|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Belediyesi harcama yetkilisi mutemetleri adına açılan ön ödeme kredilerinin, mal veya hizmet sağlayıcılar yerine başka bir memur adına düzenlendiği tespit edilmiştir. Bu durum, kredi tutarlarının ilgili memur tarafından bankadan çekilerek mutemede geri verilmesiyle, kredi işlemlerinin avans işlemleri gibi yürütülmesine yol açmıştır. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35. maddesi, ön ödemelerin belirli şartlar altında yapılabileceğini, avansların ise doğrudan mal veya hizmet sağlayıcılara ödenmesi gerektiğini belirtmektedir.
Mevzuata göre, ön ödemeler ya avans usulüyle ya da kredi açılarak gerçekleştirilmelidir. Avans usulü, belirlenen sınırlar içinde doğrudan personele nakit verilmesiyle yapılırken, kredi usulü, mutemetler adına bir kamu bankasında kredi açılması ve bu kredinin mal veya hizmet sağlayıcılara ödenmesi şeklinde işlemektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, mutemetlerin kredileri kendi şahıslarına veya hesaplarına geçirecek şekilde kullanmaları, mevzuat hükümlerine aykırıdır. Sonuç olarak, harcama yetkilisi mutemetleri adına açılan kredilerin, ilgili mevzuat çerçevesinde doğrudan mal veya hizmet sağlayıcılara ödenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu doğrultuda, kamu idaresi, kredi işlemlerinin gelecekte mevzuata uygun şekilde yürütüleceğini taahhüt etmiştir. |
BULGU: Ön Ödeme Kredilerinin Mal Hizmet Sağlayıcısı Yerine Aynı Birimden Bir Memura Nakden Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Harcama yetkilisi mutemetleri adına açılan kredilere ilişkin kredi ödeme talimatlarının, mal veya hizmet sağlayıcı firmalar lehine düzenlenmesi gerekirken ilgili harcama biriminde görevli başka bir memur adına düzenlendiği, kredi tutarının tamamının söz konusu memur tarafından bankadan çekilerek nakden harcanmak üzere mutemedine geri verildiği ve bu suretle kredi işlemlerinin avans işlemleri gibi yürütüldüğü tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ön ödeme” başlıklı 35’inci maddesinde, harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabileceği; verilecek avansın üst sınırlarının merkezî yönetim bütçe kanununda gösterileceği; her mutemedin ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, avanslarda bir ay, kredilerde üç ay içinde muhasebe yetkilisine vereceği ve artan tutarı iade edeceği; süresi içerisinde mahsup edilmeyen avanslar hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Anılan maddenin devamında merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde yapılacak ön ödemelere ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği ve diğer kamu idarelerinde ön ödemeye ilişkin usul ve esasların bu madde hükümleri dikkate alınmak suretiyle ilgili mevzuatlarında düzenleneceği belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “16 Ön ödemeler” başlıklı 123’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, ön ödemeler ile ilgili olarak bu Yönetmelik’te hüküm bulunmayan hallerde 5018 sayılı Kanun’un 35’inci maddesinde belirtilen yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir.
Yine aynı Yönetmelik’in 160 İş Avans ve Kredileri Hesabını düzenleyen “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 125’inci maddesinde, mutemetler için tespit olunan avans sınırlarını aşan giderler için mutemetler adına herhangi bir banka veya muhasebe birimi nezdinde kredi açtırılabileceği, kredi ödeme emirlerinin mal alındıkça veya hizmet gördürüldükçe mutemetlerce düzenlenip parasını almak üzere alacaklıya verileceği, adına kredi açılan mutemetin krediye konu tutardan kendi adına kredi ödeme emri düzenleyip para alamayacağı. hüküm altına alınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35’inci maddesine dayanılarak hazırlanan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Ön ödeme şekilleri ve uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında; avansların, mal veya hizmeti sağlayacak olan kişi veya kuruluşa ödenmek üzere, doğrudan mutemede verileceği; kredilerin ise mutemetler adına banka veya aynı idareye hizmet veren muhasebe birimi nezdinde açtırılacağı ve mutemetlerin imza örneğinin, nezdinde kredi açılan banka veya muhasebe birimine gönderileceği düzenlenmiştir.
