Özel Bütçe Hesaplarında Yer Alması Gereken Gelirlerin Döner Sermaye İşletme Hesaplarında Muhasebeleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Özel Bütçe Hesaplarında Yer Alması Gereken Gelirlerin Döner Sermaye İşletme Hesaplarında Muhasebeleştirilmesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversite özel bütçe hesaplarında yer alması gereken gelirlerin (kitap satışı, giriş kart bedeli, araç pulu, saf su satışı, hediyelik eşya satışı, bal satışı, kitap cezaları, limon gelirleri, hasar tespit gelirleri) Döner Sermaye İşletmesinin geliri olarak kaydedildiği tespit edilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58’inci maddesine göre döner sermaye işletmesinin gelirleri, işletme adına yapılan mal ve hizmet satışları ile diğer gelirlerden oluşur.
Söz konusu Kanun’un 58 ve 65’inci maddelerine dayanılarak hazırlanıp yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in “Faaliyet alanları” başlıklı 5’inci maddesinde işletmelerin faaliyet alanları;
Bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma, uygulama ve benzeri hizmetler yapmak,
Belirli bilimsel sonuçların uygulamasını sağlamak,
Üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili tahlil ve araştırmaları yürütmek,
ç) Yükseköğretim kurumlarının eğitim ve öğretim faaliyet alanları ile sınırlı olarak mal ve hizmet üretiminde bulunmak,
şeklinde sıralanmıştır.
Aynı Yönetmelik’in “Gelir ve giderler ile bunların muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında ise döner sermaye işletmesinin gelirlerinin, işletme adına yapılan mal ve hizmet satışları, şartlı bağış ve yardımlar ile diğer gelirlerden oluştuğu hükmü bulunmaktadır.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 2’nci maddesinde ise İşletmenin faaliyet alanları;
“a) Yükseköğretim kurumları dışındaki kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerce talep edilecek konularda bilimsel görüş vermek, proje hazırlamak, araştırma ve benzeri hizmetler yapmak, kurslar açmak,
b) Belirli bilimsel sonuçların uygulanmasını sağlamak,
c) Mevcut fiziki kapasiteyi değerlendirerek, faaliyet alanları ile sınırlı olarak her türlü mal ve hizmet üretiminde bulunmak, önceden Rektörün onayı alınmak suretiyle elde edilecek ürünleri pazarlamak, teşhir ve satış yerleri açmak,
b) Üniversite ile ona bağlı birimlerde tahlil ve araştırmalar yapmak ve rapor düzenlemek,
c) Her türlü basım ve yayım hizmetlerini yerine getirmek.” Olarak sıralanmıştır.
Üniversitelerin gelir kaynakları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 55’inci maddesinde belirlenmiştir. Bu gelirler;
Her yıl bütçeye konulacak ödenekler,
Kurumlarca yapılacak yardımlar,
Alınacak harç ve ücretler,
Yayın ve satış gelirleri,
Taşınır ve taşınmaz malların gelirleri,
Döner sermaye işletmelerinden elde edilecek karlar,
Bağışlar, vasiyetler ve diğer gelirlerdir.
Üniversite Döner Sermaye İşletmesi bünyesinde herhangi bir bilimsel araştırmaya ya da bir projeye veya doğrudan akademik bir çalışmanın katkısına dayanmayan kitap satışı, giriş kart bedeli, araç pulu satışı, saf su satışı, hediyelik eşya satışı, bal satışı, kitap cezaları, limon gelirleri, hasar tespit gelirleri adı altında tahsil edilen ve işletme geliri olarak kabul edilip kayda alınan tahsilatlar bulunmaktadır. Bu tür gelirlerle bağlantılı birimler, gelirin türü ve tutarı olarak aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Tablo 4: Döner Sermaye İşletmesinde Özel Bütçeye Ait Olan Gelir Türleri ve Tutarları

2022 yılında döner sermaye işletmesi faaliyet alanları ile ilgisi bulunmayıp Üniversite özel bütçe hesapları içerisinde yer alması gereken 23.877.002,04 TL’lik tutar, İşletme hesaplarına gelir olarak kaydedilmiştir.
Döner Sermaye İşletmesinde tahsilatı yapılan ve yukarıda yer alan tabloda sayılan gelir kalemleri, doğrudan herhangi bir akademik çalışmaya ve katkıya dayanmayan, işletmenin faaliyet alanı içerisinde de yer almayan gelirler olup özel bütçe hesaplarına dahil edilmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespitlere katılınmış, söz konusu gelirlerin özel bütçeye devrine ilişkin çalışmaların uzun süredir devam ettiği ancak sorunun aynı zamanda bu gelirler ile finanse edilmekte olan personelin maaş, sosyal haklar ve kıdem tazminatları giderlerinin de özel bütçeye devrinden kaynaklandığı ve çözüm için Üniversitenin inisiyatifinde olmayan yasal bir düzenleme gerektiği bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak; İşletmeye ait olmayan gelirlerin İşletme hesaplarına dahil edilmemesi gerekmektedir.