|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Kamu İdaresi’nin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesinin (a) ve (b) bentleri çerçevesinde gerçekleştirdiği alımların belirli şartlara uygun olmadığı tespit edilmiştir. Bu maddeler, ihtiyaçların yalnızca gerçek veya tüzel tek kişilerden temin edilebileceği durumları düzenlemektedir. Ancak yapılan incelemelerde, alımların gerekçeleri yeterince ayrıntılı ve objektif bir şekilde sunulmamış; ihtiyaçların nitelikleri ve piyasa fiyat araştırmaları yapılmamıştır.
Özellikle, başkanlık makamına ve meclis toplantılarına yönelik ikramlık malzeme alımları ile kafelere yönelik gıda ve diyetisyen hizmetleri gibi alımlarda, ihtiyaçların neden yalnızca belirli kişilerden karşılanabileceği yeterince açıklanmamıştır. Kamu İdaresi, bu bulgulara ilişkin olarak doğrudan temin süreçlerinde gerekli özenin gösterileceğini belirtmiştir. Dolayısıyla, 4734 sayılı Kanun’un 22. maddesi kapsamında yapılacak alımların, mevzuat hükümlerine uygun şekilde gerçekleştirilmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Özel Hakka Sahip Olmayan Kişilerden ve Birden Fazla Kişi Tarafından Sağlanabilecek İhtiyaçların Tek Kaynaktan Karşılanabileceği Gerekçesiyle Doğrudan Teminle Gerçekleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (a) ve (b) bendi kapsamına girmeyen alımların bu bent hükümlerine göre yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinin (a) bendinde belirtilen ihtiyacın, sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespiti ile (b) bendinde belirtilen, sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması durumlarında alımların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan teminle alınabileceği belirtilmiştir.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “İhtiyacın Gerçek Veya Tüzel Tek Kişiden Temini” başlıklı 11’inci maddesinde, ihtiyacın sadece veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi halinde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (a) bendi kapsamında alım yapılabileceği, yapılacak olan alımdan önce gerçek veya tüzel tek kişiden alım yapılma sebeplerinin ayrıntılı, net ve objektif biçimde ortaya konulması ve bu sebeplerin onay belgesine eklenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Tebliğ’in “İhtiyacın özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden temini” başlıklı 12’nci maddesinde, Kamu İdaresinin Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında alım yapabilmesinin, gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal ve benzeri sebeplerle özel bir hakka sahip olması halinde mümkün olduğu ve ayrıca diğer usullerle temini mümkün olmayan bilimsel yayın, fikir ve sanat eseri, belirli bir akademik kişiden eğitim ve benzeri mal veya hizmetler Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında temin edilebileceği belirtilmiştir. Bununla birlikte Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında alım yapılmadan önce, anılan Tebliğin 11’inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen işlem ve tespitlerin yapılmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir.
Tebliğ’e göre 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendine göre yapılacak alımlarda ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi, (b) bendine göre ise yapılacak alımlarda gerçek tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması gerekir. Bahsedilen hallerde ilan yapılmadan madde hükmüne göre doğrudan teminle ihtiyaçların karşılanması mümkündür. Doğrudan teminin bu bentlerine göre yapılan alımlarda alım yapılmadan önce, alımın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma sebepleri ayrıntılı, net ve objektif bir biçimde ortaya konularak, anılan bentte belirtilen hükümlerin uygulanabilir olmasını sağlayan sebepler ayrıntılı şekilde belirtilerek bu sebeplere ilişkin belgeler onay belgesine eklenmesi gerekir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresi tarafından 2024 yılı içerisinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (a) bendi kapsamında; başkanlık makamına ve meclis toplantılarına gelen konuklara yemek ve ikramlık malzeme alımı, (b) bendi kapsamında; kafeler için muhtelif gıda alımları, çeşitli demirbaş mal alımları ve diyetisyen hizmet alımları yapıldığı, söz konusu alımlarda hazırlanan formlarda ihtiyacın neden sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceği ile neden sadece özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden karşılanabileceğinin detaylı olarak yazılmadığı, ihtiyaç konusu mal veya hizmetin niteliklerinin tarif edilmediği ve piyasa fiyat araştırmalarının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup doğrudan teminle gerçekleştirilecek alımlar hakkında gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi (a) ve (b) bentleri kapsamında yapılacak alımların mevzuatta belirtilen şartlara riayet edilerek gerçekleştirilmesi gerekmektedir.