Mezkûr Yönetmelik’in “Açılan kredilerin ilgililere ödenmesi” başlıklı 8’inci maddesinde, mutemet tarafından, nezdinde kredi açılan banka veya muhasebe birimine hitaben, detayları mevzuatta belirtilen bilgileri içeren bir kredi ödeme talimatı düzenlenerek hak sahibine verileceği ve ilgili banka veya muhasebe biriminin, bu kredi ödeme talimatında gösterilen yere veya alacaklıya doğrudan ödeme yapacağı hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca ön ödeme usul ve esaslarını düzenleyen 55 Sıra No’lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin “Ön ödeme uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinde; Ön ödemenin harcama yetkilisi mutemetlerine avans verilmesi ile kamu sermayeli banka nezdinde kredi açılması suretiyle yapılabileceği, avans sınırlarının her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığınca yayımlanacağı, avansın nakit olarak doğrudan harcama yetkilisi mutemedine verilebileceği ancak kredi şeklinde ön ödeme yapılacak giderler için banka nezdinde kredi açılabileceği, kredinin mutemede nakden verilmeyeceği, harcama yetkilisi mutemedinin mal veya hizmet satın alınan kişi veya kuruluşa ödeme yapılmak üzere, adına kredi açılan banka birimine hitaben Kredi Ödeme Talimatı düzenleyeceği ve Banka tarafından kredi ödeme talimatında belirtilen tutarın hak sahibine ödeneceği düzenlenmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, mevzuatta öngörülen haller ile ivedi veya zorunlu giderler için yapılabilen ön ödeme işlemleri iki şekilde gerçekleştirilebilmektedir. Bunlardan ilki olan avans usulü, üst sınırı yılı bütçe kanununda gösterilen nakdin, doğrudan personele verilmesi suretiyle ihtiyaçların söz konusu personel tarafından elden ödeme yöntemi ile karşılandığı usuldür. Ön ödeme işlemlerinin diğer yöntemi ise, avans sınırlarını aşan giderler için mutemetler adına bir kamu bankası nezdinde kredi açılması ve malın veya hizmetin teslim alınması ile birlikte mutemedin mal veya hizmeti sağlayan kişiye ödeme yapılması için, söz konusu banka birimine hitaben kredi ödeme emri düzenlediği ve nihayetinde bankanın hak sahibine ödeme yaptığı kredi usulüdür.
Görüldüğü gibi yılı bütçe kanununda gösterilen avans limitlerini aşan ödemeler için mutemetler adına açılan kredilere konu tutarların, mutemetlerin şahsına veya banka hesabına (zimmetine) geçmesi mevzuatta yapılan düzenlemeler ile kati suretle engellenmiştir. Kredi tutarları ancak mutemetler tarafından, mal veya hizmet satın alınanlar lehine düzenlenmiş “kredi ödeme emirleri” doğrultusunda, nezdinde kredi açılmış banka birimince ilgilisine ödenebilecektir.
Ankara Büyükşehir Belediyesinin çeşitli harcama birimleri tarafından gerçekleştirilen ön ödeme işlemlerinin incelenmesi neticesinde, adına 100.000,00 TL ile 1.500.000,00 TL arasında değişen tutarlarda kredi açılan mutemetlerin, birimlerinde görevli başka bir memur lehine düzenledikleri “kredi ödeme emri” ile kredi tutarlarının tamamının söz konusu memur tarafından ilgili bankadan çekilmesini sağladıkları ve daha sonra bu tutarları kişisel banka hesaplarına yatırarak veya nakit şekilde tutarak harcamaları avans usulüne benzer şekilde gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edildiği ve bundan böyle kredi işlemlerinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirileceği bildirilmiştir.
Sonuç olarak, harcama yetkilisi mutemetleri adına açılan ve her hangi bir üst limiti olmayan kredi tutarlarının, mevzuatında öngörüldüğü şekilde, mutemetlerin veya aynı birimde görevli başka bir memurun zimmetine geçmeksizin, ilgilisi adına düzenlenmiş “kredi ödeme emri” neticesinde, banka tarafından doğrudan mal veya hizmet satıcına ödenmesinin sağlanması gerekmektedir.