|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir ilçe belediyelerinde ön ödeme işlemlerinin mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmediğini ortaya koymuştur. Harcama yetkilisi mutemetlerine yapılan ödemelerin kredi olarak adlandırılması, avans sınırının aşılmasına neden olmuş; ancak bu krediler için gerekli yasal prosedürlere uyulmamıştır. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35. maddesi, avans verilmesinin şartlarını belirlerken, 2024 yılı Merkezî Bütçe Kanunu’nda da avans üst sınırı 8.600,00 TL olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemeler, 2024 yılı içinde gerçekleştirilen 36 avans işleminde bu üst sınırın ihlal edildiğini ve harcama yetkilisi mutemetleri adına banka, PTT veya muhasebe birimi nezdinde kredi açılmadığını göstermektedir. Bunun yerine, doğrudan mutemete ödeme yapılması, hem 1 aylık mahsup süresinin 3 aya çıkarılmasına hem de avans sınırının aşılmasına yol açmıştır. Mevzuat gereği, avans sınırını aşan giderler için kredi açılması ve doğrudan mutemede ödeme yapılmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu İdaresi, gelecekte bu bulgular doğrultusunda mevzuata uygun işlemler gerçekleştireceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, kredi şeklinde yapılacak ön ödemelerde ilgili mevzuatın usul ve esaslarına titizlikle uyulması gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: Ön Ödeme İşlemlerinde Mevzuat Hükümlerine Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye tarafından harcama yetkilisi mutemetlerine yapılan ödemelerin kredi olarak adlandırıldığı, bu sayede avans sınırının aşıldığı, ancak krediler için ilgili mevzuatta öngörülen usullere uyulmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ön ödeme” başlıklı 35’inci maddesinin birinci fıkrasında; bu Kanun’a tabi idarelerde avans verilmesinin şartları belirtilmiş ve verilecek avansın üst sınırlarının Merkezî Yönetim Bütçe Kanunu’nda gösterileceği hükme bağlanmıştır.
2024 yılı Merkezî Bütçe Kanunu’na ekli “Çeşitli Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelere Göre Bütçe Kanununda Gösterilmesi Gereken Parasal ve Diğer Sınırlara Ait- İ Cetveli”nde 5018 sayılı Kanun’un 35’inci maddesinde belirtilen ön ödeme için; yapım işleri ile mal ve hizmet alımları için illerde, kuruluş merkezlerinde, büyükşehir belediye sınırları içindeki ilçeler ve nüfusu 50 bini geçen ilçelerde 8.600,00 TL üst sınır belirlenmiştir.
21.01.2006 tarihli ve 26056 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Ön ödeme şekilleri ve uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinde; ön ödeme, harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla; ilgili kanunlarında öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans verilmek veya kredi açılmak suretiyle yapılabileceği belirtilerek kredinin, mutemetler adına banka veya aynı idareye hizmet veren muhasebe birimi nezdinde açtırılabileceği ve mutemetlerin imza örneğinin nezdinde kredi açılan banka veya muhasebe birimine gönderileceği hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu Yönetmelik’in “Açılan kredilerin ilgililere ödenmesi” başlıklı 8’inci maddesinde ise, nezdinde mutemet adına kredi açılan banka veya muhasebe biriminin, mutemedin vereceği kredi ödeme talimatında gösterilen yere veya alacaklıya doğrudan ödeme yapacağı ifade edilmiştir.
