Orman Vasfı Dışına Çıkarılan Araziler ile Tarım Arazilerinin Satışına İlişkin Taksit Ödemesi Geciken Hak Sahiplerine Yönelik Gerekli Müeyyidelerin Tesis Edilmemesi (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Orman köylülerinin kalkınmasını desteklemek ve Hazineye ait tarım arazilerinin satışına ilişkin düzenlemeler, 6292 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülmektedir. Ancak, bu kanun kapsamında taksit ödemelerini vadesinde gerçekleştirmeyen hak sahiplerine yönelik belirlenen yaptırımların uygulanmadığı tespit edilmiştir. 2/B alanları olarak tanımlanan arazilerin satışında, yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin doğrudan satın alma haklarının düşeceği hükmü bulunmaktadır. Buna rağmen, taksit ödemelerinde gecikme yaşayan hak sahiplerine herhangi bir müeyyide uygulanmamıştır.

Mevzuatın gereklilikleri doğrultusunda, taksitli satışlarda iki veya daha fazla taksitin vadesinde ödenmemesi durumunda hak sahiplerinin yükümlülüklerini ihlal ettiği kabul edilmektedir. 2022 yılına kadar yapılan düzenlemelerle, ödeme süreleri uzatılmış olsa da, bu tarihe kadar yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin haklarının düşeceği belirtilmiştir. İdarenin, bu durumları tespit etmesine rağmen gerekli işlemleri başlatmaması, mevzuatın etkinliğini sorgulatmaktadır.

Sonuç olarak, 6292 sayılı Kanun ve ilgili tebliğlerde öngörülen müeyyidelerin, yükümlülüklerini ihlal eden hak sahiplerine uygulanması gerekmektedir. Bu durum, hem mevzuatın uygulanabilirliğini artıracak hem de hak sahiplerinin sorumluluklarını yerine getirmelerini teşvik edecektir.

BULGU: Orman Vasfı Dışına Çıkarılan Araziler ile Tarım Arazilerinin Satışına İlişkin Taksit Ödemesi Geciken Hak Sahiplerine Yönelik Gerekli Müeyyidelerin Tesis Edilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

26.05.2012 tarihli ve 28275 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun uyarınca yapılan taksitli satışlarda, taksit tutarlarını vadesinde ödemeyen hak sahiplerine Kanun’da belirtilen yaptırımın uygulanmadığı görülmüştür.

6292 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde: “2/B alanları: 6831 sayılı Kanunun 20/6/1973 tarihli ve 1744 sayılı Kanunla değişik 2 nci maddesi ile 23/9/1983 tarihli ve 2896 sayılı, 5/6/1986 tarihli ve 3302 sayılı kanunlarla değişik 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendine veya kesinleşmiş mahkeme kararlarına göre Hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan ve çıkarılacak yerleri,

ifade eder.” hükmü ile 2/B alanları tanımlanmıştır.

Aynı Kanun’un 6’ncı maddesinin dokuzuncu fıkrasında: “Peşin satışlarda satış bedelinin tamamını, taksitli satışlarda ise peşinatı veya taksitleri vadesinde ödememek suretiyle yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin doğrudan satın alma hakları düşer. Ancak, taksitli satışlarda, taksit süresinin sonuna kadar ödenmek kaydıyla taksitlerden ikisinin vadesinde ödenmemesi yükümlülüklerin ihlali anlamına gelmez. Vadesinde ödenmeyen taksit tutarlarına 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen oranda gecikme zammı uygulanır.” ifadesi hüküm altına alınmıştır.

345 Sıra No’lu Milli Emlak Genel Tebliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde: “Bu Genel Tebliğin amacı, 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 2 nci maddesinin (B) bendine göre Hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan ve çıkarılacak yerlerin değerlendirilmesine ilişkin esas ve usullerin belirlenmesidir.” ifadesi yer almaktadır.

