|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, çeşitli ihtiyaçların doğrudan temin yöntemiyle karşılanması sürecinde mevzuata aykırılıkların tespit edildiğini ortaya koymaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, ihale süreçlerini düzenleyerek saydamlık, rekabet ve kaynakların verimli kullanılması gibi temel ilkeleri belirlemektedir. Ancak, bazı hizmet alımlarının parasal limitlerin altında kalacak şekilde parçalara bölünerek doğrudan teminle gerçekleştirilmesi, bu ilkelere aykırı bir durum yaratmaktadır.
Burdur Belediyesine ait Burdur Akaryakıt Hizmetleri Pazarlama Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (BAHTAŞ) üzerinden yapılan akaryakıt alımları ve iş sağlığı hizmetleri incelendiğinde, 2024 yılında önemli miktarda ödemelerin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği görülmüştür. Örneğin, akaryakıt nakliyesi için 729.553,52 TL, iş sağlığı hizmetleri için ise 2.358.855 TL ödeme yapılmıştır. Ancak, iş sağlığı hizmet alımının 2025 yılı itibarıyla ihale usulüyle yapılacağı belirtilmiş olsa da, bu durumu kanıtlayacak belgelerin sunulmadığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımların, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine uygun hale getirilmesi gerekmektedir. Bu tür uygulamaların sona erdirilmesi, hem hukuki sorumlulukların önlenmesi hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Muhtelif İhtiyaçların Parçalara Bölünerek Doğrudan Teminle Karşılanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri ile ihale edilmesi gereken ve aynı ihale konusu iş içerisinde yer alabilecek bazı hizmet alımlarının mevzuatta öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde parçalara bölünmek suretiyle doğrudan teminle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
İdarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ait ihalelere dair usul ve esaslar, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda düzenlenmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinde bu Kanun kapsamına giren kurum ve kuruluşlara yer verilmiş olup, bunlardan biri belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerdir. Dolayısıyla sermayesinin %99,99’u Burdur Belediyesine ait olan Burdur Akaryakıt Hizmetleri Pazarlama Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (BAHTAŞ) bu Yönetmelik kapsamındadır.
4734 sayılı Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş olup söz konusu maddenin devamında ise aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un doğrudan temin başlıklı 22’nci maddesinin (d) fıkrasında parasal limitlere yer verilmiş ((2023 yılı doğrudan temin sınırı, KDV hariç, büyükşehirlerde yer alan idareler için 431.810,00 TL, büyükşehir sınırlarında bulunmayan idareler için 143.845,00 TL‘dir.), idarelerin limitler dahilindeki ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulü ile karşılanabileceği belirtilmiştir.
Doğrudan temin yöntemi, kanunda ihale usulleri için öngörülen kuralların uygulanma zorunluluğunun bulunmadığı istisnai bir alım yöntemidir. Bu yöntemle, ihale komisyonu kurma ve Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilebilmektedir. Ancak yukarıda belirtilen parasal limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde ihtiyacın doğrudan temin yöntemi ile değil ihale usullerinin kullanılması yoluyla karşılanması gerekmektedir. Aksi takdirde, 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde yer alan “Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” şeklindeki temel ilkeye aykırı hareket edilmiş olacak ve bu durumda aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinde yer alan görevlilerin ceza sorumluluğuna başvurulması gerekecektir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, Burdur Belediyesinin %99,99 hissesine sahip olduğu Burdur Akaryakıt Hizmetleri Pazarlama Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından işletilen akaryakıt istasyonlarındaki alımlar ile iş sağlığı ve güvenliğine dair hizmet alımları incelenmiştir. Buna göre, Şirket ile akaryakıt dağıtım firması arasında düzenlenen sözleşmeye göre, benzin ve motorinin nakliyesini BAHTAŞ yapmaktadır. Antalya’dan Burdur’a yapılan nakliye için hizmet alım yöntemi ile tanker kiralaması yapılmaktadır. Bu kapsamda, 2024 yılında akaryakıt nakliye bedeli olarak KDV hariç toplam 729.553,52 TL ödenmiştir. Benzer şekilde, iş sağlığı ve güveliğine ait hizmet alımı kapsamında 2024 yılında KDV hariç toplam 2.358.855 TL ödeme yapıldığı görülmüştür.
Kurum tarafından verilen cevapta, iş sağlığı ve güvenliği hizmet alımının 2025 yılı itibariyle doğrudan temin yöntemi kullanmaksızın ihale usulüyle gerçekleştirildiği ifade edilmiş ancak ihalenin yapıldığına dair herhangi bir kanıtlayıcı belge gönderilmemiştir. Akaryakıt nakline ait araç kiralama işleminin ise doğrudan temin yöntemi ile devam ettirildiği ifade edilmiştir. 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine uygun düşmeyen bu tür uygulamalara son verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.