|
ÖZET: Öğretim elemanlarından alınan danışmanlık hizmetlerinin bedelinin, yasal kesintiler yapılmadan ödenmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ele alınmıştır. Bakanlık, yükleniciler aracılığıyla bu hizmetleri temin ederken, teknik şartnamelerde danışmanlık ücretlerinin doğrudan öğretim elemanlarının kişisel hesaplarına ödeneceği belirtilmiştir. Bu durum, yasal kesintilerin yapılmadan ödenmesine yol açarak, yükseköğretim kurumları ve genel bütçe açısından gelir kaybına neden olmaktadır.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na göre, üniversiteler dışındaki kuruluşlardan alınacak bilimsel hizmetlerin, ilgili kurumların döner sermaye hesaplarına kaydedilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, döner sermaye işletmelerinin gelirleri üzerinden yasal kesintilerin yapılması zorunludur. İncelemeler, Bakanlık tarafından yapılan danışmanlık hizmeti alımlarında, bu kesintilerin uygulanmadığını göstermektedir. Kamu idaresi, öğretim elemanlarına yapılan ödemelerin yüklenicilerle aralarında gerçekleştiğini ve doğrudan bir ödeme yapılmadığını belirtmiştir. Ancak, herhangi bir gelir kaybının önlenmesi için, danışmanlık hizmetlerinin yükseköğretim kurumlarının döner sermaye işletmeleri aracılığıyla gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Öğretim Elemanlarından Alınan Danışmanlık Hizmetlerinde Hizmet Bedelinin Yasal Kesintiler Yapılmadan Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlık tarafından yükleniciler vasıtasıyla öğretim elemanlarından danışmanlık hizmeti alınırken, teknik şartnamelere danışmanlık hizmet bedelinin doğrudan ilgililerin kişisel hesaplarına ödeneceğine ilişkin hükümler konduğu ve bu suretle öğretim elemanlarının kişisel banka hesaplarına gerekli yasal kesintiler yapılmaksızın ödeme yapılmasına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Üniversitelerin uygulama alanına yardımı” başlıklı 37’nci maddesinde, yükseköğretim kurumları dışındaki kuruluş veya kişilerce, üniversite içinde veya hizmetin gerektirdiği yerde, üniversiteler ve bağlı birimlerden istenecek bilimsel görüş, proje, araştırma ve benzeri hizmetlerin üniversite yönetim kurulunca kabul edilecek esaslara bağlı olarak yapılabileceği, bu hususta alınacak ücretlerin ilgili yükseköğretim kurumunun veya buna bağlı birimin döner sermayesine gelir kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Adı geçen Kanun’un “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin (b) fıkrasında, döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 15’inin ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı için kullanılacağı, en az yüzde 5’inin üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılacağı düzenlenmiştir.
Öte yandan 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un geçici 1’inci maddesi kapsamında, yükseköğretim kurumlarına bağlı döner sermayeli işletmelerin aylık gayrisafi hasılatından tahsil edilen tutarın yüzde 1’i genel bütçeye aktarılmak üzere hazine payı olarak ayrılmaktadır.
Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in “Faaliyet alanları” başlıklı 5’inci maddesinde döner sermaye işletmelerinin faaliyet alanları arasında; bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler yapmak, belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak sayılmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre, proje hazırlamak, araştırma, uygulama gibi hizmetler yükseköğretim kurumları döner sermaye işletmelerinin faaliyet alanı olup, bu faaliyetler öğretim elemanlarınca yerine getirilmektedir. Söz konusu hizmetler karşılığında elde edilen gelir döner sermaye işletmesinin geliri sayıldığından, ilgili tutarlardan söz konusu kesintilere ek olarak gelir ve damga vergileri de kesildikten sonra hizmeti yerine getiren öğretim elemanına ilgili mevzuat çerçevesinde ödeme yapılmalıdır.
Yapılan incelemede, Bakanlığın birçok genel müdürlüğü tarafından çalıştay, proje hazırlama vb. sebeplerle yüklenici vasıtasıyla öğretim elemanlarından danışmanlık hizmeti alındığı, hizmetle ilgili hazırlanan teknik şartnamelerde danışmanlık hizmet bedelinin ilgilinin kişisel banka hesabına ödeneceğinin belirtildiği ve yükleniciler tarafından hizmet bedelinin ilgili öğretim elemanlarının banka hesaplarına herhangi bir yasal kesinti yapılmaksızın ödendiği tespit edilmiştir.
Bakanlık tarafından yukarıda izah edildiği şekilde şartname hazırlanarak yüklenici vasıtasıyla öğretim elemanlarının kişisel hesaplarına ödeme yapılması bir taraftan ilgili yükseköğretim kurumları için gelir kaybına, diğer taraftan genel bütçe için vergi kaybına sebebiyet vermektedir. Öğretim elemanlarınca verilecek danışmanlık hizmetinin karşılığı olan bedel öğretim elemanlarının bağlı oldukları yükseköğretim kurumlarının döner sermaye işletmelerine ödenmeli ve öğretim elemanlarına döner sermaye işletmeleri tarafından hem üniversite hem de genel bütçe için gerekli yasal kesintiler yapıldıktan sonra ödeme yapılmalıdır.
Kamu idaresi cevabında, öğretim elemanlarına yapılan ücret ödemelerinin yükleniciler ve öğretim elemanları arasında gerçekleştiği, öğretim elemanlarına doğrudan bir ödeme yapılmadığı, yeni yapılacak hizmet alımlarının şartnamelerine öğretim elemanlarının yasal kesintilerine ilişkin hükümlerin konulacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Bakanlık tarafından herhangi bir gelir kaybına neden olunmaması için öğretim elemanlarından danışmanlık hizmetleri alımlarının ilgili yükseköğretim kurumlarının döner sermaye işletmeleri vasıtasıyla yapılması gerekmektedir.