Özel Halk Otobüsleri İçerisinde Yaş Şartını Sağlamayan Otobüslerin Toplu Taşımada Kullanılması (Sayıştay)

BULGU: Özel Halk Otobüsleri İçerisinde Yaş Şartını Sağlamayan Otobüslerin Toplu Taşımada Kullanılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

Yaş haddini dolduran otobüslerin Özel Taşımacılık İşletim Sistemi içerisinde kullanımına devam edildiği ve yaptırım hükümlerinin işletilmediği görülmüştür.

18.05.2022 tarih ve 2022/6-23 sayılı UKOME Kararı ile yürürlüğe konulan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Özel Taşımacılık İşletim Sistemi Yönergesinin;

“Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde;

“(1) Bu Yönerge; İBB Meclis kararlarıyla Özel Taşımacılık İşletim Sistemi dâhilinde faaliyet gösteren tüm araçları ve bu araçları temsile yetkili kişileri kapsar.”

“Dayanak” başlıklı 3’üncü maddesinde;

“(1) Bu yönerge; 03.07.2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. Maddesine, 10.07.2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 9. Maddesine, Resmî Gazete ‘de 15.06.2006 tarih ve 26199 sayı ile yayınlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği, 16.06.1939 tarih ve 3645 sayılı İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel İdareleri Teşkilât ve Tesisatının İstanbul Belediyesine Devrine Dair Kanun, 17.09.2020 tarih ve 906 sayılı ile 16.09.2021 tarih ve 815 sayılı İBB Meclis Kararları ve bağlı İBB Meclis Kararları, 03.06.2021 tarih ve 2021/4-16 sayılı UKOME kararı, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili meri mevzuata dayanılarak hazırlanmıştır.”

“Araç Yaşı ve Teknik Yükümlülükler” başlıklı 15’inci maddesinde;

“(1) Otobüsler taşımacılığa ilk defa başlarken (0-9) yaşında alçak tabanlı ve engelli erişimine uygun; Araç İmal Montaj ve Tadil Yönetmeliği ve ilgili tüm mevzuat ve teknik talimatnamelerde belirtilen şartlara haiz olarak hizmete başlar ve bu araçlar 15 yaş sonuna kadar kullanılabilir.

(2) İşletmeci, Araç İmal Montaj ve Tadil Yönetmeliği ve ilgili tüm mevzuat ve teknik talimatnamelerde belirtilen şartlara uymak koşuluyla, (0-9) yaşındaki aracı aynı veya daha üst model; 9 yaş üstü araca ise (0-9) yaşında alçak tabanlı ve engelli erişimine uygun bir araçla değiştirebilir. (2022/9-13),

(3) Mevcut araçlar mevzuatında belirtildiği şekliyle engelli erişimine uygun hale getirilir. Aksi takdirde ilgili araçlar için Özel Taşımacılık İşletim Sistemi Çalışma İzin Belgesi düzenlenmez.”

“Araç Değiştirme” başlıklı 19’uncu maddesinde;

“(1) İşletmeci, taşımacılıktaki otobüsünü;

Bu yönergede yazılı yaş sınırını tamamladığında, yine yönergede belirtilen süre içinde, belirlenmiş olan şartlara göre yenilemek zorundadır

Yaş haddi dolmadan, bir başka otobüsle yönerge şartlarına uygun olmak kaydıyla değiştirebilir.

Araç değişim işlemleri aşağıdaki şekilde yürütülür;

Yaş haddi sona eren aracın faaliyeti takip eden takvim yılı başında durdurulur. (Yaş haddi hesabı, ruhsatta yazılı model yılına göre takvim yılı sonu esas alınarak yapılır) İşletmeci İETT’ye aracının yaş haddi dolmadan önce (31/12/Yıldan önce) yazılı müracaatta bulunmak kaydıyla, yılbaşından itibaren en geç 3 ay (90 gün) içinde yönergede belirtilen şartlara haiz başka bir araç temin ederek taşımacılık yapabilir. Bu süre hiçbir şekilde 3 ayı (90 günü) geçemez. Bu süre zarfında eski araç çalıştırılamaz.

