Mevzuatta Belirtilen Koşullar Oluşmadığı Halde Pazarlık Usulü İle İhaleye Çıkılması (Sayıştay)

BULGU: Mevzuatta Belirtilen Koşullar Oluşmadığı Halde Pazarlık Usulü İle İhaleye Çıkılması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İdarece yürütülen bazı ihalelerde mevzuatta belirtilen şartlar oluşmadığı halde temel ihale usüllerinin dışına çıkıldığı tespit edilmiştir.
Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünce alınan ihale onayına istinaden İstanbul Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğünce ihale edilen ve yürütülen “Bakırköy Rıfat Ilgaz İlçe Halk Kütüphanesinin Tamamlama ve İkmal İşi” ihalesinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin (b) fıkrası uyarınca pazarlık usulü ile ihale edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin ilgili bölümünde aynen “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir… Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir.” denilmektedir
Mezkur Kanun’un “Pazarlık usulü” başlıklı 21’inci maddesinin (b) fıkrasına göre pazarlık usulü; “Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması” durumunda kullanılabilecektir.
Bulgu konusu ihalenin Bakanlık oluru incelendiğinde, ihalenin pazarlık usulü ile yapılmasının gerekçesi olarak “İstanbul Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından hazırlanan yaklaşık maliyet tablosundaki imalatlar ile İstanbul Teknik Üniversitesinin 107/82 sayılı teknik raporu doğrultusunda yapının güçlendirilmesine yönelik hususların bir an önce giderilerek kütüphane binasının kullanılabilir hale gelmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda, söz konusu işin yıl içerisinde tamamlanması mümkün görülemediğinden 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun 21 (b) maddesine göre İstanbul Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından 2019-2020-2021 yıllarına sari olarak ihale edilmesi.” denilmektedir.
İhale konusu binada İstanbul Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından 2017 yılında 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi uyarınca açık ihale usulü ile “İstanbul Bakırköy Rıfat Ilgaz İlçe Halk Kütüphanesi Tadilat İşi” kapsamında tadilat ve güçlendirme çalışması yapıldığı, ayrıca mezkûr ihalenin Bakanlık tarafından pazarlık usulü ile yapılmasının gerekçesi olarak gösterilen İstanbul Teknik Üniversitesinin 107/82 sayılı teknik raporunun sonuç ve değerlendirme bölümünde de İstanbul Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınca uygulanacak güçlendirme projesinin yapı mühendisliği genel ilkeleri ile mevzuata uygun ve uygulanabilir olduğu belirtilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu güçlendirme imalatları çalışmaları ve bu çalışmalara ilişkin rapor 2017 yılına ilişkin olmasına, ve İstanbul Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından yaptırılan tadilat işi 14.04.2018 tarihinde tamamlanmasına rağmen, Bakanlık tarafından bulgu konusu pazarlık usulü ihale bu tarihten 1,5 yıl sonra, 01.11. 2019 tarihinde yapılmıştır.
Söz konusu ihale dokumanı ve ekleri incelendiğinde ise, ihalenin ilk sözleşme bedelinin 4.733.608,00 TL olduğu, bunun %35’ine tekabül eden 1.686.741,62 TL’lik kısmının güçlendirmeye yönelik imalatlar olduğu görülmüştür. İhalede daha sonra %19,9 oranında iş artışına gidildiği ve 1.280.512,37 TL’lik güçlendirme imalatının sonradan iş artışı ile eklendiği görülmüştür.
Yukarıda belirtilen hususlar bir arada değerlendirildiğinde, söz konusu ihalenin pazarlık usulü ile yapılmasını gerektiren bir durum olmadığı, binanın zaten can ve mal güvenliği tehlikesi arz etmediği veya ivedilikle yapılmasını gerektirmediği anlaşılmaktadır. Kaldı ki ihalenin 4734 sayılı Kanun’un 21/b maddesi uyarınca pazarlık usulü ile yapılmasına dayanak gösterilen teknik raporda belirtilen güçlendirme çalışmalarının zaten daha önce yapılarak binanın can ve mal güvenliği açısından tehlikesiz hale getirildiği görülmektedir Bulgu konusu pazarlık usulü ihalenin 1,5 yıl sonra yapılması da bu durumu kanıtlar niteliktedir. Ayrıca “imalatların bir an önce tamamlanarak binanın işler hale getirilmesi, bu nedenle işin yılı içinde tamamlanmasının mümkün olmaması” hususlarının da işin temel ihale usulleri dışına çıkılarak pazarlık usulü ile ihale edilmesini gerektiren bir durum olmadığı düşünülmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21-b maddesi kapsamında pazarlık usulü ile ihaleleri yapılan söz konusu işlerden Kocaeli Çayırova İlçe Halk Kütüphanesi ve Çayırova Akse Halk Kütüphanesi Tefrişat İşlerinin Yapılması işine ait ihale onay belgesi üzerindeki açıklama kısmında ve ekinde pazarlık usulünün gerekçesi olabilecek hiçbir bilginin bulunmadığı, yapılan inceleme ve görüşmelerde de gerekçe olabilecek bir bilgiye ulaşılamadığı belirlenmiş olup, Bursa Hüsniye Bilsen Halk Kütüphanesi Bina Bakım Onarımı İşi’nde ödeneğin geç gelmesinin pazarlık usulü ile ihale yönteminin seçilmesinin gerekçesi olarak belirtildiği görülmüştür.
Sultanhisar İlçe Halk Kütüphanesi yapım işinde pazarlık usulü ihale gerekçesine dair depreme dayanıklı hale getirilmesinin aciliyetinin belirtilmesine karşın, söz konusu işin ihale onay belgesi ekinde herhangi bir belgenin yer almadığı, bununla birlikte ihale onay belgesi onay tarihinin 28.09.2021 olduğu, binanın deprem raporu hazırlatılması tarihinin ihale onay tarihinden yaklaşık 10 ay önce 06.11.2020 olduğu görülmüştür. İşin sözleşmesi incelendiğinde duvar alçıpan, yer kaplama ve tefrişat işlerini kapsadığı görülmüştür. Söz konusu işlerin özellikli işler olduğuna dair belgelerin de ihale onay belgesi ekinde sunulmadığı görülmüştür.
Ödenek planlama çalışmalarının İdarenin asli görevleri arasında bulunmasına karşın ödenek teminindeki gecikmenin önceden öngörülemezlik kapsamında değerlendirilmesinin, benzer şekilde ihale onay tarihinden 10 ay önce hazırlanmış deprem raporunun gerekçe gösterilerek Kamu İhale Kanunu’nun 21’nci maddesinin (b) bendi hükümleri kapsamında pazarlık usulü ile ihale edilmesinin “can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen” durumlar olarak kabul edilebilmesinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmadığı, söz konusu işlerin ihalelerinin temel ihale usulleri ile yapılmalarının gerektiği değerlendirilmektedir.