|
ÖZET: Bursa Teknik Üniversitesi’nin 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, muhasebe birimleri arasındaki taşınır devir işlemlerinde 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı’nın yanlış kullanıldığını ortaya koymuştur. Bu hesapta kayıtlı tutarın, 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabı ile bilançoya yansıtıldığı tespit edilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 360 ve 364. maddeleri, bu hesapların hangi durumlarda kullanılacağını açıkça belirtmektedir. Özellikle, 511 no.lu Hesap, aynı bütçeli kamu idarelerine ait muhasebe birimleri arasındaki nakit ve kıymet transferlerinin izlenmesi için tasarlanmıştır.
Yönetmelik hükümleri gereği, 519 no.lu Hesap, yıl sonu bakiye izleme işlemleri için kullanılmalıdır. Ancak, Bursa Teknik Üniversitesi’nin bu hesapları kullanma şekli, mali tabloların doğruluğunu ve güvenilirliğini olumsuz etkilemiştir. 2017 yılından itibaren kullanılmaya başlanan 511 no.lu Hesap, 2021 yılı itibarıyla 3.342.965,63 TL bakiye vermiş ve bu tutar 519 no.lu Hesapta yer almıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın genel yazısı, bu hesapların işleyişine dair ek düzenlemeler yapılmasının mümkün olmadığını vurgulamaktadır. Sonuç olarak, 511 ve 519 no.lu Hesapların yanlış kullanımı, mali tabloların güvenilirliğini zedelemiş ve bu durum, kamu idaresinin hesap verilebilirliğini olumsuz yönde etkilemiştir. Yönetmelik hükümlerine uygun bir muhasebe uygulaması, mali işlemlerin sağlıklı bir şekilde izlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı ile Değer Hareketleri Sonuç Hesabının Yanlış Kullanılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Tek bir muhasebe birimi bulunan ve özel bütçeli bir kamu idaresi niteliği taşıyan Bursa Teknik Üniversitesi’nin harcama birimleri arasındaki taşınır devir işlemlerinde, 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabının kullanıldığı ve bu hesapta kayıtlı tutarın 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabı ile bilançoya yansıtıldığı tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 360’ıncı maddesinde, Değer Hareketleri Hesap Grubunun aynı bütçeli kamu idarelerinin farklı muhasebe birimleri arasındaki nakit ve nakit dışı değer hareketlerine ait işlemlerin izlenmesi için kullanılması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Yönetmelik’in 364’üncü maddesi uyarınca 511 no.lu Hesabın; aynı bütçeli kamu idaresine ait muhasebe birimlerinin birbirlerine gönderdikleri veya birbirlerinden aldıkları para ve kıymetler ile birbirleri adına nakden veya mahsuben yaptıkları tahsilat ve ödemelerin izlenmesi için kullanılması gerekmektedir.
Yönetmelik’in 365’inci maddesinde; “Kamu idarelerince yürütülen ve yönetilen ulusal otomasyon sistemlerinin kullanıldığı muhasebe birimlerinde muhasebe birimleri arası işlemlerin muhasebeleştirilmesinde, adına işlem yapılan muhasebe birimi tarafından işlemi başlatan muhasebe biriminden elektronik ortamda gelen muhasebeleştirme belgesine dayanılarak kayıt yaptırılmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir.”
Hükmü yer almaktadır.
Dolayısıyla tek bir muhasebe birimi olan Kamu İdarelerinde 511 no.lu Hesabın kullanılacağına dair bir hüküm bulunmamaktadır.
Mezkur Yönetmelik’in 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabına ilişkin olarak hükümler ihtiva eden 371 ve 372’nci maddelerinde, adı geçen hesabın bu grup içindeki hesapların yıl sonunda kalan bakiyeleri ve bu bakiyelere ilişkin olarak daha sonraki yıllarda yapılan kayıtların izlenmesi için kullanılacağı, malî yıl sonu itibarıyla muhasebe birimlerince bu hesaba kaydedilen tutarların, Hazine ve Maliye Bakanlığınca merkezde birleştirileceği ve birleştirme sonucu, hesabın borç veya alacak bakiyesi vermesi durumunda hesabın denkliğinin sağlanması amacıyla Bakanlıkça merkezde ve yerinde gerekli incelemeler yapılacağı ifade edilmektedir.
