|
ÖZET: Ödeme hizmeti sağlayıcısı Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ ile İdare arasında yürütülen işlemlerde, mali kontrol süreçlerinin eksik olduğu tespit edilmiştir. İdare, sunduğu hizmetlere ilişkin gelirlerin tahsilatını Belbim üzerinden gerçekleştirmekte, ancak gelir ve alacakların takibi konusunda gerekli kontrol mekanizmalarına sahip değildir. Belbim tarafından gönderilen tutarlar, herhangi bir kontrol olmaksızın doğrudan İdarenin banka hesaplarına aktarılmakta ve muhasebeleştirme işlemleri yapılmaktadır.
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda belirtilen hesap verme sorumluluğu ve kamu gelirlerinin tahsilatına ilişkin düzenlemelere göre, İdare’nin gelirlerin etkin bir şekilde yönetilmesi ve muhasebeleştirilmesinden sorumlu olduğu anlaşılmaktadır. Ancak, İdare’nin Belbim ile olan sözleşmesi çerçevesinde, hakedişlerin hesaplanması ve bildirilmesi sürecinde yeterli kontrol mekanizmalarının bulunmadığı ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, İdare’nin, Belbim tarafından tahsil edilen hizmet gelirlerini kontrol edebilmesi için gerekli mali kontrol mekanizmalarını kurması ve işletmesi gerekmektedir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin ve şeffaf bir şekilde yönetilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Ödeme Hizmeti Sağlayıcısı ile İdare Arasındaki İşlemlerin Kontrol Süreçlerinin Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin sunduğu hizmetlere ilişkin gelirlerin, ödeme hizmeti sağlayıcısı olan Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ tarafından tahsil edildiği, ancak gelir ve alacakların takip ve tahsilinden sorumlu olan İdarenin kart basımlarını ve hakedişleri kontrol edecek mali kontrol mekanizmalarının bulunmadığı, Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ’nin gönderdiği tutarlarının kontrol edilmeksizin banka hesaplarına alındığı ve muhasebeleştirme işlemlerinin yapıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.”
“Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde;
“Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.”
“Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde;
“Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir.
Muhasebe yetkilisi, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumludur.
“Kamu idarelerinin sorumluluğu” başlıklı 76’ncı maddesinde;
“Malî karar ve işlemlere ilişkin her türlü kayıt, bilgi ve belgeler, kamu idareleri tarafından düzenli olarak muhafaza edilir…” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer alan hükümlerden; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur oldukları, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların gerekli işlemleri zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından dolayı sorumlu oldukları; gelir ve alacakların takip ve tahsilinin, tüm mali işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlama işlemlerinin usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından muhasebe yetkilisinin sorumlu olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca malî işlemlere ilişkin her türlü kayıt, bilgi ve belgeler, kamu idareleri tarafından düzenli olarak muhafaza edilmesi gerekmektedir.
Diğer yandan; Belbim AŞ ile İETT arasında akdedilen Üye İşyeri Sözleşmesi ve Ek protokol uyarınca İstanbulkart ile yapılacak tüm tahsilat işlemleri Belbim AŞ tarafından yapılmaktadır.
Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ ile İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü arasında imzalanan ve 01.06.2021’dan beri yürürlükte bulunan Üye İşyeri Sözleşmesi Ek Protokol’ün;
“Hakediş Raporlarının Düzenlenmesi” başlıklı 7’nci maddesinde;
“7.1. Belbim, Üye İşyeri’ne ait hizmet alanlarında bulunan Geçiş Kontrol Sistemlerindeki bilgilerin günlük okunarak gün sonu raporu bilgileri üzerinden en geç 1 (bir) iş günü içinde Üye İşyeri’nin hak edişini hesaplayarak (Abonmanlık gibi hesabı aylık yapılan geçiş bilgileri hariç) Üye İşyeri’ne yazılı (ıslak imzalı veya kep adresi üzerinden) olarak bildirilecektir. Mutabakat sorunları, sistemsel aksaklıklar, öngörülemeyen vb. durumlar nedeniyle raporlama süresi 3 (Üç) iş gününü geçmeyecektir.
7.2. Abonmanlıkla ilgili hakkedişleri ise hak edişlere konu yolculuk tutarlarının yolcular tarafından harcamasının yapıldığı takvim ayından bir sonraki ayın ilk on (10) günü içinde hesaplayarak Üye İşyeri’ne bildirilecektir.” düzenlemeleri ile hakedişlerin ödeme hizmeti sağlayıcısı olan Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ tarafından hesaplanıp İdareye bildirileceği açıklanmıştır.
Yapılan incelemede; İdarenin sunduğu hizmetlere ilişkin ödemelerin, ödeme hizmeti sağlayıcısı olan Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ tarafından tahsil edildiği ancak gelir ve alacakların takip ve tahsilinden sorumlu olan İdarenin ilgili birimlerinin kart basımlarını ve hakedişleri kontrol edecek mekanizmalarının bulunmadığı, Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ’nin gönderdiği tutarlarının kontrol edilmeksizin banka hesaplarına alındığı ve muhasebeleştirme işlemlerinin yapıldığı tespit edilmiştir.
İdareye ait gelirler Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ banka hesabına aktarılmaktadır. İdarenin söz konusu banka hesabına erişimi bulunmamaktadır. Ayrıca, validatörlere kart basımları ve geçişlere ilişkin donanım, yazılım, veriler ve sistem loglarının yönetimi idarede değildir. Söz konusu durumda İdarenin hizmet gelirlerinin ödeme hizmeti sağlayıcısı Belbim Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ tarafından tahsil edilip İdareye gönderilmesine rağmen İdare tarafından teyit imkânı sağlayacak mali kontrol mekanizmalarının kurulmadığı görülmüştür.
Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve gerekli çalışmalara başlandığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; İdarenin hizmet gelirlerini tahsil edip İdareye hakediş düzenleyerek ödemede bulunan ödeme hizmeti sağlayıcısının gönderdiği tutarları kontrol ve teyit edecek mali kontrol mekanizmalarının kurulması ve işletilmesi gerekmektedir.