Ön Ödeme Usulünün Mevzuata Aykırı Bir Şekilde Kullanılması (Sayıştay)

BULGU: Ön Ödeme Usulünün Mevzuata Aykırı Bir Şekilde Kullanılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Belediyenin bazı işlemlerinde, ivedi ve acele olmayan ihtiyaçlar için avans verilerek ödeme yapıldığı ve mevzuat hükümlerine uyulmadığı tespit edilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ön ödeme” başlıklı 35’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödemenin yapılabileceği, verilecek avansın üst sınırlarının da Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda gösterileceği hükme bağlanmıştır.

Söz konusu hüküm doğrultusunda, 2024 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun (İ)cetvelinde avansların üst limitleri gösterilmiştir. Buna göre, büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçelerin, yapım işleri mal ve hizmet alımlarında kullanabileceği avans limiti 8.600 TL olarak belirlenmiştir.

Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ise ön ödeme şekillerini, devir ve mahsup işlemlerini, yapılacak ön ödemelerin idareler ve gider türleri itibarıyla miktar ve oranlarının tespitini, mutemetlerin görevlendirilmesini ve diğer işlemlere ilişkin usul ve esasları ayrıntılı bir biçimde düzenlemektir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde ise hangi durumlar için avans verilebileceği sınırlı olarak belirlenmiştir. Sayılan durumlar dışında avans verilmesi mümkün değildir.

Anılan hükümlere göre; avans şeklinde ödeme istisnai ve belli şartlarda kullanılması gereken bir ödeme yöntemi olup, sürekli bir ödeme yöntemi değildir. Giderin ilgili kanunlarda öngörülmüş olması, gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi ve zorunlu bir gider olması, ilgili bütçe tertibinde yeterli ödeneğin olması durumunda avans şeklinde ödeme gerçekleştirilebilir. Bir giderin ivedi ve zorunlu olarak değerlendirilebilmesi için ihtiyacın giderilmemesi durumunda kamu hizmetinin aksaması gerekmektedir. Bu ödeme yönteminin ivedi ve zorunlu olmayan giderler için kullanılması harcamaların ön mali kontrol ve diğer kontrollere tabi tutulmadan yapılmasına sebep olacaktır.

Ayrıca, ön ödeme usul ve esaslarına ilişkin Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin (Sıra No: 55) 3’üncü maddesinin (b) bendinde, ön ödeme yapılacak giderin, gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderlerden olması gerektiği belirtilmiştir.

Yapılan incelemede, bazı giderlerin gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderlerden olmadığı halde avans şeklinde ödeme ile karşılandığı ve limitlerin üzerinde avans verdiği tespit edilmiştir. Mevzuatta sayılan niteliklerde olmayan ve limit üstü yapılan ön ödemeler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tablo 13: Mevzuatta Belirlenen Usule Uyulmadan ve Limit Üstü Yapılan Ön Ödemeler

Kamu İdaresinin cevabında, bulguda tespit edilen hususa ilişkin olarak, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödemeler yapıldığı ve Kanun’da gösterilen üst sınıra dikkat edilmeye çalışıldığı belirtilmiştir. Ayrıca, bulguda yer alan tablodaki ön ödemelerin niteliklerine ilişkin açıklama yapılmış ve bundan sonra yapılacak ön ödemelerde, ilgili mevzuata uygun işlem yapılacağı ifade edilmiştir.

Yukarıda açıklanan mevzuat uyarınca, İdarenin avans verilmesini gerektiren şartlarda, limitler dahilinde ön ödeme usulünü kullanması gerekmektedir.