|
ÖZET: Tefenni ilçesinde, ömrünü tamamlamış lastiklerin (ÖTL) yetkili taşıyıcılar tarafından toplanmadığı ve açık alanlarda biriktirildiği tespit edilmiştir. 25.11.2006 tarihli Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği, bu lastiklerin geri kazanımını esas almakta ve çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesini zorunlu kılmaktadır. Yönetmelik, lastik üreticileri, taşıyıcılar ve belediyelere çeşitli sorumluluklar yüklemekte; bu kapsamda, ÖTL’lerin açık alanlarda biriktirilmesinin yasak olduğunu vurgulamaktadır.
Denetimlerde, Tefenni’deki ÖTL’lerin yetkili firmalarca toplanmadığı ve bu konuda gerekli önlemlerin alınmadığı ortaya çıkmıştır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile belediyenin bu konuda herhangi bir çalışma yürütmemesi, insan sağlığı ve çevre açısından risk oluşturmakta ve ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Yönetmelik uyarınca, belediyelerin ÖTL’lerin toplanması için üreticilerle işbirliği yapması ve halkı bilgilendirmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, Tefenni ilçesinde ömrünü tamamlamış lastiklerin yönetimi konusunda acil önlemler alınması gerekmektedir. Bu bağlamda, ilgili kurumların işbirliği yaparak, ÖTL’lerin yönetmeliklere uygun bir şekilde toplanması ve geri kazanım süreçlerinin başlatılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Toplanmayıp Açık Alanlarda Biriktirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Tefenni ilçesi genelinde üretilen ömrünü tamamlamış lastiklerin (ÖTL) yetkili taşıyıcılar tarafından toplanmadığı, açık alanlarda biriktirildiği ve bu konuda görev ve sorumluluğu olan kurumların gerekli önlemleri almadığı görülmüştür.
25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesine göre ömrünü tamamlamış lastik “faydalı ömrünü tamamladığı belirlenerek araçtan sökülen orijinal veya kaplanmış, bir daha araç üzerinde lastik olarak kullanılamayacak durumda olan ve üretim esnasında ortaya çıkan ıskarta lastikler” olarak tanımlanmaktadır. Ömrünü tamamlamış lastik üreticisi ise, “lastiği araçlarında kullanarak ÖTL oluşumuna sebep veren gerçek ve tüzel kişiler ile ÖTL oluşumuna sebep verenin bilinmemesi durumunda ise ÖTL’leri zilyetliğinde veya mülkiyetinde bulunduran gerçek ve tüzel kişileri” ifade etmektedir.
Yönetmelik’in 5’inci maddesine göre, ömrünü tamamlamış lastiklerin geri kazanımı esastır. Geri kazanım ve bertaraf işlemlerinin, hava, su, toprak, bitki ve hayvanlar üzerinde tehlike yaratmadan, ses ve koku yoluyla çevreye herhangi bir olumsuz etkide bulunmadan ve doğal çevre ile koruma alanlarına zarar vermeden yapılması zorunludur. ÖTL’lerin hangi sebeple olursa olsun vadi veya çukurlarda dolgu malzemesi olarak kullanılması, katı atık depolama tesislerine kabulü ve depolanması, ısınmada kullanılması, gösteri ve benzeri fiilleri kapsayacak şekilde her ne amaçla olursa olsun yakılması yasaktır. Lastik tamirhaneleri, kaplamacılar, perakende satış noktaları, oto sanayi ve benzeri yerlerde ömrünü tamamlamış lastikler açık alanda biriktirilemez. Ömrünü tamamlamış taşıt söküm tesislerini işletenler, ortaya çıkan ÖTL’lerin bu Yönetmelik kapsamında geri kazanımını veya bertarafını sağlarlar veya sağlatırlar. ÖTL’lerin yarattığı çevresel kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı, lastik üreticileri, ÖTL üreticileri, taşıyıcılar, geçici depolama alanı işletmecileri, geri kazanım ve bertarafçılar kusur şartı aranmaksızın müteselsilen sorumludurlar.
ÖTL’ler yetkilendirilmiş taşıyıcılar tarafından taşınmaktadır. Bunların, üretici adına lastik taşımak için üreticilerle sözleşme yapması gerekmektedir. Yönetmelik’e göre ÖTL üreticilerinin aracının lastiklerini değiştirdiğinde eski lastiklerini, lastik dağıtımını ve satışını yapan işletmelere veya yetkili taşıyıcılara teslim etmesi gerekmektedir. ÖTL’ler yetkili taşıyıcılara bedelsiz olarak teslim edilmektedir. Lisanslı taşıyıcılar tarafından toplanan ÖTL’ler geri kazanım tesislerinde fiziksel ve kimyasal işlemlere tabi tutulmaktadır. Böylece ÖTL’lerin çevreye zarar vermesinin önüne geçildiği gibi, bunlar ekonomiye tekrar kazandırılmaktadırlar.
Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkilerine yer verilmiş olup, Bakanlık bu konuda en önemli aktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Yönetmelik’te yer alan hükümlerin yerine getirilmesi konusunda Belediyelere de görevler düşmektedir. ÖTL’ler konusunda belediyelerce alınması gereken tedbirler, Yönetmelik’in 8’inci maddesinde açıklanmaktadır. Bunlar:
“a) ÖTL’leri, belediye katı atık depolama tesislerine kabul etmemek,
b) Geçici depolama alanları için uygun yer bulunamaması durumunda, geçici depolama alanları için yer göstermek,
ÖTL’lerin toplanması ile ilgili olarak üreticilerin sorumluluğu ve programı dahilinde, gerektiğinde üretici ile işbirliği yaparak, ayrı toplama yapmakla, halkı bilgilendirmekle ve eğitim programları düzenlemek,
ç) Mücavir alan içinde ÖTL üreticilerinin açık alanda ÖTL biriktirmesini önlemek,
(Değişik:RG-10/11/2013-28817) Denetimlerde, ÖTL’lerin yasal olmayan yollarla taşındığının, izinsiz geçici depolandığının, çevre lisansı olmadan geri kazanıldığı ve bertaraf edildiğinin tespiti halinde, durumu tespit tutanağı ile çevre ve şehircilik il müdürlüğüne bildirmek” şeklindedir.
Yönetmelik’ten de görüleceği üzere, ÖTL’ler konusunda ÖTL üreticilerine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve İl Müdürlüklerine, Belediyelere, lastik üreticilerine, kaplamacılara, geri kazanım tesisi işletenlere, yetkili taşıyıcılara ve geçici depo işletenlere önemli görev ve sorumluluklar verilmiştir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, ilçe genelinde üretilen ÖTL’lerin yetkili firmalar tarafından toplanmadığı tespit edilmiştir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İl Müdürlüğü ile Belediye tarafından da bu konuda bir çalışma yapılmamakta olup, ÖTL’ler genellikle açık alanlarda biriktirilmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, insan sağlığı ve çevre kirliliği açısından risk oluşturan, geri kazanım yapılmadığı için ekonomik yönden kayıp meydana getiren bu sorunun giderilmesi adına, Tefenni ilçesi genelinde üretilen ÖTL’lerin Yönetmelik’e uygun bir şekilde bir araya depolanması, taşınması ve geri kazanımı konularında Belediye ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İl Müdürlüğü arasında işbirliği yapılması, kurumların görev ve sorumluluklarına uygun hareket etmesi gerektiği değerlendirilmektedir.