|
ÖZET: Muhasebe sistemindeki eksiklikler, hatalı kayıtların ortaya çıkmasına yol açmaktadır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Sosyal Güvenlik Kurumları’nın muhasebe süreçlerinde yaşanan aksaklıkları ortaya koymaktadır. İşlemlerin kaydedilmesi için gerekli olan kontrol mekanizmalarının yetersizliği, hesap düzeninde şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkesinin ihlal edilmesine neden olmaktadır. Türkiye İş Kurumu tarafından çıkarılan Muhasebe Uygulama Yönetmeliği, bu süreçlerin düzenlenmesi amacıyla hazırlanmış olsa da, uygulamada bazı eksiklikler gözlemlenmiştir.
Yönetmelik çerçevesinde, muhasebe kayıtlarının çeşitli bilişim sistemlerinden gelen bilgilerle yapılması öngörülmektedir. Ancak, yevmiye defterine kaydedilmesi gereken işlemlerin zamanında ve doğru bir şekilde kaydedilmediği, avansların süresi içinde kapatılmadığı ve bazı giderlerin uygun hesaplarda izlenmediği tespit edilmiştir. Bu durum, muhasebe sisteminin etkinliğini azaltmakta ve hatalı işlemlerin artmasına yol açmaktadır. Kamu idaresi, bu sorunların çözümü için il müdürlüklerine ve merkez muhasebe birimine talimatlar göndererek manuel düzeltmeler yapıldığını belirtmiştir. Ayrıca, mali otomasyon sistemi projesi ile muhasebe işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi için gerekli çalışmaların sürdürüldüğü ifade edilmiştir. Ancak, muhasebe sisteminde yapılacak iyileştirmeler, işlemlerin zamanında ve eksiksiz olarak kaydedilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Muhasebe Sistemindeki Eksikliklerin Hatalara Sebep Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
İş ve işlemlerin kaydedilmesini sağlayan Muhasebe Sistemindeki kayıt ve kontrol süreçlerinin işletilmesindeki eksikliklerin muhasebe hatalarına neden olduğu görülmüştür.
Hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin ve işlemlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak, sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak, karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde hazırlanmasına ve yayımlanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla Türkiye İş Kurumu Muhasebe Uygulama Yönetmeliği çıkarılmıştır.
Bu Yönetmelik çerçevesinde, banka hesapları, Gelir Gider Modülü, Hukuk Bilgi Yönetim Sistemi ve Personel Bordro Sistemi gibi bilişim sistemlerinden ve birimlerden gelen bilgiler dikkate alınarak muhasebe kayıtları yapılmaktadır. Ancak Kurum iş ve işlemlerinin Muhasebe Sistemine aktarılması sürecinde, Yönetmelik’in;
6’ncı maddesinde, yevmiye defterine kayda geçirilmesi gereken işlemlerin, yevmiye tarih ve müteselsil numara sırasıyla, maddeler halinde düzenli olarak kaydedileceği hükmüne uygun olmayan, giriş kaydından önce çıkış ve ters bakiye veren işlemlerin olduğu,
48’inci maddesindeki, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nda izlenen tüketim malzemelerinden kullanılmış olanların, üç ayı geçmemek üzere taşınır işlem fişlerindeki çıkışları gösteren onaylı bir liste ile en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebeleştirilmesi gerekliliğine uymayan kayıtların ya da doğrudan giderleştirilen stokların bulunduğu,
53’üncü maddesinde, avanslara ilişkin olarak Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde işlem yapılacağı belirtilmesine rağmen süresi içerisinde kapatılmayan avansların olduğu,
61’inci ve 97’nci maddeleri çerçevesinde, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin ödenmiş giderlerden 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı’nda izlenmeyenlerin ya da 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı’ndan doğrudan çıkış yapılanların bulunduğu,
133’üncü maddesinin 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı, faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı hükmüne aykırı olarak 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı’ndan doğrudan çıkışların yapıldığı,
152’nci maddesine göre mevzuatları gereği nakden veya mahsuben tahsil edilen depozito ve teminatlardan bir yıldan daha uzun bir süre içinde iade edilecek olanların bir kısmının 430 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı’nda izlenmediği,
tespit edilmiştir.
Bu çerçevede, Muhasebe Sistemi ile banka hesapları, Gelir Gider Modülü ve Hukuk Bilgi Yönetim Sistemi ve Personel Bordro Sistemi arasında bağlantının tam olarak kurulmaması, muhasebe kayıtlarındaki işlemlere ilişkin açıklamaların bir kısmının yetersiz ya da ilişkisiz olması, söz konusu Yönetmelik’te hesaplara ilişkin eksik kısımların bulunması da birlikte değerlendirildiğinde, bunların sonucunda iş ve işlemlerin muhasebeleştirilmesinde hatalar ortaya çıkmaktadır.
Kamu idaresi bulgu konusu hususa ilişkin olarak, iş ve işlemlerin Muhasebe Sistemine aktarılması sürecinde yapılan hatalı veya eksik kayıtların il müdürlüklerine ve merkez muhasebe birimine talimatlar gönderilerek manuel kayıtlar yapılması suretiyle düzeltildiğini, mali otomasyon sistemi projesi ile muhasebe iş ve işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak mevzuatın öngördüğü şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak için gerekli çalışmaların yapılmakta olduğunu belirtmiştir.
Bu itibarla, muhasebe iş ve işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak mevzuatın öngördüğü şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak için Muhasebe Sisteminde gerekli iyileştirmenin yapılması gerekmektedir.