|
ÖZET: Özel sosyal hizmet kuruluşlarına uygulanan idari para cezalarına ilişkin alacakların, tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmediği tespit edilmiştir. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’na göre, bu kuruluşlarda yapılan denetimlerde belirlenen eksiklikler için il müdürleri tarafından idari para cezası uygulanmaktadır. Cezaların, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekmekte; aksi takdirde vergi daireleri aracılığıyla tahsil edilmektedir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu da, bu cezaların genel bütçeye gelir kaydedileceğini belirtmektedir.
Yapılan incelemeler sonucunda, özel sosyal hizmet kuruluşlarına uygulanan idari para cezalarının muhasebe kayıtlarının yapılmadığı, tahsil edilen cezaların doğrudan gelir kaydedildiği, ödenmeyenlerin ise kayıtlara alınmadığı ortaya çıkmıştır. Kamu İdaresi, bu durumu düzeltmek amacıyla 2025 yılı Mali Yönetim Direktifi ve Bütçe ile Muhasebe Uygulama Rehberi’nde gerekli düzenlemeleri yapacağını bildirmiştir. Sonuç olarak, özel sosyal hizmet kuruluşlarına uygulanan idari para cezalarının, tahakkuk esasına göre 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nda izlenmesi ve tahsilatın ardından ilgili vergi dairesine intikal ettirilmesi gerekmektedir. Bu süreçlerin doğru bir şekilde yürütülmesi, mali raporların güvenilirliğini artıracaktır. |
BULGU: Özel Sosyal Hizmet Kuruluşlarına Uygulanan İdari Para Cezalarına İlişkin Alacakların Tahakkuk Esasına Göre Muhasebeleştirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Kamu İdaresi tarafından özel sosyal hizmet kuruluşlarında yapılan kontrol ve denetim sonucunda uygulanan idari para cezalarına ilişkin alacakların tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun “Müeyyideler” başlıklı 35/A maddesinin birinci fıkrasında; gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişilerine ait sosyal hizmet kuruluşlarında yapılan kontrol ve denetim sonucunda, yönetmelikle belirlenen koşullara göre eksiklik veya aykırılığın tespiti hâlinde, il müdürleri tarafından, 16 yaşından büyükler için her yıl belirlenen aylık net asgari ücret tutarının on katından elli katına kadar idari para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddenin son fıkrasında ise söz konusu idari para cezalarının, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödeneceği, bu süre içinde ödenmeyen idari para cezalarının kesinleşmesini müteakiben Bakanlığın bildirimi üzerine vergi daireleri tarafından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre takip ve tahsil edileceği ifade edilmiştir.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17’nci maddesinde; 5018 sayılı Kanun’a ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından verilen idari para cezalarının, ilgili kanunlarında aksine bir hüküm bulunmadıkça, genel bütçeye gelir kaydedileceği, genel bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idari para cezalarına ilişkin kesinleşen kararların, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairelerine gönderileceği belirtilmiş olup, söz konusu alacakların tahsilini sağlama görevi Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 137’nci maddesi ile Gelir İdaresi Başkanlığına verilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (z/ff) bendinde tahakkuk esası; bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesi olarak tanımlanmıştır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nın niteliğine ilişkin 51’inci maddesinde bu hesabın; mevzuatı gereğince gelir olarak tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler, duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ile bunlardan yapılan tahsilat veya terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı hükmüne yer verilmiş, hesabın işleyişine ilişkin 51’inci maddesinde ise Gelirlerden Alacaklar Hesabı’na ilişkin borç ve alacak kayıtları bentler halinde gösterilmiştir.
Vergiler ve karşılıksız diğer gelirler hakkındaki 23 numaralı Devlet Muhasebesi Standardı’nda (DMS 23) para cezaları, karşılıksız diğer gelirler arasında sayılmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 21.10.2024 tarihli, E- 90192509-210.11.01-3485376 sayılı ve “Gelirlerin İdarelerin Kurumsal Koduna Kaydı” konulu Genel Yazı’sında genel bütçe gelirlerinin, bütçe gelirleri hesabının yardımcı hesap kodları itibarıyla hangi idarelerin kurumsal koduna gelir kaydedileceğini gösteren cetvelde değişiklik yapıldığı belirtilerek söz konusu cetvelin “Açıklamalar” bölümünün 5’inci bendinde vergi dairelerince genel bütçeli idareler adına yapılan tahsilatların Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından ilgili idarelerin kurumsal koduyla muhasebeleştirileceği, ancak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından konuya ilişkin yürütülen yazılım çalışmaları tamamlanıncaya kadar ilgili tahsilatların kendi kurumsal koduyla muhasebeleştirilebileceği belirtilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 25.11.2024 tarihli, E- 90192509-210.11.01-3549219 ve “İdari Para Cezaları” konulu Genel Yazı’sında ise 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nda yer alan tutarlardan, cezayı düzenleyen birim tarafından 6183 sayılı Kanun kapsamında takip ve tahsili için yetkili vergi dairesine bildirilen tutarlara ilişkin olarak geçmiş yıllarda tahakkuk edenlerin 500 Net Değer Hesabı’na (09 Geçmiş Dönem Faaliyet Sonuçlarından Aktarılanlar), cari yıl içerisinde tahakkuk edenlerin de 600 Gelirler Hesabı’na borç, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’na alacak kaydıyla kayıtlardan çıkarılacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda özel sosyal hizmet kuruluşlarının kontrol ve denetimi sonucunda uygulanan idari para cezalarının 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’na borç, 600 Gelirler Hesabı’na alacak kaydedilerek tahakkuk kayıtlarının yapılması, süresi içerisinde ödenmeyen ve kesinleşen idari para cezalarının ise 6183 sayılı Kanun gereğince takip ve tahsili için ilgili vergi dairesine intikal ettirilmesi ve kayıtlardan çıkarılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede taşra teşkilatınca özel sosyal hizmet kuruluşlarında ilgili mevzuat hükümleri gereğince yapılan kontrol ve denetim sonucunda tespit edilen eksikliklere ilişkin uygulanan idari para cezalarının tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, ödeme süresi içinde tahsil edilen idari para cezalarının tahsilat aşamasında doğrudan gelir kaydedildiği, tahsil edilemeyen idari para cezalarının ise muhasebe kayıtlarına alınmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi bulgu konusu hususa 2025 yılı Mali Yönetim Direktifi ile Bütçe ve Muhasebe Uygulama Rehberi’nde yer verildiğini ve bulguda belirtilen işlemlerin yerine getirilmesi için il müdürlüklerine talimat yazısı gönderildiğini belirtmiştir.
Mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi sunmasını sağlamak için Kamu İdaresince özel sosyal hizmet kuruluşlarına uygulanan idari para cezalarına ilişkin alacakların tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilerek 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı’nda izlenmesi, takip ve tahsili için ilgili vergi dairesine intikal ettirilenlerin de muhasebe kayıtlarından çıkarılması gerekmektedir.