Ortak Girişim Kapsamında Kurulan Rüzgâr Enerjisi Santralinin Sözleşme Hükümlerine Aykırı Olarak RES-İYTE Elektrik Üretim A.Ş.’ye Devir İşlemlerinin Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Ortak Girişim Kapsamında Kurulan Rüzgâr Enerjisi Santralinin Sözleşme Hükümlerine Aykırı Olarak RES-İYTE Elektrik Üretim A.Ş.’ye Devir İşlemlerinin Yapılmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü (İYTE) ile Egenda Ege Enerji Üretim A.Ş.(Egenda) arasında akdedilen 23.10.2007 tarihli ortak girişim sözleşmesi hükümlerine istinaden; İYTE’ye tahsisli bulunan İzmir-Urla Sineklidağ ve Çiftlikdağı mevkilerinde ortak girişim kapsamında 13 MWe gücünde Rüzgar Enerjisi Santrali kurulması konusunda taraflar arasında mutabakata varıldığı ancak rüzgar enerjisi santraline ilişkin santral ve işletme lisansının gerekli yatırımlar yapıldıktan sonra Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) mevzuatının izin verdiği ilk fırsatta taraflarca kurulacak RES-İYTE ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.’ye (RES-İYTE) devredilmesi gerektiği halde söz konusu devir işlemlerinin yapılmadığı görülmüştür.
İYTE ile Egenda arasında 23.10.2007 tarihinde akdedilen Ortak Girişim Sözleşmesinin 2’nci maddesine göre; Egenda’nın EPDK’dan lisans almasından sonra gerekli yatırım yapılacak ve EPDK mevzuatının izin verdiği ilk fırsatta taraflarca kurulacak RES-İYTE’ye santral ve işletme lisansı devredilecektir. Bu lisansın devri, yatırım maliyetinin üzerine, maliyetin %12,5’i (yüzde on iki virgül beşi) oranındaki kâr payının ilavesi suretiyle gerçekleştirilecektir.
Taraflar arasında kurulması öngörülen RES-İYTE’ye hisse ve devrine ilişkin olarak Ortak Girişim Sözleşmesinin 4.3.1 ve 4.3.2 maddelerinde; kurulacak şirkette İYTE’nin %11 oranında bedelsiz olarak tahsis edilmiş hissesinin bulunacağı, bedelsiz hisse tahsisi yükümlülüğünün B grubu hissedarlar tarafından yerine getirileceği, İYTE’nin %11’e ek olarak %9 oranında daha hisse almayı talep etmek hakkına sahip olduğu, böylesi bir talep halinde devredilen hisselerin bedelinin İYTE tarafından nakden ve defaten ödeneceği ve son olarak da hisse devrinin Şirket’in kar ettiği dönemde gerçekleşmesi halinde devredilen hisselerin bedelinin İYTE’nin kâr payından Egenda’ya ödeneceği öngörülmüştür.
Denetimlerde, ortak girişim sözleşmesi uyarınca kurulması öngörülen RES-İYTE’nin 50.000 TL sermaye bedeliyle 16.04.2009 tarihi itibarıyla kurulmuş olduğu bununla birlikte ortak girişim kapsamında kurulan rüzgâr enerjisi santralinin RES-İYTE’ye devir işlemlerinin 2023 mali yılsonu itibarıyla gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
İYTE’ye tahsisli bulunan İzmir Urla Sineklidağ ve Çiftlikdağı mevkilerindeki saha üzerinde ortak girişim sözleşme hükümleri gereğince 13 MWe gücündeki Rüzgâr Enerjisi Santralinin tesisi Egenda tarafından süreç içinde tamamlanmış ve söz konusu santral Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca gerekli kabul işlemleri yapılarak 2016 Mayıs ayı itibarıyla işletmeye açılmıştır. Takip eden süreçte Egenda sahip olduğu lisans kapsamında kapasite artırım hakkından faydalanabilmek için Bakanlığa müracaatta bulunmuş ancak yapılan kapasite artırım talebine Bakanlıkça olumlu bir dönüş yapılmaması üzerine santralin RES-İYTE’ye devri işlemlerinde erteleme ya da gecikmeler yaşanmıştır. Bu gelişmeler üzerine Egenda tarafından İYTE Rektörlüğüne hitaben yazılan 18.10.2018 tarihli dilekçede; santralin RES- İYTE’ye devir işlemlerinde iki farklı alternatif yöntemden birinin benimsenmesi önerilmiştir.
