|
ÖZET: Özelleştirme işlemlerine ilişkin değer tespit sonuçlarının kamuoyuna açıklanmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 18. maddesi, değer tespit komisyonlarının görevlerini belirlerken, bu sonuçların özelleştirme işlemi tamamlandıktan sonra kamuya duyurulacağını vurgulamaktadır. Ayrıca, ilgili yönetmelik de benzer şekilde, değer tespit sonuçlarının yalnızca devir sözleşmesinde belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmesinin ardından açıklanacağını ifade etmektedir.
Yapılan incelemeler, özelleştirme ihalelerinin farklı yöntemlerle gerçekleştirildiğini ve imzalanan sözleşmelerde alıcıların yerine getirmesi gereken çeşitli taahhütlerin bulunduğunu göstermektedir. Ancak, bu taahhütlerin yıllara yayılması nedeniyle değer tespit sonuçlarının kamuoyuna sunulmadığı tespit edilmiştir. Özelleştirme süreçlerinin şeffaflığı açısından, değer tespit sonuçlarının zamanında açıklanması gerektiği, yasal düzenlemelerle belirlenmiş bir zorunluluktur. Sonuç olarak, 2014 yılından bu yana Sayıştay Denetim Raporları’nda da vurgulanan bu durum, değer tespit sonuçlarının özelleştirme işlemleri tamamlandıktan sonra kamuoyuyla paylaşılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. İlgili mevzuat, bu sürecin aleniyetini sağlamak amacıyla düzenlenmiştir ve kamu idaresinin bu hususta takdir yetkisi bulunmamaktadır. |
BULGU: Özelleştirme İşlemlerine Ait Değer Tespit Sonuçlarının Kamuoyuna
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Duyurulmaması
Özelleştirme programına alınan kuruluşların özelleştirilmesinde komisyonlarca belirlenen değer tespit sonuçlarının kamuoyuna duyurulmadığı görülmüştür.
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un “Özelleştirme Yöntemleri, Değer Tespiti, İhale Yöntemleri” başlıklı 18’inci maddesinin “Değer tespit komisyonunun görevleri” ile ilgili bölümünde değer tespit sonuçlarının, kuruluşun özelleştirme işlemi tamamlanarak devir sözleşmesinde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sonra kamuoyuna duyurulacağı; özelleştirme programındaki kuruluşun özelleştirme işlemlerini bu Kanun’un 4’üncü maddesinin son fıkrasına istinaden yürütmesi durumunda ise değer tespiti işlemlerinin, ilgili kuruluşun karar almaya yetkili organlarının kararı ile kuruluş ita amirinin başkanlığında oluşturulacak komisyon tarafından bu bentte belirtilen esaslar çerçevesinde yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
4046 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan Özelleştirme Uygulamalarında Değer Tespiti ve İhale Yönetmeliği’nin “Değer tespit sonuçları” başlıklı 7’nci maddesinde ise yine aynı şekilde değer tespit sonuçlarının, kuruluşun özelleştirme işlemi tamamlanarak devir sözleşmesinde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sonra kamuoyuna duyurulacağı belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre, değer tespit sonuçları kuruluşun özelleştirme işlemi tamamlanarak alıcı tarafından devir sözleşmesinde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sonra kamuoyuna duyurulur. Kanun’daki ve Yönetmelik’teki bu düzenlemeler, özelleştirme uygulamalarına şeffaflık kazandırılması amacıyla yapılmıştır.
Yapılan incelemelerde, İdarenin özelleştirme ihalelerinin bir kısmının işletme hakkı devri, bir kısmının ise satış şeklinde yapıldığı ve imzalanan sözleşmelerde alıcının yerine getirmesi gereken kuruluşta çalışan personele yönelik taahhütler, işletmeye yapılacak yatırıma yönelik taahhütler, kamusal denetime yönelik taahhütler ile yatırımların yer aldığı görülmüştür. Ancak söz konusu yatırım ve taahhütlerin gerçekleştirilmesinin yıllara yayılması ve Kanun gereğince bu taahhüt ve yatırımlar tamamlandıktan sonra değer tespit sonuçlarının açıklanacak duruma gelebildiği gerekçeleriyle İdare tarafından değer tespit sonuçlarının kamuoyuna açıklanmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, özelleştirme öncesi özelleştirilecek kuruluşun değer tespitinin yapıldığı, bu kurala ve kuralın arkasındaki amaca uygun olarak ihale komisyonlarınca bu değerin altında devrin gerçekleştirilmediği, özelleştirme uygulamalarının iptali için açılan iptal davalarında yargı mercilerine değer tespit sonuçları ve raporlarının sunulduğu belirtilmiş; ayrıca değer tespit sonuçlarının mevzuatta yer aldığı şekli ile özelleştirme uygulamaları gerçekleştikten ve devir sözleşmesinde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesinden (birkaç yıl) sonra kamuoyu ile paylaşılması hâlinde, kamuoyu tarafından değer tespitlerinin açıklandığı tarihteki güncel verilerle değerlendirme yapılacağı ve bu verilere göre de olumsuz yargılara varılabileceği eklenmiş ise de;
Özelleştirme uygulamalarının, değer tespit sonuçları da dahil aleniyet içerisinde yürütülmesi 4046 sayılı Kanunun temel ilkelerinden biri olarak belirlenmiş olup özelleştirme süreçlerinde belirlenen değer tespitlerinin kamuoyu ile paylaşılması Kanun ile hüküm altına alınmıştır. Değer tespit sonuçlarının kamuoyu ile paylaşılması sürecinde İdareye tanınmış olan bir takdir yetkisi bulunmadığından söz konusu hüküm gereğince, özelleştirme uygulamaları gerçekleştikten ve devir sözleşmesinde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sonra değer tespitlerinin kamuoyu ile paylaşılması gerekmektedir.
Sonuç itibarıyla, 2014 yılından bu yana Sayıştay Denetim Raporlarında da konu edildiği üzere, değer tespit komisyonu tarafından gerçekleştirilen işlemleri kapsayan değer tespit sonuçlarının, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince kuruluşun özelleştirme işlemi tamamlanarak devir sözleşmesinde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sonra kamuoyuna duyurulması gerekmektedir.