|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporlarına göre, Antalya Büyükşehir Belediyesi, özel halk otobüsü işletmelerine toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli yararlananlar için nakdi yardım sağlamaktadır. Ancak bu destek, mevzuata aykırı olarak doğrudan kilometre üzerinden yapılmakta ve toplamda 501.148.485,00 TL’ye ulaşmaktadır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7. maddesi, gelir desteğinin yalnızca nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı gibi kriterlere dayanarak verilebileceğini belirtmektedir.
2023 yılında, Antalya Büyükşehir Belediyesi, özel halk otobüsü işletmelerine 46.676.589,74 TL gelir desteği ödemesi gerçekleştirmiştir. Bunun yanı sıra, Belediye Meclisi’nin aldığı kararlarla, 2023 yılı içerisinde toplam 61.839.817,42 TL akaryakıt desteği verilmiştir. Ancak, bu desteklerin birleştirilerek kilometre başına yapılan ödemelerle birlikte 2024 yılı için toplam 501 milyon TL’ye ulaşması, mevzuata uygunluk açısından sorun teşkil etmektedir. Belediye, toplu taşıma hizmetlerinin planlanması ve işletilmesinden sorumlu olduğunu ifade etse de, kilometre başına nakdi yardım uygulaması yasal sınırları aşmakta ve usulsüz gelir desteği olarak değerlendirilmektedir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımını olumsuz etkilemekte ve rekabet ile şeffaflık ilkeleriyle çelişmektedir. Dolayısıyla, özel halk otobüsü işletmelerine sağlanan desteklerin yalnızca belirlenen kriterlere dayalı olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Özel Halk Otobüsü İşletmelerine Km Başına Nakdi Yardım Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediye tarafından özel halk otobüsü işletmelerine toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara ilişkin desteğin mevzuata aykırı olarak doğrudan kilometre üzerinden yapıldığı ve bu nakdi yardımın 2024 yılı içerisindeki toplam tutarının 501.148.485,00 TL olduğu görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin ikinci fıkrasında; büyükşehir belediyelerinin, kendisinden izin veya ruhsat almak ya da hat kiralamak suretiyle çalışan ve toplu taşıma hizmeti yürüten gerçek ve tüzel kişilere; nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alarak tespit edeceği hatlardaki toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara ilişkin gelir desteği ödemesi yapabileceği belirtilmektedir.
Yapılan incelemede; 2023 yılında Antalya Büyükşehir Belediye tarafından toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli yararlanan kişiler için özel halk otobüsü işletmelerine, 5216 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinin ikinci fıkrasına istinaden gelir desteği 46.676.589,74 TL ödemesi yapıldığı, verilen gelir desteğine ek olarak, Büyükşehir Belediye Meclisinin 13.01.2023 tarihli ve 81 sayılı kararına istinaden özel halk otobüsü işletmelerine kilometre başına 2,5 TL akaryakıt desteği sağlandığı, Meclisin 14.07.2023 tarihinde aldığı 547 sayılı karar ile bu desteğin kilometre başına 3 TL’ye, 13.10.2023 tarihli kararıyla ise kilometre başına 5 TL’ye çıkarıldığı ve Belediye tarafından 2023 yılı içerisinde toplamda 61.839.817,42 TL akaryakıt desteği ödemesinin yapıldığı tespit edilmiş olup Antalya Büyükşehir Belediyesi 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporunda bulgu konusu yapıldığı anlaşılmıştır. Bu nedenle Belediye Meclisi tarafından söz konusu 2 adet gelir desteğini birleştirilmiş detayı aşağıdaki tabloda yer alan tutarlarda km başına ödeme yapılması kararlaştırılarak 2024 yılında toplam 501.148.485,00 TL ödeme yapıldığı görülmüştür.
Tablo 23: Özel Halk Otobüsü İşletmelerine Km Başına Verilen Nakdi Yardım
| Meclis Kararı | Km Başına Ödeme | 4000 Km Üstü Çalıştırılan ve 8000 Üstünde Yolcu Taşıyan Araçlara Km Başına Ödeme |
| 17.05.2024 tarih ve 406 sayılı | ||
| 19.07.2024 tarih ve 597 sayılı | ||
| 23.12.2024 tarih ve 956 sayılı* | ||
| *5000 km üstü çalıştırılan ve 9000 üstünde yolcu taşıyan araçlara km başına ödeme olarak güncellenmiştir. | *5000 km üstü çalıştırılan ve 9000 üstünde yolcu taşıyan araçlara km başına ödeme olarak güncellenmiştir. | *5000 km üstü çalıştırılan ve 9000 üstünde yolcu taşıyan araçlara km başına ödeme olarak güncellenmiştir. |
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre, özel halk otobüsü işletmelerine yalnızca toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli yararlananlar için gelir desteği ödemesi yapılabilmektedir. Nitekim, raylı sistem toplu taşıma hizmeti işini yürüten Antalya Ulaşım Hizmetleri Petrol Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye 11.11.2024 tarih ve 767 sayılı Meclis Kararı ile ücretsiz ve indirimli yolcular için Antalya elektronik bilet sistemi ile yapılan her türlü biniş bedelinin tam bilet ücretine (KDV dahil) tamamlanması şeklinde destek ödemesi verilmesi kararlaştırılarak 2024 yılında toplam 25.845.312,00 TL gelir desteği ödemesi yapılmıştır. Belediye tarafından söz konusu Kanun maddesine istinaden bir ödeme yapılırken, km başına ödeme yapılması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.
İdare tarafından verilen cevapta, Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7. maddesinin f ve p bentlerinde belirtilen görev ve yetkiler doğrultusunda, Antalya Büyükşehir Belediyesi toplu taşıma hizmetlerinin planlanması, koordinasyonu ve işletilmesinden sorumlu olduğu, bu kapsamda, araç sayısının yetersizliği nedeniyle kamu yararı gözetilerek, mevcut tahdit kapsamındaki özel halk otobüslerine kolaylık sağlamak amacıyla, Belediye Meclis Kararı ile kilometre başına ödeme modeline geçildiği ifade edilmiştir. Ancak İdarenin verdiği bu cevap mevzuata aykırılıkları ortadan kaldırmamaktadır. Zira 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7. maddesi, gelir desteğinin sadece “nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alarak” yapılabileceğini açıkça düzenlemiştir. Meclis kararıyla getirilen kilometre başına nakdi yardım modeli, Kanun’da belirtilen kriterler dışında ve doğrudan kilometre üzerinden ödeme yapıldığı için mevzuata uygun değildir. Bu uygulama, yasal sınırların aşılması ve usulsüz gelir desteği verilmesi anlamına gelmektedir. Ayrıca, yapılan nakdi yardımların toplam tutarının 2024 yılı için 501 milyon TL gibi yüksek bir meblağa ulaşması, rekabet ve şeffaflık ilkeleri ile kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını da zedelemektedir. Belediyenin bu ölçekte ve yöntemle doğrudan ödeme yapması, mevzuatın izin verdiği sınırların ötesinde maliyet artırıcı ve usulsüz bir destek olmaktadır.
Sonuç olarak, Belediye tarafından özel halk otobüsü işletmelerine; nüfus, hattın uzunluğu ve hattı kullanan sayısı kriterlerini esas alarak tespit edeceği hatlardaki toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlananlara ilişkin gelir desteği yapılabilmesine olanak sağlanmaktadır.