İşletmeci aracını yaş haddi içinde bu yönergede belirtilen şartlara haiz bir başka araçla değiştirebilir. Hizmetin aksamaması için, yeni aracı çalışmaya başlayıncaya kadar mevcut araç ile taşımacılığa devam etmek zorundadır.

İşletmeci yaş haddini doldurması sebebiyle taşımacılıktan çıkarılan aracının kod numarasını ve üzerindeki diğer yazıları sildirmek zorunda olup, bu aracı hiçbir şekilde otobüs olarak kullanamaz. Tespiti halinde ise çalışma izin belgesi iptal edilir.”

“Yürütme” başlıklı 30’uncu maddesinde;

“(1) Bu yönerge hükümlerini İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı adına Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü ve İETT yürütür.” düzenlemeleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan düzenlemelerden; taşımacılıkta kullanılacak otobüsün 15 yaşına kadar kullanılabileceği, 15 yaşını tamamlayan araçların yenilenmek zorunda olduğu,

Araç değişim işlemlerinin ise; yaş haddi dolan aracı çalıştırmamak ve bu aracın faaliyetlerinin takvim yılı başında durdurmak üzere, işletmecinin İETT’ye aracının yaş haddi dolmadan önce yazılı müracaatta bulunmak kaydıyla, yılbaşından itibaren en geç 3 ay (90 gün) içinde yönergede belirtilen şartlara haiz başka bir araç temin ederek taşımacılık yapabileceği, işletmecinin aracın yaş haddi içinde bu yönergede belirtilen şartlara haiz bir başka araçla değiştirebileceği, işletmecinin yaş haddini doldurması sebebiyle taşımacılıktan çıkarılan aracının kod numarasını ve üzerindeki diğer yazıları sildirmek zorunda olduğu, bu aracı hiçbir şekilde otobüs olarak kullanamayacağı, kullanımın tespiti halinde ise çalışma izin belgesinin iptal edileceği,

Yönergedeki hükümleri yürütmekle görevli kurumlardan birinin İETT olduğu anlaşılmaktadır.

31.12.2024 tarihi itibarıyla yapılan incelemede; 15 yaşını dolduran 7 adet Özel Halk Otobüsü bulunması ve araçların yenilenmesine ilişkin düzenlemelere riayet edilmemesine rağmen Özel Taşımacılık İşletim Sistemi Yönergesindeki hükümlerin işletilmediği araçların aktif halde bulunduğu tespit edilmiştir.

Tablo 10: 15 Yaşını Dolduran Araçlar Listesi

Denetim tespitimiz üzerine, İdare tarafından; 2025 yılına girilirken filoda yaş haddini dolduran ÖHO araç sayısı 3 olduğu, bu araçlardan bir tanesi yenilendiği, diğer iki araç ise 01.02.2025 tarihi itibariyle rotasyonda yer almadığı ifade edilmiştir.

Her ne kadar İdare tarafından 15 yaşını dolduran araçların sayısının 3 olduğu, bu araçlardan birinin yenilendiği diğer ikisinin rotasyondan çıkarıldığı belirtilmiş olsa da bahsi geçen araçlarla ilgili yapılan işlemleri doğrular nitelikte herhangi kanıtlayıcı belge sunulmamıştır. Kaldı ki 18.05.2022 tarih ve 2022/6-23 sayılı UKOME Kararı ile yürürlüğe konulan İstanbul Büyükşehir Belediyesi Özel Taşımacılık İşletim Sistemi Yönergesinde yer alan düzenlemelere göre 2009 model yılına ait araçlar 01.01.2025 tarihinde 15 yaşını doldurmuş olmaktadır. Söz konusu araçların rotasyon dışına çıkarılması gerektiği değerlendirilmektedir.

Sonuç olarak; Özel Taşımacılık İşletim Sistemi Yönergesindeki kriterleri sağlamayan araçların işletmeciler taşımacılık hizmetinde kullanımın engellenmesi ve mezkûr Yönergedeki yaptırımların uygulanması gerekmektedir.