|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idarelerin nihai projeleri varlık hesaplarında yeterince takip etmediğini ortaya koymuştur. İlgili mevzuat, kamu idarelerinin kendi imkanlarıyla ürettikleri veya yükleniciler tarafından hazırlanan nihai projelerin, işin tamamlanmasının ardından bedelsiz olarak idareye teslim edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, bu projelerin muhasebe kayıtlarında uygun şekilde yer almadığı tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, ekonomik değerlerin muhasebeleştirilmesi ve varlıkların kaydedilmesi konusunda net düzenlemeler içermektedir. Nihai projelerin, tünel veya köprü gibi yapılarla bağlantılı hukuki tasarrufları barındırması nedeniyle, bu projelerin 260 Haklar Hesabı altında izlenmesi gerekmektedir. Ayrıca, kurumun kendi imkanlarıyla ürettiği projelerin de 263 Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabı’nda takip edilmesi önem arz etmektedir. Denetim bulguları, kamu idaresinin nihai projeleri hem yüklenicilerden hem de kendi iç kaynaklarından elde ettiği şekilde muhasebe hesaplarında uygun bir biçimde takip etmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu süreç, projelerin ekonomik ömürlerine uygun itfa işlemlerinin gerçekleştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Nihai Projelerin Varlık Hesaplarında Takip Edilmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurumun kendi iç imkanlarıyla ürettikleri nihai projeler ile yapım işleri kapsamında yükleniciler tarafından hazırlanıp sunulan nihai projeleri varlık hesaplarında takip etmediği görülmüştür.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 11’inci maddesinin yedinci fıkrasında;
“İşlerin geçici kabulü yapıldıktan sonra, uygulama projeleri ister idarece verilmiş ister yüklenici tarafından hazırlanarak idarece onaylanmış olsun, uygulama sırasında yapılmış değişiklikleri de içeren ve işin bitmiş durumunu gösteren nihai projeler, yüklenici tarafından bedelsiz olarak hazırlanıp orijinalleri idareye teslim edilir.” denilmektedir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Kayıt zamanı, kamu gelir ve giderleri ile bütçe gelir ve giderlerinin yılı” başlıklı 16’ncı maddesinde;
“(1) Bir ekonomik değer; yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir.”,
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “İç imkânlarla üretilen varlıklar” başlıklı 20’nci maddesinde;
“Kamu idarelerinin bizzat kendi imkânlarıyla ürettikleri maddi ve maddi olmayan duran varlıkların üretimi için yapılan giderler, işlem tarihindeki maliyet bedeli üzerinden ilgili varlık hesaplarına kaydedilir.” ifadelerine yer verilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 192’nci maddesinde;
“Maddi olmayan duran varlıklar hesap grubu, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve kapsama dâhil kamu idarelerinin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ve belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar gibi varlıklar, bunlar için hesaplanan birikmiş amortismanlar ile ayrılan değer düşüklüğü karşılıklarının kaydı için kullanılır.”,
Aynı Yönetmelik’in “Hesap Grubuna İlişkin İşlemler” başlıklı 193’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde;
“Edinilen maddi olmayan duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Bağış veya hibe olarak edinilenler değerlemesi yapıldıktan sonra hesaplara alınır.”,
Anılan Yönetmelik’in 260 Haklar Hesabına ilişkin “Hesabın Niteliği” başlıklı 194’üncü maddesinde;
“Haklar hesabı, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılır.”,
Aynı Yönetmelik’in 196’ncı maddesinde 263 Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabının niteliğine ilişkin;
“Ürün ve teknoloji geliştirme giderleri hesabı; kamu idaresinde yeni ürün ve teknolojiler oluşturulması, mevcutların geliştirilmesi ve benzeri amaçlarla yapılan her türlü giderlerden aktifleştirilen kısımların izlenmesi için kullanılır.”,
Mezkur Yönetmelik’in 202’inci maddesinde;
“Birikmiş amortismanlar ve değer düşüklüğü karşılığı hesabı, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesi ile maddi olmayan duran varlıklar için ayrılan değer düşüklüğü karşılıklarını izlemek için kullanılır.” hükümlerine yer verilmiştir.
İlgili mevzuat hükümleri uyarınca, bedelli olarak kamu idaresinin faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan belli ölçüde yararlanılan ya da yararlanılması planlanan ve yararlanma süresi bir yıldan fazla olan plan ve proje gibi değerlerin edinme tarihinde tespit edilen bedelleri ile 260 Haklar Hesabında, kurumun kendi iç imkanları ile ürettiği yeni ürün ve teknolojiler oluşturulması, mevcutların geliştirilmesi ve benzeri amaçlarla yapılan her türlü giderin maliyet bedelleri ile 263 Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Kurumun yüklenici firmalardan bir bedel karşılığı aldığı nihai projelerin 630 Giderler Hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir. Oysa nihai projelerin faydaları bir yıldan fazla olup, nihai projeler ilgili oldukları tünel veya köprüye ait hukuki tasarrufları içerisinde barındırmakla ile birlikte tünel veya köprüler için faydalanma ve yararlanma haklarına sahip ekonomik değer taşımaktadırlar. Bu nedenle bir bedel karşılığı teslim alınan nihai projelerin hukuki tasarruf olarak değerlendirilerek 260 Haklar Hesabında izlenmesi gerekmektedir. Ayrıca kurumun yol yapım işleri için Genel Müdürlük ile Bölge Müdürlüklerinde yer alan etüt ve projeler şube müdürlüklerince kendi hazırladığı nihai projelerini muhasebe hesaplarında takip etmediği tespit edilmiştir. Kurumun kendi iç imkanları ile ürettiği, yeni ürün ve teknolojiler oluşturulması, mevcutların geliştirilmesi ve benzeri amaçlarla oluşturulan nihai projelerin maliyet bedelleri ile 263 Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabında izlenmesi sağlanmalıdır.
Kamu İdaresi tarafından, bulgu konusu hususa iştirak edildiği ifade edilmiştir.
İdarenin, yapım işleri kapsamında ister yüklenici tarafından hazırlanmış olsun ister Kurumun kendi iç imkanları ile hazırlanmış olsun nihai projelerini, 260 Haklar Hesabı ile 263 Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesaplarında takip etmesi ve yıl sonlarında 268 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı ile karşılıklı çalıştırarak projelerin ekonomik ömürlerine uygun olacak şekilde itfa işlemlerini yapması gerekmektedir.