Özel Sosyal Hizmet Kuruluşlarına Uygulanan İdari Para Cezalarına İlişkin Alacakların Muhasebeleştirilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Özel Sosyal Hizmet Kuruluşlarına Uygulanan İdari Para Cezalarına İlişkin Alacakların Muhasebeleştirilmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Kamu İdaresi tarafından özel sosyal hizmet kuruluşlarında yapılan denetimler sonucunda uygulanan idari para cezalarına ilişkin alacakların muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun “Müeyyideler” başlıklı 35/A maddesinde; gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişilerine ait sosyal hizmet kuruluşlarında yapılan kontrol ve denetimler sonucunda yönetmelikle belirlenen koşullara göre eksiklik ve aykırılıkların tespiti halinde il müdürleri tarafından aylık net asgari ücret tutarının on katından elli katına kadar idari para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddenin devamında; söz konusu idari para cezalarının, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödeneceği, bu süre içinde ödenmeyen idari para cezalarının kesinleşmesini müteakiben Bakanlığın bildirimi üzerine vergi daireleri tarafından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre takip ve tahsil edileceği ifade edilmiştir.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17’nci maddesinde; 5018 sayılı Kanun’a ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından verilen idari para cezalarının, ilgili kanunlarında aksine bir hüküm bulunmadıkça, genel bütçeye gelir kaydedileceği, genel bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idari para cezalarına ilişkin kesinleşen kararların, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairelerine gönderileceği hükme bağlanmıştır. Tahsile ilişkin bu görev 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 137’nci maddesi uyarınca Gelir İdaresi Başkanlığına aittir.
Tahsilat Genel Tebliği’nin (Seri: B Sıra No:18) “Takibe Yetkili Vergi Dairesi ve Takibe İlişkin Yapılacak İşlemler” başlıklı 12’nci maddesinin sekizinci fıkrasında; takip için bildirilen idari para cezasının tam olarak tahsil edilmesi üzerine, vergi dairesince durumun bir ay içinde cezayı veren birime bildirileceği belirtilmiştir.
Vergiler ve karşılıksız diğer gelirler hakkındaki 23 numaralı Devlet Muhasebesi Standardı’nda (DMS 23) para cezaları, karşılıksız diğer gelirler arasında sayılmıştır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nın niteliğine ilişkin 51’inci maddesinde bu hesabın; mevzuatı gereğince gelir olarak tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler ile bunlardan yapılan tahsilat veya terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir. Bu alacaklardan takibe alınan tutarlar ise Yönetmelik’in 54’üncü maddesi gereğince 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı’nda izlenecektir.
Aynı Yönetmelik’in 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı’nın işleyişine ilişkin 364’üncü maddesinde bu hesabın; aynı bütçeli kamu idarelerine ait muhasebe birimlerinin birbirlerine gönderdikleri veya birbirlerinden aldıkları para ve kıymetler ile birbirleri adına nakden veya mahsuben yaptıkları tahsilat ve ödemelerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Aynı bütçeli kamu idaresinden kasıt ise Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde belirtildiği üzere genel bütçe kapsamındaki idarelerin tamamıdır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda; özel sosyal hizmet kuruluşlarının denetimi sonucunda uygulanan idari para cezalarının öncelikle 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’na kaydedilerek muhasebe sistemi içerisinde izlenmesinin sağlanması ve gelir kaydedilmesi, süresi içerisinde ödenmeyen ve kesinleşen idari para cezalarının takip ve tahsil edilmek üzere vergi dairelerine gönderilmesi, vergi dairesine takip ve tahsili için gönderilen idari para cezalarına ilişkin tutarlarınsa 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı’na aktarılması, tahsilatın vergi dairesince İdareye bildirilmesi üzerine de İdarece 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı’na borç ve 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı’na alacak kaydı yapılması gerekmektedir.
Uygulamada tahsili için vergi dairelerine gönderilen idari para cezalarının bu aşamadan sonra hangi kurumun muhasebe sisteminde takip edileceğine ilişkin tereddütler bulunmaktadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünce genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerine yönelik yazılan 16.12.2019 tarihli ve 561356 sayılı Yazı’da; bütçe gelirlerinin, Yazı’nın ekli cetvelinde belirtilen idarelerin kurumsal koduyla kaydedilmesi ve muhasebeleştirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ekli cetvelin “Açıklamalar” bölümünün 2’nci kısmında da; idari para cezalarından ödeme süresi içerisinde tahsil edilenlerin cezayı kesen kurumun kurumsal koduyla, kesinleştikten sonra 6183 sayılı Kanun gereğince takip ve tahsili için ilgili vergi dairesine intikal ettirilenlerin ise Gelir İdaresi Başkanlığının kurumsal koduyla kayıtlara alınacağı belirtilmiştir. Ancak meri mevzuat değerlendirildiğinde, idari para cezalarının takip ve tahsili için vergi dairelerine gönderilmesi işlemleri alacağın devri mahiyetinde olmamaktadır. Zira söz konusu cezaların “takip ve tahsili” için vergi dairelerine gönderileceği mevzuatta açıkça yazılmış olmakla birlikte, tahsil edilen tutarların vergi dairelerince ilgili İdareye bir ay içinde bildirilmesi zorunluluğu da bu alacakların cezayı uygulayan İdarenin uhdesinde kaldığının bir göstergesidir.
Yapılan inceleme neticesinde taşra teşkilatınca, denetim alanında bulunan özel sosyal hizmet kuruluşlarına ilgili mevzuat gereği denetimler yapıldığı, tespit edilen eksikliklere ilişkin idari para cezalarının uygulandığı, ancak bu idari para cezalarının muhasebeleştirilmediği, dolayısıyla mali tablolarda izlenmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince özel kuruluşlara yapılan denetimler sonucunda tahakkuk ettirilen idari para cezalarının 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nda, süresi içinde ödenmeyen ve kesinleşen tutarların takip ve tahsili için vergi dairelerine gönderilmesi üzerine 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı’nda izlenmesi, uygulamadaki tereddütlere binaen de Hazine ve Maliye Bakanlığı ile müştereken çalışma yapılması gerekmektedir.