|
ÖZET: Özelleştirme Fonuna ilişkin mali işlemlerin yasal defterlere zamanında kaydedilmediği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, özelleştirme gelirleri ÖİB’nin banka hesaplarına aktarılmış, teminatlar teslim alınmış; ancak bu işlemler, yasal defterlere sistematik olarak geç kaydedilmiştir. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri ve Özelleştirme Fonu Yönetmeliği, fon hesaplarının düzenli ve zamanında tutulmasını öngörmektedir. Ancak, yapılan incelemeler, muhasebe kayıtlarının gerçekleşme tarihinden sonra bir ila sekiz ay arasında değişen sürelerde yevmiye defterine yansıtıldığını göstermektedir.
Bu durum, muhasebenin bilgi sağlama ve karar alma süreçlerindeki etkinliğini olumsuz etkilemekte ve Mali İşler ve Muhasebe Yönetmeliği’nin amaçlarıyla çelişmektedir. Özellikle mali yılın son çeyreğinde gerçekleşen işlemler, yıl sona erdikten sonra kaydedilmekte ve bu da mali tabloların hazırlanması ve ilgili kurumlara sunulmasında gecikmelere yol açmaktadır. Kamu İdaresi, muhasebe sisteminde yaşanan teknik sorunlar nedeniyle bu gecikmelerin yaşandığını belirtse de, işlemlerin zamanında kaydedilmemesi sorunu devam etmektedir. Sonuç olarak, mali işlemlerin yasal defterlere makul bir süre içinde kaydedilmesi, karar alma ve kontrol süreçlerinin etkinliği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, mevcut uygulamaların gözden geçirilmesi ve iyileştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Özelleştirme Fonuna İlişkin Mali İşlemlerin Zamanında Muhasebe Kayıtlarına Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Özelleştirme Fonuna ait gelirlerin ÖİB’nin banka hesaplarına intikal ettirildiği, özelleştirme ihalelerine katılmak adına verilen teminatların teslim alındığı ancak söz konusu işlemlerin yasal defterlere sistematik ve makul süreyi aşacak bir biçimde geç kaydedildiği görülmüştür.
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un “Özelleştirme Fonunun Kullanım Alanları” başlıklı 10’uncu maddesinin son fıkrası uyarınca, Fonun hesap ve kullanım usul ve esasları ile Fon bakiyelerinin nemalandırılmasına ilişkin esas ve usuller idare tarafından hazırlanarak Cumhurbaşkanınca onaylanacak yönetmelikle belirlenecektir.
13.01.2004 tarih ve 25345 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özelleştirme Fonu Yönetmeliği’nin “Fon Hesapları” Başlıklı 23’üncü maddesinde, “Fon hesaplarının tutulması ile ilgili esaslar ve usuller hakkında 16/5/1995 tarihli ve 22285 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Mali İşler ve Muhasebe Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.” denilmiştir.
16/5/1995 tarihli ve 22285 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Mali İşler ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı ilk maddesinde Yönetmelik’in amaçları düzenlenmiş olup söz konusu amaçların; mali durum hakkında anında ve doğru bilgi edinilmesini temin ederek karar almada yararlı veriler elde edilmesi, varlık ve kaynaklardaki değişimler ile İdare’nin işleyiş ve çalışmaları konusunda seri bilgiler sağlanması, mali tabloların anlaşılabilir, güvenilir ve karşılaştırılabilir olması, tabloların zamanında düzenlenerek süratle kullanılabilmesini sağlamak olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Muhasebe İşlemleri” başlıklı 6’ncı maddesinin ilk fıkrasında; “Muhasebe fişlerinin kaydına esas defterler zorunlu ve yardımcı defterlerdir. İdarenin işlemleri ile ilgili tüm kayıtlar bu deftere yapılır.” düzenlemesi ile,
“Defterler” başlıklı 8’nci maddesinin ilk fıkrasının (a) bendinde ise, “Yevmiye Defteri: Fişlere kayıt edilen işlemlerin tarih sırasıyla ve maddeler halinde düzenli olarak yazıldığı defterdir. Müteselsil sıra numaralıdır.” düzenlemesi bulunmaktadır.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından 4046 sayılı Kanun hükümlerine dayanılarak çıkarılan Özelleştirme Fonu Muhasebe Yönergesi’nin 5’inci maddesinde, açılış kaydı yapıldıktan sonra günlük işlemlerin muhasebeleştirme belgelerine dayanılarak sırası ile yevmiye defterine kaydedileceği düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede, özelleştirme uygulamaları sonucunda ortaya çıkan ve Fon’a ait olan gelirlerin kurumun banka hesaplarına intikal ettirildiği, teminat mektuplarının teslim alındığı, teslim ve intikale ilişkin olarak ön muhasebe kaydının yapıldığı ancak kayıtlara ilişkin yevmiye fişlerinin ileri bir tarihte düzenlendiği tespit edilmiştir. Bu sebepten ötürü, mali işlemin gerçekleşme tarihi ile yevmiye tarihi arasında makul süreyi aşan muhtelif zaman farkları meydana gelmektedir. Öyle ki, muhasebe birimi tarafından gerçekleşmiş mali işlemler meydana geliş tarihinden sonraki bir ila sekiz ay arasında değişen sürelerde ancak yevmiye defterine yansıtılmaktadır.
