|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde pazarlık usulüyle ihale yapılmasının, mevzuatta belirtilen özel durumların oluşmadığı hallerde gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8. maddesi, kamu kaynaklarının etkin ve hukuka uygun bir şekilde yönetilmesinden sorumlu olanların görevlerini tanımlamaktadır. Ayrıca, harcama yetkililerinin bütçe ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesi, kamu idarelerinin ihalelerde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkelere uyması gerektiğini belirtmektedir. İhalelerde açık usulün esas alınması, yalnızca özel durumların varlığında pazarlık usulüne başvurulması gerektiği ifade edilmektedir. Ancak yapılan denetimlerde, açık ihale usulü ile yapılması gereken bazı işlerin pazarlık usulüyle gerçekleştirildiği ve harcama talimatlarında bu yöntemin gerekçesinin belirtilmediği tespit edilmiştir. İdare tarafından yapılan açıklamada, ihalelerde saydamlık ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine uyulması gerektiği kabul edilmiştir. Bu bağlamda, pazarlık usulünün yalnızca kanunda öngörülen özel durumlarda kullanılmasının zorunlu olduğu ve bu durumların gerekçelendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. |
BULGU: Mevzuatta Belirtilen Özel Durumlar Oluşmadığı Halde Pazarlık Usulüyle İhale Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Pazarlık usulü ile ihale yönteminin kullanımını gerektiren durumlar meydana gelmemesine rağmen bu yöntem ile ihale yapıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un 32’nci maddesinde ise; harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
Söz konusu görev ve sorumluluklar etrafında planlama yapılarak bütçeler hazırlanmakta ve buna göre harcamalar yapılmaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” denilmiştir.
Kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri düzenleyen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun 5’inci maddesinde belirtilen temel ilkeler uyarınca kamu idareleri; yapacakları ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur. Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde, açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünü temel usul olarak, diğer ihale usullerini ise, Kanunda belirtilen özel hallerde kullanmakla yükümlü kılınmıştır.
Kanunun 21’inci maddesinde pazarlık usulü ile yapılacak alımlara dair açıklamalara yer verilmiştir. Söz konusu maddenin (b) fıkrasında; doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması halinde pazarlık usulünün uygulanacağı belirtilmektedir. 21/b bendinin uygulanabilmesi için, ortaya çıkan olayda tek başına can ve mal kaybı tehlikesi olması yetmemekte; bununla birlikte ortaya çıkan olayın ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen şekilde meydana gelmesi gerekmektedir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, detayı aşağıda gösterildiği üzere, açık ihale usulü ile yapılması gereken bazı işlerin pazarlık usulü ile yerine getirildiği, harcama talimatlarında bu yöntemin kullanılma gerekçesine yer verilmediği görülmüştür.
Tablo 10: Pazarlık Usulünün Kullanıldığı İşler
| İhale Kayıt No |
İşin Adı | Harcama Yetkilisi Olan Birim |
| 2022/823390 | Kapalı Yarı Olimpik Tip Yüzme Havuzu Yapımı İşi | Fen İşleri Müdürlüğü |
| 2022/145476 | 200 Metre Küp 70 Evler Su Deposu Yapımı | Su ve Kanalizasyon Müdürlüğü |
| 2023/569203 | Bucak Belediyesi Sazak Mevkii Şebeke Bağlantılı Fotovoltaik Güneş Enerji Santrali ve Enerji Nakil Hattı Yapım İşi |
Destek Hizmetleri Müdürlüğü |
| 2023/1559812 | İlçemiz Mücavir Alan içerisindeki Muhtelif Cadde ve Sokaklarda İhtiyaç Görülen Yerlerde Taş Duvarı Yapımı | Fen İşleri Müdürlüğü |
| 2023/800172 | Bucak Belediyesi Seyir Terası Yapımı | Fen İşleri Müdürlüğü |
İdare tarafından önceden öngörülebilir ve olağan nitelikli bu işlerin pazarlık usulü ile yapılması, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile getirilen hükümler ile 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine uygun düşmemektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup; ihalelerde saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlilik ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerinin gereği olarak açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usul olarak dikkate alınması, pazarlık usulüne ise Kanunda belirtilen özel hallerde başvurulması ve bu yöntemin kullanılması halinde gerekçelendirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.