|
ÖZET: Okul aile birliklerine kiralanan kantinlerde, Hazineye ödenmesi gereken arz bedellerinin takibi yetersiz kalmaktadır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Millî Eğitim Bakanlığına tahsisli okullardaki kantinlerin işletilmesi sonucunda elde edilen gelirlerin, Hazineye zamanında ödenmediğini göstermektedir. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik ve Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği gibi düzenlemeler, bu süreçte izlenmesi gereken kuralları belirlemekte, ancak uygulamada ciddi aksaklıklar yaşanmaktadır.
Denetim sonuçları, Türkiye genelinde 58.195 okuldan 16.762’sinin kantin kiralaması yaptığını, fakat yalnızca 1.667 okulun arz bedellerini Hazine hesabına yatırdığını ortaya koymaktadır. MEBİS üzerinden elde edilen verilerin, gerçek durumu tam olarak yansıtmadığı anlaşılmaktadır. Bu durum, yetkililerle yapılan görüşmelerde de doğrulanmıştır. İdare, bu sorunu çözmek amacıyla Milli Eğitim Bakanlığına yazı yazarak, kantin kiralamalarına ilişkin arz bedellerinin zamanında ödenmesi için gerekli talimatların verilmesini istemiştir. Ayrıca, İl Milli Eğitim Müdürlükleri ile iletişim kurularak, arz bedellerinin takibine yönelik hassasiyetin artırılması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, kantinlerden elde edilen gelirlerin Hazineye düzenli olarak aktarılması için sistemin etkin bir şekilde çalışması önem arz etmektedir. |
BULGU: Okul Aile Birliğine Kiralanan Kantinlerde Tahsil Edilmesi Gereken Arz Bedellerinin Takibinin Yeterince Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Mülkiyeti Hazineye ait olup Millî Eğitim Bakanlığına tahsisli ve bu Bakanlığa bağlı okul ve kurumlardaki kantinlerin Millî Eğitim Bakanlığının gözetim ve denetimindeki okul aile birliklerince işletilerek elde etmiş olduğu gelirden Hazineye arz bedeli olarak ödenmesi gereken tutarların İdarece takip ve tahsilinin yeterince yapılmadığı görülmüştür.
19.06.2007 tarihli ve 26557 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’in, “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (h) bendinde İdare; merkezde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Millî Emlak Genel Müdürlüğü); illerde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü (Millî Emlak Dairesi Başkanlığı veya Millî Emlak Müdürlüğü) ve ilçelerde Millî Emlak Müdürlüğü yoksa Millî Emlak Şefliği olarak tanımlamıştır.
Mezkûr Yönetmelik’in, “Tahsisli ve kiralanmış yerlerdeki işlemler” başlıklı 70’inci maddesinde ise; tahsisli taşınmazların ticari amaçla kullanılması mümkün olan yerlerin, tasarruf eden kuruluş amirinin görüşü alınmak suretiyle, ilde müdürünün, ilçede kaymakamın onayı ile İdarece kiraya verilebileceği ve tahsisli taşınmazların ticari amaçla kullanılması mümkün olan yerlerinin kiralanmasına ilişkin özel mevzuatlarda yer alan hükümlerin saklı olduğu ifade edilmiştir.
09.02.2012 tarihli ve 28199 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği’nin, “Birlik gelirleri” başlıklı 15’inci maddesinde, resmi okullarda okulların bünyesindeki kantin ve benzeri yerlerin işlettirilmesi, gerektiğinde işletilmesinden elde edilen gelirlerin birlik gelirlerinden biri olduğu ifade edilmiştir.
İlgili Yönetmeliklerin hangi esaslar çerçevesinde uygulanacağına ilişkin 300 Sıra No’lu Milli Emlak Genel Tebliği’nin XVIII. Özellik Arzeden Kiralama İşlemleri maddesinin, “B – Milli Eğitim Bakanlığına Tahsisli ve Bu Bakanlığa Bağlı Okul ve Kurumlardaki Kantin, Açık Alan, Salon ve Benzeri Yerlerin Kiraya Verilmesi” başlıklı bölümünde resmi okullarda yer alan kantinlerin 2886 sayılı Kanunun 51/g maddesi gereğince pazarlık usulüyle okul aile birliğine kiraya verileceği ve okul aile birliğine kiraya verilmesi işlemleri sonucunda tebliğ ekinde yer alan sözleşmenin düzenleneceği ifade edilmiştir. Tebliğde, sözleşmede ve Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliğinde de yer alan resmî okullarda kantin ve benzeri yerlerin birliklerce kiraya verilmesi hâlinde elde edilecek gayri safi gelirin %3’ü, birliklerce işletilmesi hâlinde işletilen yerin gayri safi hâsılatının %1’i birlikçe üçer aylık dönemler hâlinde, takip eden ayın yirmisine kadar Hazineye arz bedeli olarak defterdarlık/mal müdürlüğü hesabına ödeneceği ve süresinde ödenmeyen arz bedellerine ilişkin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51’inci maddesi gereğince belirlenen gecikme zammının uygulanacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede; Mülkiyeti Hazineye ait olup Millî Eğitim Bakanlığına tahsisli ve bu Bakanlığa bağlı okul ve kurumlardaki kantinlerin İdarece okul aile birliğine kiralandığı görülmüş ancak İdarenin kiralamaya ilişkin tahsil etmesi gereken arz bedellerinin büyük bir kısmının takip ve tahsilatının gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Şöyle ki;
2024 yılı sonu itibarıyla Türkiye genelinde yaklaşık 58.195 adet okulun 16.762 adedinde kantin kiralaması yapıldığı ancak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikli Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü Milli Emlak Bilgi Sistemi (MEBİS) İş Zekasından alınan veriye göre bu okullardan 1.667 adedince arz bedellerinin Bakanlık hesabına yatırıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanında yetkililerle yapılan görüşmelerde MEBİS’e sağlıklı veri aktarımı yapılmaması sebebiyle bu rakamın gerçek durumu tam olarak yansıtmadığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; Milli Eğitim Bakanlığına hitaben yazılan yazı ile kantin kiralamalarına ilişkin tahsil edilmesi gereken arz bedellerinin süresi içerisinde Hazine hesabına ödenmesi ve bu ödemelere yönelik bilgilerin Bakanlığa gönderilmesine yönelik ilgili birimlerinin talimatlandırılması istenmiş ve 81 İl Valiliklerinde bulunan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüklerinden İl Milli Eğitim Müdürlükleri ile de iletişime geçilerek arz bedellerinin takibine yönelik gerekli hassasiyetin gösterilmesinin istenildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, resmi okullarda yer alan kantinlerin okul aile birliğine kiralanması sonucu ödenmesi gereken arz bedellerinin takibine ilişkin sistemin işlerliğinin sağlanarak bunun sonucunda ilgili tutarların İdarece takibinin sağlıklı bir şekilde yapılması gerekmektedir.