Ortaöğretimde Maker Hareketi Projesinden Beklenen Çıktıların Sürdürülebilir Olmasını Sağlayacak İzleme Sisteminin Kurulmaması (Sayıştay)

BULGU: Ortaöğretimde Maker Hareketi Projesinden Beklenen Çıktıların Sürdürülebilir Olmasını Sağlayacak İzleme Sisteminin Kurulmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Ortaöğretim kurumlarında bilim, kültür ve sanat atölyelerinin kurulmasını amaçlayan “Ortaöğretimde Maker Hareketi” adlı yatırım projesine ilişkin olarak mevzuat gereği düzenlenmesi gereken izleme ve değerlendirme raporlarının düzenlenmediği ve bu nedenle Projeden beklenen çıktıların ölçüm ve analizine yönelik değerlendirmelerin yapılmadığı görülmüştür.
Ortaöğretimde Maker Hareketi Projesi, fen liselerinde bilim alanında maker laboratuvarları kurulması amacıyla 35 milyon TL bütçeyle ve 4 yıllık (2018-2022) bir yatırım projesi olarak 2018 Yılı Yatırım Programında yerini almıştır.
Bakanlığın 2023 Eğitim Vizyonu ile akademik bilginin beceriye dönüşmesinin sağlanması hedefi doğrultusunda ortaöğretim kurumlarının tamamında tasarım beceri atölyeleri kurulması amaçlanmış ve Projenin kapsamı, bu amaç doğrultusunda, bilim atölyelerinin yanı sıra kültür ve sanat atölyelerini de içerecek şekilde genişletilmiş, Ortaöğretimde Maker Hareketi Projesine ayrılan kaynak, 2019 yılından itibaren Tasarım Beceri Atölyelerinin kurulumu için kullanılmaya başlamıştır.
Bu kapsamda; Ortaöğretim Genel Müdürlüğüne bağlı liselerde Proje kapsamında genel bütçenin 06.02 Menkul Sermaye Üretim Giderleri harcama kaleminden 2019 yılında 15,7 milyon TL, 2020 yılında 6,8 milyon TL ve 2021 yılında 2,4 milyon TL tutarında harcama gerçekleştirilerek 45 ilde toplam 96 adet okulda Tasarım Beceri Atölyeleri kurulumu sağlanmıştır.
Projenin başlangıcı ve hayata geçirildiği süreç itibarıyla yapılan incelemelerde; projenin sahibi ve yürütücüsü olan Ortaöğretim Genel Müdürlüğü tarafından, atölyelerin mobilya, donatım ve inşaat işlerine ilişkin teknik şartnamelerin hazırlandığı ve 81 İl Valiliğine gönderildiği, atölyelerin oluşturulması ve etkin kullanımına yönelik çalıştaylar gerçekleştirildiği, paydaş kurumlarla protokoller imzalandığı, öğretmen ve yönetici eğitim seminerleri gerçekleştirildiği, Tasarım Beceri Atölyeleri Öğretmen El Kitabı yayımlandığı, öğrenci, öğretmen ve yöneticilerin Tasarım Beceri Atölyeleri ile ilgili görüşlerinin ortaya çıkarılmasını amaçlayan odak grup görüşmeleri gerçekleştirildiği, öğrencilerle anketler yapıldığı ve bunun sonucunda Tasarım Beceri Atölyelerine Yönelik Öğrenci, Öğretmen ve Yönetici Görüşleri Raporu düzenlendiği görülmüş ve Genel Müdürlük tarafından sahiplenici, paylaşımcı ve uygulamaya yön veren bir kurgu ortaya konulmaya çalışıldığı anlaşılmıştır.
