, kamu idarelerine ait asli görevlerle bağlantılı faaliyetler yerine, üniversite gelirlerinden bağımsız gelir elde etmeye çalışmıştır.
Döner sermaye işletmeleri, 26509 sayılı yönetmelik ve 2547 sayılı Kanun çerçevesinde, yalnızca belirli bilimsel ve eğitim hizmetleri sunmak amacıyla kurulmalıdır. Ancak, Giresun Üniversitesi’nde bu işletmelerin, üniversite yönetim kurulunun belirlediği fiyatlar dışında tahsilat yaparak gelir elde ettiği ve bu gelirlerin uygun şekilde kullanılmadığı gözlemlenmiştir. Örneğin, Spor Bilimleri Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi, spor salonlarından elde ettiği gelirleri döner sermaye hesaplarına aktarmış, bu da mevzuata aykırı bir durum teşkil etmiştir. Sonuç olarak, döner sermaye işletmelerinin, kamu idarelerinin asli görevlerine uygun faaliyetler yürütmemesi durumunda tasfiye edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, üniversitelerin döner sermaye işletmelerinin mevzuata uygun hale getirilmesi ve gereksiz gelir elde etme faaliyetlerinin sona erdirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Mevzuatına Uygun Olmayan Döner Sermaye İşletmelerinin Bulunması ve Özel Bütçe Gelirlerinden Kendilerine Gelir Oluşturmaları
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite bünyesinde döner sermaye kuruluşuna uygun olmayan ve mevzuatında ifade edilen faaliyet alanlarına yönelik faaliyeti bulunmayan döner sermaye işletmelerinin bulunduğu ve söz konusu işletmelerin yetkisiz tahsilat yaptıkları ve Üniversite gelirlerinden kendilerine gelir oluşturdukları görülmüştür.
01.05.2007 tarih ve 26509 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde döner sermayenin, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerin sürdürülebilmesi için, kamu idaresine bağlı olarak kurulmuş işletmelere tahsis edilen sermayeyi ifade ettiği hüküm altına alınmıştır.
2547 sayılı Kanunun 58 inci ve 65 inci maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 18.06.2020 tarih ve 31159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in “Faaliyet alanları” başlıklı 5’inci maddesinde Döner sermaye işletmelerinin bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler yapmak, belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak, Üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili tahlil ve araştırmaları yürütmek, Yükseköğretim kurumlarının eğitim ve öğretim faaliyet alanları ile sınırlı olarak mal ve hizmet üretiminde bulunmak amaçlarından biri veya birkaçına yönelik faaliyette bulunması gerektiği, çalışmaları sırasında eğitim ve öğretim ile bunlara katkıda bulunan uygulamayı ön planda tutacağı,
Mezkûr Yönetmelik’in “Fiyatların tespiti” başlıklı 7’nci maddesinde ise, bu işletmelerde üretilen mal ve hizmetlerin fiyatları, yükseköğretim kurumları yönetim kurulunca tespit edileceği,
Hükümleri düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, döner sermaye işletmesinin kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerde bulunması gerektiği, söz konusu faaliyetlerin bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler yapmak, belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak, Üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili tahlil ve araştırmaları yürütmek, Yükseköğretim kurumlarının eğitim ve öğretim faaliyet alanları ile sınırlı olarak mal ve hizmet üretiminde bulunmak amaçlarından biri veya birkaçına yönelik olması gerektiği ve bu işletmelerde üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarının, yükseköğretim kurumları yönetim kurulunca tespit edileceği ve yalnızca tespit edilen fiyatlara yönelik tahsilat işlemlerinin yapılacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan denetimlerde Giresun Üniversitesine bağlı döner sermaye işletmesi olarak;
a) Spor Bilimleri Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi kurulduğu, söz konusu işletmenin mevzuatında yer verilen amaçlara yönelik faaliyette bulunmadığı aksine Üniversiteye bağlı Spor Bilimleri Fakültesi içerisinde yer alan kapalı spor salonu ve fitness salonundan yararlanan akademik ve idari personel ile öğrencilerden Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ doğrultusunda Üniversite Yönetim Kurulunca belirlenen ücretlerin tahsilatını yaptığı, söz konusu tahsilatların Üniversite Strateji Geliştirme Dairesi hesaplarına intikal ettirilmesi gerektiği halde döner sermaye hesaplarına aktarıldığı, ayrıca Üniversiteye ait salonların spor kulüplerine bireysel ve toplu antrenman faaliyetleri olarak kullandırıldığı ve buna yönelik Üniversite Yönetim Kurulundan bir fiyat takdiri olmadığı, 2024 yılı içerisinde bu kapsamda 224.616,00 TL gelir elde edildiği, elde edilen gelirin ise yazıcı, bilgisayar ve dekanlık makamı için televizyon alımına harcandığı,
b) Giresun Meslek Yüksekokulu Döner Sermaye İşletmesi kurulduğu söz konusu işletmenin kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerde bulunması gerektiği halde söz konusu işletmenin mevzuatında yer verilen amaçlara yönelik faaliyette bulunmadığı mobilya bölümü öğrencilerine uygulama yaptırabilmek amacıyla kurulan mobilya atölyesinde bulunan cihaz ve demirbaş malzemelerle kurum işçilerine Üniversitenin mobilya ihtiyacı olan birimlerinin ihtiyacına yönelik imalat yaptırıldığı ve söz konusu imalatların fiyatlarının üniversite yönetim kurulundan yetki alınmadan tespit edilerek Üniversitenin ilgili daire başkanlıkları bütçelerinden ödenmek üzere fatura edildiği tespit edilmiştir. Söz konusu işlemler döner sermaye faaliyeti olarak değerlendirilemeyecek nitelikte olup bu işlemler doğrultusunda üniversite daire başkanlıklarına fatura kesilerek gelir elde edilmesi ve söz konusu gelirlerin dağıtıma konu edilmesi hukuken mümkün değildir.
Kamu İdaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemin yapılacağı belirtilmiştir.
Bu itibarla, döner sermaye işletmesinin kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerde bulunmayan işletmelerin tasfiye edilmesi gerekmektedir.