|
ÖZET: Toplu taşımada kullanılan otobüslerin bakım ve onarım süreçlerinde, bazı araçlarda yedek parçaların garanti süreleri göz önünde bulundurulmadan birden fazla kez değiştirildiği tespit edilmiştir. Bu durum, her bir parça için ayrı ayrı ödeme yapılmasına yol açmıştır. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanımı konusunda sorumluluklar belirlenmiştir. İhalelere ilişkin teknik şartnamelerde, yedek parçaların garanti süresinin bir yıl olduğu ve bu süre zarfında tespit edilen hataların yüklenici tarafından giderileceği belirtilmektedir.
Yerinde yapılan denetimlerde, belirli otobüslerde aynı yedek parçaların bir yıl içinde birden fazla kez değiştirildiği gözlemlenmiştir. Özellikle, şoför hatalarından kaynaklanan arızaların sorgulanmadığı ve garanti kapsamında ücretsiz değişim süreçlerinin işletilmediği ortaya çıkmıştır. Örnekler arasında, 26 GA 253 plakalı aracın turbosunun bir yıl içinde birkaç kez değiştirilmesi ve benzer durumların diğer araçlarda da görülmesi yer almaktadır. Kamu idaresi, yedek parça değişimlerinde garanti sürelerinin kontrol edileceğini ve bu kapsamda ücretsiz değişimlerin sağlanacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, yedek parça değişimlerinde öncelikle garanti durumunun değerlendirilmesi ve bu koşullar sağlandığında ücretsiz değişimlerin gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Otobüslerin Bakım ve Onarımı Kapsamında Garanti Süreleri Bitmeden Aynı Plakalı Araçlarda Aynı Yedek Parçaların Birden Fazla Kez Değiştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Toplu taşımada kullanılan otobüslere ilişkin yapılan bakım onarım çalışmalarında bazı otobüslere ilişkin yedek parçaların garanti durumlarının sorgulanmadan birden fazla kez değiştirildiği ve her biri için ayrı ayrı ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.
Otobüs yedek parça alımlarına ilişkin düzenlenen ihalelere ait teknik şartnameler ile doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımların sözleşmelerinde, “Garanti Şartları” başlıklı maddelerde;
“Yüklenici tarafından teslim edilecek sözleşme konusu malzemelerin garanti süresi, malların kabulünden sonra 1 (bir) yıl olacaktır. Ana malzeme bakım kataloglarında belirtilmiş olan periyodik bakımlarda değiştirilmesi gereken parçalar ve sarf malzemelerin montajı yapılması durumunda garanti süreleri, ana malzeme bakım kataloglarında belirtilmiş olan periyodik bakım süresi kadar olacaktır. Kullanılmayan bakım malzemeleri ve sarf malzemelerin garanti süresi 1 (bir) yıldır.
Garanti kapsamındaki malzemede sözleşme süresi içerisinde tespit edilecek hata, ayıp ve eksikliklerin, garanti sağlayan kişi veya kuruluş tarafından giderilmesini yüklenici üstlenecektir. Bu yükümlülüğün yüklenici tarafından yerine getirilmemesi halinde idare, garantinin sağlanması için yapacağı tüm giderleri yüklenicinin alacağından keserek veya teminatını paraya çevirerek tahsil eder. Malzemelerin garanti süresi içerisinde tamirde ve incelemede geçen süre, garanti süresine eklenir.” denilmektedir.
Garanti şartlarında belirtilen hükümlerden anlaşılacağı üzere, yükleniciler tarafından teslim edilen yedek parçaların garanti süresi malların kabul tarihinden itibaren 1 yıl olduğu görülmektedir. Ayrıca garanti kapsamındaki malzemede sözleşme süresi içerisinde tespit edilecek hata, ayıp ve eksikliklerin, garanti sağlayan kişi veya kuruluş tarafından giderilmesini yüklenici üstlenecektir.
Yerinde yapılan denetimler sonucunda; toplu taşımada kullanılan bazı araçlar için belirli yedek parçaların 1 yıl içerisinde birden fazla kez değiştirildiği, bozulan veya arıza çıkaran yedek parçaların toplu taşıma araçlarını kullanan şoförlerden kaynaklanan hatalar sonucu ortaya çıkıp çıkmadığının sorgulanmadığı ve garanti süresi içerisinde arızalanan yedek parçaların bu kapsamda ücretsiz değiştirilmesine ilişkin süreçlerin yürütülmediği tespit edilmiştir.
Aşağıda 1 yıllık periyotta aynı yedek parçaların birden fazla kez değiştiği araçlara ait örneklere yer verilmiştir;
26 GA 253 plakalı araç için 27.11.2023 tarihinde yapılan doğrudan temin ile ihale kapsamında 12.09.2024 tarihli hakedişte aracın turbosunun değiştirildiği görülmektedir. Yine aynı bu araca ait turbonun 25.08.2023 – 15.04.2024 ve 24.04.2024 tarihinde İdareye ait makine ikmal atölyesinde değiştirilmiş.
26 GA 255 plakalı aracın 2024 yılı içerisinde ikişer defa hava kompresörü, dizel partikül filtresi ve turbo değişimi yapıldığı görülmüştür.
26 GA 256 plakalı aracın 15.06.2023 tarihinde makine ikmal atölyesinde turbo değişimi yapılmış olup, aynı aracın 09.02.2024 tarihinde yetkili serviste turbosunun tekrar değiştiği görülmüştür.
26 GA 304 plakalı aracın 28.02.2024 tarihinde yetkili serviste turbosu değiştirilmiş. Ayrıca 27.03.2023 tarihinde makine ikmalde değişmiş.
Verilen örneklerde görüldüğü üzere, 1 yıl içerisinde aynı yedek parçanın birden fazla kez, hatta bir araçta 5 kez değiştirildiği dahi görülmüştür. İdare her bir değişen parça için yedek parçaların garanti süresine bakmaksızın ayrı ayrı ödeme yaptığı görülmüştür. Ayrıca benzer durumda bulunan çok sayıda araç bulunmaktadır.
Kamu idaresi cevabında; yedek parça değişimlerinde öncelikle garanti süresinin kontrol edileceği, garanti kapsamında olan parçaların ücretsiz değişimi için yüklenici firmalarla iletişime geçilerek gerekli şartların sağlanması halinde değişimin ücretsiz yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılması için yedek parça değişimi yapılacak araçlarda, öncelikle parçanın garanti kapsamında olup olmadığı kontrol edilmeli; garanti süresi içinde olduğu ve koşulların karşılanması durumunda değişim işleminin ücretsiz olarak gerçekleştirilmesi sağlanmalıdır.