Egenda tarafından önerilen birinci alternatif; “kısmi bölünme metodu ile devir”, ikinci alternatif ise “İYTE’nin sahibi olduğu payların bedelinin lisans süresi boyunca ödenmesi” yöntemidir. Birinci yönteme göre; ortak girişim sözleşmesi gereği ve EPDK mevzuatının izin verdiği şekilde Egenda’nn kısmi bölünmesi yoluyla, maliyet tutarına %12,5 oranında kâr payı ilave edilerek santral RES-İYTE’ye devredilecek ve devri müteakip yeni şirket RES-İYTE tarafından işletilecektir. Ancak bu yöntemde Urla RES haricinde bünyesinde 6 adet daha enerji santrali bulunan Egenda’da uzun bir kısmi bölünme süreci yaşanacak, ayrıca kısmi bölünme sonrası RES-İYTE’nin banka borçları tamamen ödeninceye kadar kâr payı dağıtımı mümkün olmayacaktır. Bu durumda kâr payı dağıtılabilecek en erken tarih banka kredisinin son taksitinin ödeneceği 2026 yılı olacaktır.
Egenda tarafından önerilen ikinci yöntemde ise; taraflarca mutabık kalınacak akredite bağımsız bir değerleme şirketi tarafından Urla RES tesisinin değerleme çalışmasının yapılması, bu çalışma neticesinde ortaya çıkacak değerin İYTE hissesine düşen payının geriye kalan lisans yılına bölünerek yıllık taksitler halinde ödenmesidir. Buna göre söz konusu taksit ödemeleri 2019 yılından başlayarak arazi lisans süresince ödenebilecektir. Bu durumda bölünme işlemi yapılmayacak, projenin banka borcu, üretim dalgalanmaları veya hasar-arıza nedeniyle ortaya çıkabilecek beklenmedik masraflar ve riskler nedeniyle İYTE’nin projeden elde edebileceği gelir riskleri ortadan kaldırılarak, 2019 yılından itibaren ve kalan lisans süresi boyunca, yıllık bazda risklerden arındırılmış bir gelir modeli oluşturulmuş olacaktır.
Konuyla ilgili yazışmalardan anlaşıldığı üzere; Egenda tarafından yukarıda önerilen iki farklı yönteme ilişkin olarak İYTE tarafından bugüne kadar olumlu ya da olumsuz herhangi bir resmi cevap verilmemiş ve ortak girişim sözleşmesi hükümleri gereği Egenda’nın uhdesinde bulunan santral ve işletme lisansının RES-İYTE’ye devri işlemleri bugüne kadar tamamlanmamıştır. Santralin RES-İYTE’ye devri ortak girişim sözleşmesinin amir hükümlerinden biri olup anılan sözleşme devir yükümünün ifa edilmemesini de açık bir maddi yaptırıma bağlamış bulunmaktadır. Nitekim ortak girişim sözleşmesinin 4.9 maddesinde; santral faaliyete geçmesine ve santralin Şirket’e devredilmesi için bir engel bulunmamasına rağmen santralin Şirket’e devri gerçekleştirilmezse, İYTE’nin Egenda’dan on milyon ABD doları tazminat talep etmeye yetkili olacağı ve Egenda’nın da her zaman derhal devri gerçekleştirerek tazminatı ödeme mükellefiyetinden kurtulma imkanına sahip olacağı öngörülmüş bulunmaktadır.
Kamu İdaresince üst yönetim tarafından ivedilikle bir komisyon kurulup araştırma yapılacağı ve ilgili komisyonun konuyla ilgili çalışmalarının sonucuna göre işlemlerin yürütüleceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; ortak girişim kapsamında İYTE arazisi üzerinde kurulan rüzgâr enerjisi santralinin İYTE’nin hissedarı olduğu RES-İYTE’ye devir işlemlerinin bir an önce başlatılması ve devir yükümünün haksız nedenlerle ifa edilmemiş olmasının tespiti halinde sözleşmesinde öngörülen tazminatın tahsilatı için gerekli hukuki işlemlerin yerine getirilmesi gerekmektedir.