Nakit Tutarlarının Tek Hazine Kurumlar Hesabı Kapsamına Alınmamış Olması (Sayıştay)

BULGU: Nakit Tutarlarının Tek Hazine Kurumlar Hesabı Kapsamına Alınmamış Olması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Genel Bütçe kapsamındaki nakit tutarlar Tek Hazine Kurumlar Hesabı (THKH) kapsamında olmakla birlikte Genel Bütçeden aktarılan ve YİKOB’ un kullanımına bırakılmış olan nakit THKH kapsamında yer almamaktadır.
4749 sayılı Kamu Finansmanı Ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 12’nci maddesinde “Kamu bankaları, Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketi ve Türkiye Varlık Fonu ile bunların finansman temini amacı ile kuracakları fon ve şirketler, mazbut vakıflar, özel kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları ile kefalet ve yardımlaşma sandıkları hariç olmak üzere özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları, özel kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşlar ile döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bu maddede sayılanların bağlı ortaklıkları, müessese ve işletmeleri ile birlikleri kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynaklarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında veya Cumhurbaşkanının onayıyla belirlenecek esaslar dahilinde Türkiye’de yerleşik bankalar nezdinde kendi adlarına açtıracakları hesaplarda toplarlar. Bu maddede sözü edilen kurumlar tahakkuk etmiş tüm ödemelerini bu hesaplardan yaparlar. Kamu kaynaklarının bu madde hükümlerine aykırı şekilde değerlendirilmesinden elde edildiği tespit edilen nemalar genel bütçeye gelir kaydedilir. İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının yetkilileri ile muhasebe yetkilileri yukarıda bahsi geçen hükümlerin yerine getirilmesinden şahsen ve müteselsilen sorumludurlar. Bu fıkra kapsamındaki hususlara istisna getirmeye, uygulamaya ilişkin esasları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. (Ek cümle: 21/3/2018-7103/55 md.) Yukarıda sayılanlardan malî kaynakları tek hazine kurumlar hesabı kapsamında değerlendirilecek olanları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Tek hazine kurumlar hesabının ve buna bağlı olarak açılacak banka hesaplarının işleyişi, tek hazine kurumlar hesabı kapsamındaki kurum ve kuruluşların Müsteşarlıktan olan nakit talepleri ile ödeme ve tahsilat tahminlerinin Müsteşarlığa bildirilmesi, Müsteşarlıkça nakit taleplerinin karşılanması, bu hesabın işleyişinden doğan borçlandırma ve alacaklandırma işlemlerinin yapılması, ..ve diğer ilgili hususlara ilişkin usul ve esaslar Müsteşarlıkça hazırlanan yönetmelikle belirlenir.” Denilmektedir.
Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulamasına İlişkin Yönetmelik 09.08 2018 tarih ve 30504 sayılı R.G. yayımlanmıştır.
Tek Hazine Kurumlar Hesabı Kapsamına Alınacak Kamu İdareleri Ve Hesapların Belirlenmesi Hakkında 17 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 09.08 2018 tarih ve 30504 sayılı R.G. yayımlanmıştır.
Yönetmelikte, Tek Hazine Kurumlar Hesabı (THKH) Uygulaması: İşsizlik Sigortası Fonu hariç olmak üzere kamu idarelerinin malî kaynaklarının bütçenin gelir ve gider hesapları ile ilişkilendirilmeksizin karşılığı Hazineden alacak kaydedilmek üzere toplandığı ve Bakanlık tarafından yönetilen hesaba ilişkin uygulamalar bütünü olarak tanımlanmış ve Tek Hazine Kurumlar Hesabı Bilgi Sistemi (THBS) üzerinden çalışacağı ifade edilmiştir.
Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB) Cumhurbaşkanı Kararının Kapsam başlıklı 2’nci Maddesinde yer almakla birlikte Tek hazine kurumlar hesabı kapsamında değerlendirilecek mali kaynaklar başlıklı 4’üncü maddede sayılmamakta, bu maddede Genel Bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynağın tek hazine kurumlar hesabı kapsamında değerlendirileceği ifade edilmektedir.
YİKOB 2021 yılı Bütçe Gelirleri tutarı 315.350.119,29 TL den; 160.462.246,29 TL Genel Bütçeden alınan yardım (800.04), 98.984.364,77 TL Emlak Vergisi üzerinden alınan kültür varlıkları payı, 274.093,19TL Maden Kanunu payı, 10.717.406,14 TL Afet ve Acil Durum Başkanlığının (Genel Bütçe) gönderdiği deprem yardımı ile bu tutarlar üzerinden işletilen 35.019.379,47 TL faiz ve cezalar (800.05), olmak üzere 305.460.550,76 TL Genel Bütçe kaynaklı gelirine karşılık 9.889.568,53 TL teşebbüs ve mülkiyet geliri (800.03) bulunmaktadır. Teşebbüs ve mülkiyet gelirlerinin 8.762.957,10 TL tutarı da Yikob’a tahsis veya devredilmiş olan gayrimenkullerin işletilmesinden kaynaklanan kira gelirinden oluşmaktadır. Yikob’un ürettiği öz gelir 1.126.611,43 TL olarak kalmaktadır (%035).
Kamu nakit yönetimi, maliyet etkinliği göz önünde bulundurularak kamu nakit akımlarının ve nakit rezervinin etkin ve verimli şekilde yönetilmesi sürecidir. Kamu nakdinin etkin şekilde yönetilebilmesi, kamu nakit akımlarının yer ve zaman bakımından denkleştirilmesine, kamu kaynağının tek merkezden izlenebilmesi ve yönetilmesine imkân sağlayan Tek Hazine Kurumlar Hesabı sisteminin varlığı ile mümkündür.
Tek Hazine Kurumlar Hesabı devlet tarafından kamu hesaplarının konsolide olarak izlenebilmesine, ödeme ve tahsilat işlemlerinin merkezileştirilmesine ve bu sayede kamu nakdinin konsolide bir biçimde yönetilmesine, kurumların idari ve mali özerkliklerine müdahale edilmeden kamu kaynağının etkin bir şekilde yönetilmesine imkan sağlayan bütünleştirilmiş bir yapıyı ihtiva etmektedir.
Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının 2021 yılsonu banka mevcudu 462.234.675,82TL tutarındadır. Yikob gelirlerinin neredeyse tamamı Genel Bütçeden aktarılan tutarlardan oluşmaktadır. Genel Bütçe kapsamındaki nakit tutarlar THKH kapsamında olmakla birlikte YİKOB’ un kullanımına bırakılmış olan nakit THKH kapsamında yer almamaktadır.
Kamu idaresi tarafından Tek Hazine Kurumlar Hesabı Kapsamına Alınacak Kamu İdareleri Ve Hesapların Belirlenmesi Hakkında 17 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 09.08.2018 tarih ve 30504 sayılı Resmî gazetede yayımlanmasına müteakip Hazine ve Maliye Bakanlığınca banka hesap numarası bildirilmediğinden herhangi bir işlem yapılamadığı ifade edilmekle birlikte, 4749 sayılı Kanun ve Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulamasına İlişkin Yönetmelik uyarınca, kurumun idari ve mali özerkliklerine müdahale edilmeden ve elde edilecek faiz gelirinin kuruma ödenmesi suretiyle YİKOB banka hesabında bulunan tutarın THKH kapsamına dahil edilmesinin kamu nakit rezervinin etkin ve verimli şekilde yönetilmesine, nakit akımlarının yer ve zaman bakımından denkleştirilmesine, ödenek-nakit ihtiyacı-borçlanma ve bütçe yönetimi konularında inisiyatife katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.