Bununla birlikte Proje kapsamında atölye kurulumu yapılan okullara gerçekleştirilen ziyaretler ve harcama belgeleri ve muhasebe kayıtları üzerinden yapılan denetimler sonucunda;
• Tam kurulum yapılan atölyelerin bazılarının müzik kısmında, kayıt odasının işe ilişkin teknik şartnamede belirtildiği şekilde yalıtıma elverişli olarak inşa edilmemiş olmasından dolayı kayıtların sıhhatli bir şekilde gerçekleştirilemediği,
Bazı atölyelerde müzik aletlerinin işin teslimi sırasında ambalajlı ve sıfır ürün olarak teslim edilmemiş olduğu, sapı ya da köprüsü kırık enstrümanların teslim edildiği ve dolayısıyla enstrümanların kullanım dışı olduğu,
Ahşap atölyesi ve müzik atölyesi bitişik düzen yapılmış olduğundan ve ahşap kesme makinesinin kullanılması halinde ortaya çıkan toz dolayısıyla atölyenin diğer kısımlarının, özellikle müzik atölyesinin kullanılamayacak olmasından dolayı, ahşap atölyesinin kullanıma elverişli olmadığı ve çoğunlukla atıl durumda bulunduğu,
Bazı atölyelerin bilim kısmında yer alan 3D lazer yazıcının kullanılamaz durumda olduğu, yazıcıda kullanılan termoplastik malzemelerin ambalajsız bir şekilde teslim alındığı ve bu nedenle ilgili malzemelerin henüz teslimat aşamasında kullanım ömürlerini kısmen doldurmuş oldukları,
Tam kurulum şeklinde kurulumu yapılan atölyelerin, Fen Liselerinde daha ziyade bilim tarafının kullanılıp diğer kısımlarının atıl kaldığı, Sosyal Bilimler Liselerinde ise tam tersi bir durumun vaki olduğu,
Tam kurulum yapılan okullarda okul bünyesinde daha önce var olan görsel sanatlar ya da müzik sınıflarının Tasarım Beceri Atölyesinin sanat kısmına alternatif teşkil ettiği ve bu nedenle tam kurulum kapsamındaki sanat atölyelerinin etkin kullanılmadığı,
Müzik öğretmeni normu olmayan okullarda müzik atölyesi kurulumlarının gerçekleştirildiği ve dolayısıyla bu okullardaki atölyelerin hiçbir şekilde kullanılmadığı,
Atölyelerin bazılarında makinelerin ya hiç çalışmıyor olduğu ya da çalışıyorsa da kurulum yapılan okulda makineyi kullanmayı bilen insan kaynağının bulunmadığı,
Harcama sürecinin çoğunlukla okullar tarafından yürütüldüğü, ödeneğin doğrudan okullara gönderilmek yerine toplu olarak ilçelere gönderildiği ve dolayısıyla harcama sürecinin ilçeler tarafından yürütüldüğü durumlarda; ilçedeki okulların tamamında birebir aynı mahiyette kurulumlar yapılmış olmasına rağmen ilçeler tarafından işin parçalara bölünmek suretiyle doğrudan temin yoluyla aynı firmaya ihale edildiği,
Atölye kurulumuna ilişkin harcamaların muhasebeleştirilmesinde, bütçeden yapılan ödemenin donatım ve mobilya alımlarına ilişkin olan kısmının bilançonun ilgili varlık hesaplarıyla ilişkilendirilmek yerine doğrudan faaliyet gideri olarak muhasebeleştirildiği ve mali tablolarda maddi duran varlıklar ve stoklar için eksik bilgi sunulmasına neden olunduğu,
tespit edilmiştir.
Görüleceği üzere, Ortaöğretimde Maker Hareketi Projesi, Genel Müdürlüğün sahiplenici ve uygulamaya yön veren tutumuyla hayata geçirilmiş, ancak ilerleyen süreçte bir izleme faaliyeti gerçekleştirilmediğinden Genel Müdürlük tarafından projeye ilişkin sorunların tespiti mümkün olamamış ve dolayısıyla bu sorunların çözümü için bir girişimde de bulunulamamıştır.
