|
ÖZET: Mülkiyeti idareye ait kuyuların mali tablolarında eksik ve hatalı bir şekilde izlenmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirlenmiştir. İdare, gerçek veya tüzel kişilere intifa hakkı devri veya kiralama amacıyla işletme kuyuları açmakta ve etüt ile rasat amaçlı araştırma kuyuları da oluşturmaktadır. Ancak, bu kuyuların maliyetleri, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun olarak muhasebe kayıtlarında yer almamaktadır.
Yönetmeliğin 20. ve 26. maddeleri, kamu idarelerinin kendi imkanlarıyla ürettikleri maddi duran varlıkların maliyet bedellerinin doğru bir şekilde kaydedilmesini zorunlu kılmaktadır. 2024 itibarıyla, kurumun açtığı 20.843 işletme kuyusu ve 13.223 araştırma kuyusu bulunmaktadır. İşletme kuyuları, talep üzerine açılmakta ve kiralanmakta ya da intifa hakkı devredilmektedir. Araştırma kuyuları ise hidrojeolojik etütler ve akiferlerin izlenmesi amacıyla kullanılmaktadır. Denetim sonucunda, bu kuyuların maliyet bedellerinin 251 Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri hesabına borç ve 500 Net Değer hesabına alacak kaydedilerek izlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, kamu idaresinin mali kayıtlarının doğruluğunu sağlamak adına önem arz etmektedir. |
BULGU: Mülkiyeti İdareye Ait Kuyuların Mali Tablolarda Tam ve Doğru Tutarlarla İzlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Gerçek veya tüzel kişilere intifa hakkı devri ya da kiralama yapmak amacıyla idarenin açtığı veya açtırdığı işletme kuyuları ile etüt ve rasat amaçlı açılmış olan araştırma kuyularının mali tablolarda tam ve doğru tutarlarla izlenmediği tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “İç imkanlar ile üretilen varlıklar” başlıklı 20’nci maddesinde; kamu idarelerinin bizzat kendi imkanlarıyla ürettikleri maddi duran varlıkların üretimi için yapılan giderlerin, işlem tarihindeki maliyet bedeli üzerinden ilgili varlık hesaplarına kaydedileceği hüküm altına alınmıştır. Aynı Yönetmeliğin “Maddi duran varlıkların kayıt değerleri” başlıklı 26’ncı maddesinin birinci fıkrasında; gerek yatırım gerekse kullanım amacıyla edinilen maddi duran varlıkların maliyet bedeliyle muhasebeleştirileceği belirtilmiş olup; alış bedeline, vergi, resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin ilave edilmesi suretiyle maliyet bedelinin tespit edileceği açıklanmıştır.
2024 yılı itibarıyla; kurumun kendi imkanlarıyla açtığı veya ihale yoluyla açtırılan 20.843 adet işletme kuyusu ve 13.223 adet araştırma kuyusu mevcuttur. İşletme amaçlı kuyular gerçek veya tüzel kişilerden gelen talep üzerine açılmakta olup, bu kuyular protokol ile talep edenin rızasına göre ya kişiye kiralanmakta ya da kuyunun intifa hakkı devredilmektedir. Araştırma kuyuları ise rasat ve etüt amaçlı açılmaktadır. Bunlardan etüt amaçlı olanlar akiferlerin hidrojeolojik parametrelerini belirlemek amacıyla açılmakta iken rasat kuyuları ise akiferlerdeki seviye ve kalitenin takibi amacıyla açılmaktadır.
Yapılan incelemede, gerek işletme amaçlı gerekse araştırma amaçlı açılan veya açtırılan söz konusu kuyuların Kurumun muhasebe kayıtlarında yer almadığı görülmüştür.
Sonuç olarak; kamu idaresi tarafından gerek işletme amaçlı gerekse araştırma amaçlı açılan veya açtırılan söz konusu kuyuların maliyet bedelleri üzerinden 251 Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri hesabına borç ve 500 Net Değer hesabına alacak kaydedilerek izlenmesi gerekmektedir.