Yevmiye defteri, günlük işlemlerin sırasıyla düzenli olarak kaydedildiği bir defter olup işlemlerin biriktirilerek sistematik bir şekilde ait olduğu tarihten sonraki bir tarihte muhasebeleştirilmesi mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Bilgi verme ve karar almada yöneticilere yardımcı olma fonksiyonu muhasebenin temel fonksiyonu olup işlemlerin muhasebe kayıtlarına geç alınması sebebiyle etkisiz kalmaktadır. Ek olarak, bahsi geçen uygulama nedeniyle Mali İşler ve Muhasebe Yönetmeliği’nin düzenlenme amaçlarından olan anında, seri ve doğru bilgi sağlama amacına aykırı hareket edilmektedir.
Öte yandan, İdarenin mali yılın son çeyreğinde gerçekleşen mali işlemleri, mali yıl sona erdikten sonra bir ila iki ay içerisinde yılın son gününe (31.12.XX) isabet edecek şekilde yevmiye defterine kaydedilmektedir. Herhangi bir envanter çalışması sonucunda gerçekleşmeyen bahsi geçen alışılagelmiş ve sistematik uygulama nedeniyle mali tabloların hazırlanması, kamuoyuna sunulması ve Sayıştay Başkanlığı dahil ilgili kurumlara gönderilmesi hususunda gecikmeye sebebiyet verilmektedir.
Kamu İdaresi tarafından, muhasebeleştirme işlemleri için hizmet temini yoluyla muhasebe sistemi yazılımı (sgb.net adlı program) kullanıldığı, 2024 mali yılı itibarıyla Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi (BKMYBS)’ne dâhil olunduğu; geçiş sürecinde fon muhasebesinin hesap kodları, hesapların işleyişi, sistemde yeni hesap kodlarının açılması gibi teknik nedenlerle sarkmalar yaşandığı, yeni sistemin ancak mali yılın ortasında tam anlamıyla devreye girdiği, sistem değişikliği nedeniyle biriken altı aylık verilerin girişinin ancak 2024 yılı Haziran ayı itibarıyla tamamlandığı ifade edilmiş ise de; haziran ayından itibaren gerçekleştirilen işlemlerin de zamanında muhasebe kayıtlarına işlenmediği, bilişim sisteminde Fon’a özel belirli hesap kodlarının tanımlanmasının yalnızca ilgili hesap kodlarına ilişkin işlemleri geciktireceği, bu ana ve yardımcı hesap kodlarının neler olduğunun cevapta belirtilmediği, dolayısıyla faaliyet gelirleri ve teminat işlemlerinin ilgili hesaplara olağan gecikmeler haricinde işlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Ancak, bulguda bilhassa üzerinde durulan husus, tüm bu süregelen uygulamalar nedeniyle mali tabloların hazırlanması ve ilgili makamlara sunulmasında gecikmeler yaşanması hususudur.
Sonuç itibarıyla; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinde etkinliğin sağlanması adına mali işlemlerin yasal defterlere makul bir sürede kaydedilmesi gerekmektedir.