519 no.lu Hesabın işleyişi, Yönetmelik’in 373’üncü maddesinde açıklanmakta olup dönem sonu itibarıyla muhasebe birimleri arası işlemler hesabının alacak bakiyesinin bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç, borç bakiyesinin ise bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedileceği belirtilmektedir.
Say2000i sisteminin muhasebe kayıt formunda işlem yapılırken taşınırları devir eden ve devir alan birim kodları aynı fiş içerisinde yazılarak işlem yapılabilmekte iken Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Sisteminde birimler arası amortismanların devrinin nasıl yapılacağı konusunda tereddüt oluşmuş, Hazine ve Maliye Bakanlığı sorunun çözümü için amortisman devirlerinin yanı sıra taşınır, alacak ve emanet devir işlemlerinde de 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabının kullanılmasının gerekli olduğu yönünde İdarelere 27.12.2017 tarih ve 99161486-700-27345 sayılı genel yazı ile duyuruda bulunmuş, Üniversite de buna istinaden 511 ve 510 no.lu Hesapları kullanmıştır.
511 no.lu Hesabın yardımcı defteri incelendiğinde; hesabın ilk kez 2017 yılında kullanılmaya başlandığı ve sene sonunda 1.839.640,98 TL bakiye vererek 519 Değer Hareketleri Sonuç Hesabıyla bilançoya yansıtıldığı, sonraki yıllarda da hesabın kullanılmaya devam edildiği ve 2021 yılsonu itibarıyla 511 no.lu Hesabın bakiyesi olan 3.342.965,63 TL’nin bilançoda 519 no.lu Hesapta yer aldığı görülmüştür.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 03.06.2021 tarih E- 44613834-845.99-339715 sayılı yazısında Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 557 nci maddesinde yer verilen;
“Bakanlık, defter, belge ve kayıtların elektronik ortamda oluşturulması, kaydedilmesi, muhafazası ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması, düzenlenmesi ve yetkili mercilere verilmesi ve elektronik imzanın kullanımına ilişkin usul ve esasları gerektiğinde ilgili idarelerin de görüşünü alarak belirlemeye yetkilidir. Bu kapsamda Bakanlık, yönetmeliğin muhasebe, hesap, işlem, işleyiş ve şekil hükümlerinden farklı usul ve esas belirlemeye yetkilidir.”
Hükmüne istinaden Genel Yazının hazırlandığı ve işlem yapılmasını teminen İdarelere bildirildiği ifade edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde de ifade edildiği üzere; anılan Yönetmelik, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin ve işlemlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak, sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, malî tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen standartlara uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlanmasına ve yayımlanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla yürürlüğe konmuştur. Dolayısıyla, Yönetmelik’te yer verilen hesap planı ve bu hesap planındaki hesaplar ve işleyişlerine ilişkin hükümler hem kullanıcılar hem de denetleyenler açısından amir hükümlerdir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün bir yazı ile 511 ve 519 no.lu Hesapların işleyişine ilişkin hükümler ihtiva eden Yönetmelik maddelerine ekleme yapması mümkün değildir. Nitekim Yönetmelik hükmü ile verilen yetkinin kapsamının defter, belge ve kayıtların elektronik ortama aktarılması kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Değer Hareketleri Hesap Grubunun, aynı bütçeli kamu idarelerinin farklı muhasebe birimleri arasındaki nakit ve nakit dışı değer hareketlerine ait işlemlerin izlenmesi için kullanılacağı mevzuatın amir hükmü olmasına rağmen, bu hesap grubunda yer alan 511 no.lu Hesabın Üniversitenin harcama birimleri arasındaki taşınır işlemlerinden dolayı kullanılarak, bakiye tutarın 519 no.lu Hesap ile 2021 Mali Yılı Bilançosunda yer almasının mali tabloların doğruluğunu ve güvenilirliğini etkilediği değerlendirilmektedir.