Oysaki yılı Yatırım Programlarında yer alan projelere ilişkin izleme faaliyeti, ilgili mevzuat çerçevesinde ayrı bir müessese olarak düzenlenmiş ve bu suretle projelerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi hususu bir nevi güvence altına alınmıştır.
3428 sayılı 2021 Yılı Yatırım Programının Kabulü ve Uygulanmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı, 15.01.2021 tarih ve 31365 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış ve 2021 Yılı Yatırım Programı ilgili Karar’ın eki olarak yürürlüğe konulmuştur.
2021 Yılı Yatırım Programında yer alan projelerin yıl içi işlemleri ve izlenmesine dair usul ve esaslar, 2021 Yılı Yatırım Programı Yıl İçi İşlemlerinin Uygulanması ve İzlenmesi Hakkında 1 Sıra No’lu Genelge ile belirlenmiştir.
Söz konusu Genelge’nin “VI. İzleme ve Değerlendirme Raporları” başlıklı bölümünde; kamu idarelerinin yatırım projelerine ilişkin izleme ve değerlendirme raporlarını, projelerin fiziki ve nakdi gerçekleşme düzeyi, ihale bilgisi, projedeki ilerleme durumu, yaşanan sorunlar vb. bilgileri içerecek şekilde 3’er aylık periyotlar halinde hazırlamaları ve Kamu Yatırımları Bilgi Sistemine (KaYa) girmeleri gerektiği belirtilmiştir.
Yapılan incelemelerde; Projenin hayata geçirildiği yıllar itibarıyla projeye ilişkin izleme ve değerlendirme raporlarına temel teşkil edecek bir izleme faaliyetinin yürütülmemiş olduğu, bu suretle, söz konusu raporların ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenerek KaYa sistemine girilmediği tespit edilmiştir.
Tasarım Beceri Atölyelerinin amacının, öğrencilere üretim kültürünü aşılamak, öğrencilerin yenilikçilik, yaratıcılık, eleştirel düşünme ve problem çözme gibi çağın becerilerine sahip ve düşündüğünü hayata geçirebilen bireyler olarak yetiştirilmesine katkı sağlamak olduğu düşünüldüğünde, Genel Müdürlüğün koordinasyonu ile yapılacak iyileştirme çalışmaları, atölyelerin hedef kitle olan öğrenciler tarafından daha etkin bir şekilde kullanılmasına katkı sağlayacağı gibi Projeden beklenen fayda da sürdürülebilir hale gelecektir.
Diğer taraftan, yukarıda bahsi geçen sorunların bir kısmı okul bünyesindeki yönetici ve öğretmenlerin Projenin felsefesi konusundaki farkındalıklarının artırılması ve bireysel gayret ve hassasiyetleri ile bertaraf edilebilecek mahiyettedir. Nitekim yapılan okul ziyaretlerinde atölyelerin aktif ve etkin bir şekilde kullanıldığı iyi uygulama örneklerinin de bulunduğu görülmüştür.
Dolayısıyla, Genel Müdürlük tarafından gerçekleştirilecek izleme faaliyetleri vasıtasıyla hem daha eşgüdümlü bir yapı ortaya çıkacak hem de iyi uygulama örneklerinin de var olduğu gerçeği göz önünde bulundurulduğunda okullar arası etkileşim ve bilgi/tecrübe paylaşımları çoğalacaktır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; bulguda bahsi geçen aksaklıklarla ilgili olarak tedbir alınması konusunda ilgili birimlere bilgilendirme yapıldığı, projeye ilişkin izleme faaliyetlerine başlanıldığı ve bu faaliyetler sonucunda ölçüm ve değerlendirme çalışmalarının yapılabileceği ifade edilmiştir.
Açıklanan nedenlerle; Ortaöğretimde Maker Hareketi Projesine ilişkin olarak mevzuat hükümleri çerçevesinde bir izleme faaliyeti yürütülmesi ve bu suretle Projenin sona erdiği yıl itibarıyla durum tespiti yapılarak atölyelerden beklenen çıktıların ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması gerekmektedir.