Söz konusu Milli Emlak Genel Tebliği’nin “Başvuru bedeli, tebligat, satış bedelinin tespiti ve tahsili” başlıklı 8’inci maddesinin onuncu fıkrasında: “Peşin satışlarda satış bedelinin tamamını, taksitli satışlarda ise peşinatı süresi içinde ödemeyenler ile hak sahibi adına mülkiyet devredilmeden yapılan taksitli satışlarda yükümlülüklerini süresi içinde yerine getirmeyenlerin doğrudan satın alma hakları düşecektir. Vadesinde ödenmeyen taksit tutarlarına 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen oranda gecikme zammı uygulanacaktır.” hükmüne yer verilmiştir.

15.04.2022 tarihli ve 31810 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 4706 sayılı Kanun’da değişiklikler yapan 7394 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Başvuru ve ödeme sürelerinin uzatımı” başlıklı geçici 1’inci maddesinin birinci fıkrasında: “2/B alanlarında bulunan taşınmazların 19/4/2012 tarihli ve 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun kapsamında, Hazineye ait tarım arazilerinin ise 6292 sayılı Kanun ile 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun kapsamında satışına ilişkin olarak;

Süresi içinde başvuru yapmayanların başvuru süresi,

Kendilerine yapılan tebligatta belirtilen bedeli süresi içerisinde ödemeyenlerin ödeme süresi,

Taksitli satışlarda, sözleşmesinde belirtilen taksitlerden ikiden fazlasını vadesinde ödemeyenlerin ödeme süresi,

31/12/2022 tarihine kadar uzatılmıştır.” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; 6292 sayılı Kanun’un tanımladığı 2/B alanlarının söz konusu Kanun hükümlerine göre taksitli veya peşin olarak satılabileceği, taksitli satışlarda vadesinde ödenmeyen taksitlere 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51’inci maddesine göre belirlenen oranda gecikme zammı uygulanacağı, hak sahiplerince taksitlerden ikiden fazlasının vadesinde ödenmemesinin yükümlülüklerin ihlali anlamına geleceği, 4706 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesi uyarınca taksitlerinden ikiden fazlasını vadesinde ödemeyenlerin ödeme süresinin 31.12.2022 tarihine kadar uzatıldığı, bu tarihe kadar yükümlülüklerini yerine getirmeyen hak sahiplerinin satın alma haklarının düşeceği anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemede; yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine dayanılarak taksitli satışı yapılan 2/B alanlarına ait vadesi geçmiş ikiden fazla taksit ödemesi olan satış işlemlerinin bulunduğu buna rağmen mevzuatta belirlenen müeyyidelerin ilgili hak sahiplerine uygulanmadığı tespit edilmiştir.

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; 6292 sayılı Kanunda ve 345 sayılı Tebliğde hak sahipliğinin düşürülmesi ve sözleşmenin feshi için süre kısıtlaması getirilmediği, feshedilme süresi bakımından İdareyi bağlayıcı hükmün bulunmadığı, İdarenin bu durumu tespit ettiği herhangi bir zamanda sözleşmeyi feshedebileceği, öte yandan, 2014 yılında 6527 sayılı Kanun ile, 2016 yılında 6745 sayılı Kanun ile, 2018 yılında 7144 sayılı Kanun ile, 2019 yılında 7181 sayılı Kanun ile başvuru ve ödeme sürelerinin uzatıldığı, en son 2022 yılında ve 7394 sayılı Kanunla başvuru ve ödeme sürelerinin 31 Aralık 2022 tarihine kadar uzatıldığı, benzer düzenlemeler yapılarak ödeme sürelerinin uzatılması talebini içeren hak sahiplerinin ve ilgililerin yoğun başvurularının İdareye iletildiği ifade edilmiştir.

Her ne kadar İdare tarafından hak sahipliğinin düşürülmesi ve sözleşmenin feshedilme süresi bakımından İdareyi bağlayıcı hükmün bulunmadığı ifade edilse de 6292 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesinde yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişilerin satın alma haklarının düşeceği ifadesi açık olup 31.12.2022 tarihi ile bu durumda olan kişilere ilişkin tespit ve işlemlerin İdarece başlatması gerekmektedir.

Sonuç olarak; yükümlülüklerini ihlal eden hak sahiplerine yönelik olarak mevzuatta belirtilen müeyyidelerin uygulanması gerekmektedir.