|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi’nin nakdi yardımları ihalesiz bir şekilde belediye şirketi aracılığıyla gerçekleştirdiğini ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 13. maddesi, hemşehrilerin belediye hizmetlerinden yararlanma haklarını güvence altına alırken, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu da sosyal yardımların belediye giderleri arasında yer aldığını belirtmektedir. Ayrıca, 2006 tarihli Sosyal İşler ve Yardım Esasları Yönetmeliği, belediyenin muhtaç ve yoksul bireylere nakdi yardımda bulunabileceğini düzenlemektedir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), sosyal yardım projeleri kapsamında Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş. ile özel bir banka arasında protokoller imzalamıştır. Bu protokoller doğrultusunda, İBB, yardım yapılacak kişilerin bilgilerini özel bankaya iletmekte ve yardımların toplam tutarını Belbim A.Ş. aracılığıyla bankaya göndermektedir. 2024 yılı itibarıyla, 1.763.260.800 TL’lik nakdi yardımın Belbim A.Ş. üzerinden özel bankaya aktarıldığı ve bu süreçte 25.819.086,07 TL faiz geliri elde edildiği tespit edilmiştir. Denetim bulguları, nakdi yardımların ihale yoluyla gerçekleştirilmesi durumunda daha fazla faiz geliri elde edilebileceğini göstermektedir. İdare, Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı’nın bu süreçte sorumluluğu olmadığını belirtse de, tüm birimlerin iş birliği içinde hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, nakdi yardımların ihale yöntemiyle yapılması ve elde edilen faiz gelirinin kaydedilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Nakdi Yardım ve Sosyal Hizmet Faaliyetlerinin İhalesiz Olarak Belediye Şirketi Tarafından Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare tarafından yapılan nakdi yardımların ihale olmaksızın protokolle belediye şirketi aracılığıyla yapıldığı görülmüştür.
5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun “Hemşehri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında; herkesin ikamet ettiği beldenin hemşehrisi olduğu hemşehrilerin; belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma haklarının olduğu ve yardımların insan onurunu zedelemeyecek koşullarda sunulmasının zorunlu olduğu hükmüne yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir belediyesinin giderleri” başlıklı 24’üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde de; dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar büyükşehir belediyesinin giderleri arasında sayılmıştır.
Ayrıca 13.07.2006 tarihli ve 1297 sayılı Meclis Kararı ile Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından çıkarılan Sosyal İşler ve Yardım Esasları Yönetmeliği’nin “Nakdi Yardım” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında da; Belediyenin dar gelirlilere, muhtaç, yoksul, düşkün, kimsesiz ve özürlülere sosyal, sağlık ve ekonomik sorunlarının çözümünde yardımcı olabilmek amacıyla nakdi yardımda bulunabileceği düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; herkesin ikamet ettiği beldenin hemşehrisi sayıldığı ve belediye idaresinin yaptığı yardımlardan yararlanma hakkının olduğu, dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımların büyükşehir belediyesinin giderleri arasında olduğu mevzuat hükümlerinin gereğidir.
Bu bağlamda, İdare tarafından Belediye Kanunu ve Büyükşehir Belediye Kanunu’nun yukarıda yer verilen hükümlerine istinaden Yönetmelik çıkarılmış, bahse konu Yönetmelik’te İdarenin dar gelirlilere, muhtaç, yoksul, düşkün, kimsesiz ve özürlülere; sosyal, sağlık ve ekonomik sorunlarının çözümünde yardımcı olabilmek amacıyla nakdi yardımda bulunabileceği düzenlemesine yer verilmiştir.
Uygulamada, İBB, Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri Anonim Şirketi (BELBİM AŞ) ve … AŞ (özel bir banka) ile sosyal yardım projesi kapsamında yapılacak nakdi yardımlar için üçlü aracılık hizmetleri protokolü imzalanmıştır. Protokol hükümlerine göre; İBB sosyal yardım yapmak istediği kişi bilgilerini özel bankaya iletecek, özel bankaya ilettiği listedeki kişilere ödenecek toplam tutarı da bankaya iletilmek üzere BELBİM AŞ’ye gönderecektir. BELBİM AŞ ise İBB tarafından gönderilen bu tutarları İdarece iletilen ödeme talimatları doğrultusunda özel bankaya gönderecektir.
Yapılan incelemede, Belediye tarafından nakdi olarak sosyal yardım yapılmak amacıyla 1.763.260.800 TL Belediyenin şirketi olan BELBİM AŞ aracılığıyla özel bir banka tarafından ilgililerin hesaplarına gönderildiği tespit edilmiştir.
Şöyle ki; Belediye, BELBİM AŞ ve özel banka arasında imzalanan Protokol çerçevesinde nakdi yardımlara ilişkin olarak BELBİM AŞ’ye gönderilen tutarlar BELBİM AŞ tarafından özel bankaya gönderildikten sonra yardımı alacak kişiler aynı gün bu tutarı bankadan çekmezse kalan tutar ödeme hizmetleri mevzuatı kapsamında gün sonunda koruma hesabına alınmakta ve elektronik para saklama kuruluşu olan BELBİM AŞ tarafından gecelik olarak Merkez Bankasının belirlediği faiz oranı üzerinden nemalandırılmakta ve faiz geliri elde edilmektedir.
Belediye tarafından BELBİM AŞ aracılığıyla 2024 yılında 1.763.260.800,00 TL nakdi yardım yapıldığı ve BELBİM AŞ’nin de 25.819.086,07 TL faiz geliri elde ettiği birlikte değerlendirildiğinde Belediyenin bu tutarı herhangi bir aracı kullanmaksızın doğrudan doğruya bankalar aracılığıyla yapmak üzere ihale yöntemi ile gerçekleştirmesi durumunda verilen teklifler üzerinden bir faiz getirisi elde edeceği de açıktır.
Ayrıca Protokol kapsamında özel banka tarafından herhangi bir gelir elde edilme durumu söz konusu olmasa da banka; müşteri elde etme, kart ve hesap kullanımı sağlama ve ticari işlemlerinde hacim oluşturma gibi getiriler elde etmektedir.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; bulgu bünyesinde belirtilen hususlarla ilgili sürecin sorumluluğuna ilişkin mali süreçlerin faaliyetlerinin Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülmediği ifade edilmiştir.
Ancak yapılan nakdi yardımların ihale olmaksızın protokolle belediye şirketi aracılığıyla yapılması hususu ile ilgili her ne kadar Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı görevlendirilmemiş olsa da İdare tüm birimleriyle bir bütün olup bulgu doğrultusunda gerekli işlemlerin ilgililerce yerine getirilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, Belediye tarafından yapılan nakdi yardımların ihale yöntemi ile gerçekleştirilmesi ve elde edilecek olan faiz gelirinin İdare tarafından gelir kaydedilmesi gerekmektedir.