Muhasebat Genel Müdürlüğünün 55 Sıra Numaralı Genel Tebliği’nin “Ön ödeme uygulaması” başlıklı 5’inci maddesine göre; ön ödeme, harcama yetkilisi mutemetlerine avans verilmesi ile 8/12/2016 tarihli ve 29912 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği’nde belirtilen kamu sermayeli banka, Posta ve Telgraf Teşkilatı AŞ (PTT) veya muhasebe birimi nezdinde kredi açılması suretiyle yapılabilir. Yine aynı maddede harcama yetkilisi tarafından kredi şeklinde ön ödeme yapılması uygun görülen giderler ile avans sınırlarını aşan giderler için banka, PTT veya muhasebe birimi nezdinde kredi açılabileceği ve kredi mutemede nakden verilmeyeceği veya mutemedin şahsi hesabına aktarılmayacağı hüküm altına alınmış ve harcama yetkilisi mutemedince, mal veya hizmet satın alınan kişi veya kuruluşa ödeme yapılmak üzere, adına kredi açılan banka, PTT veya muhasebe birimine hitaben Kredi Ödeme Talimatı düzenlenip, Banka, PTT veya muhasebe birimince, kredi ödeme talimatında belirtilen tutarın hak sahibine ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Bununla birlikte Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 160 İş Avans ve Krediler Hesabına ilişkin “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 125’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; mutemetler için tespit olunan avans sınırlarını aşan giderler için, yeterli ödeneği bulunmak koşulu ile dairesinin göstereceği lüzum üzerine mutemetler adına herhangi bir banka veya muhasebe birimi nezdinde kredi açtırılabileceği, açılacak krediler için dairesince düzenlenecek “muhasebe işlem fişi” ne; yapılacak hizmetin niteliği, açılması istenilen kredinin tutarı, bütçe tertibi, hangi banka nezdinde ve kimin adına açılacağına ilişkin açıklamalar ile mutemedin tatbik imzasını gösterir dairesince onaylı iki adet sirküler bağlanarak muhasebe yetkilisine verileceği ifade edilmiştir. Aynı maddenin devamında ise işin niteliğine, toplu veya ayrıntılı oluşuna göre mutemede imza karşılığında yeteri kadar kredi ödeme emrinin verileceği, verilen kredi ödeme emrinin yaprak sayısı ile numaraları, nezdinde kredi açılan bankaya bildirileceği ve mutemedin imza sirkülerinden biri gönderileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde özetle; büyükşehir belediye sınırları içindeki ilçeler ve nüfusu 50 bini geçen ilçelerde avans üst sınırının 8.600,00 TL olduğu, bu sınırı aşan giderler için kredi verilebileceği, söz konusu kredinin mutemetler adına banka, PTT veya muhasebe birimi nezdinde açtırılabileceği, kredinin mutemede nakden verilmeyeceği veya mutemedin şahsi hesabına aktarılmayacağı, harcama yetkilisi mutemedince, mal veya hizmet satın alınan kişi veya kuruluşa ödeme yapılmak üzere, adına kredi açılan banka, PTT veya muhasebe birimine hitaben “kredi ödeme talimatı” düzenleneceği ve banka, PTT veya muhasebe birimince kredi ödeme talimatında belirtilen tutarın hak sahibine ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemede; 2024 yılı içerisinde gerçekleşen 36 adet avans işleminde avans üst sınırına uyulmadığı, bu avanslar için harcama yetkilisi mutemetleri adına banka, PTT veya muhasebe birimi nezdinde kredi açılmadığı, onun yerine avanslarda olduğu gibi doğrudan mutemete ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla söz konusu ödemeler kredi olarak adlandırılarak hem 1 aylık mahsup süresi yerine 3 aylık mahsup süresine tabi tutulmuş hem de avans sınırı aşılmıştır.
Avans sınırını aşan giderler için harcama yetkilisi mutemeti adına banka, PTT veya muhasebe birimi nezdinde kredi açılmalı, doğrudan mutemede ödeme yapılmamalı, mal veya hizmet alındıkça mutemetlerce kredi ödeme emri düzenlemeli ve nezdinde kredi açılan birim tarafından kredi ödeme talimatında belirtilen tutar doğrudan hak sahibine ödenmelidir. Ayrıca adına kredi açılan mutemetin, krediden kendi adına kredi ödeme emri düzenleyip para alamayacağı hususu muhasebe yetkilisi tarafından nezdinde kredi açılan bankaya bir yazı ile bildirilmelidir.
Kamu İdaresinin cevabında; bundan sonraki süreçte bulguda belirtilen mevzuat hükümlerine uygun şekilde işlem tesis edilmesinin sağlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, kredi şeklinde yapılacak ön ödemeler için ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara uyulması gerekmektedir.