Pamukkale Örenyeri Jeotermal Su Kaynaklarında İdare Payının Tahsil Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Pamukkale Örenyeri Jeotermal Su Kaynaklarında İdare Payının Tahsil Edilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Pamukkale Örenyeri Jeotermal Su Kaynaklarında tahsil edilmesi gereken idare payının tahsil edilmediği tespit edilmiştir.

03.06.2007 tarih ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde kaynak, jeotermal kaynak, doğal mineralli su, ruhsat ve işletme ruhsatının tanımları yapılmıştır. Anılan Kanun’un “Mülkiyet ve ruhsat” başlıklı 4’üncü maddesine göre jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli su kaynağına ilişkin faaliyetlerin yapılabilmesi için mezkûr Kanuna göre ruhsat alınması zorunludur.

Mezkûr Kanun’un “Devir, sicil, ihale, harç, teminat ve idare payı” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine göre akışkanın; doğrudan ve/veya dolaylı olarak seralarda, elektrik üretimi ve konut ısıtmasında kullanıldığı tesislerde gayrisafi hasılatının %1’i tutarında idare payı ödenir. Akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı olarak kaplıca ve diğer alanlarda kullanıldığı tesislerde ise kullanılan yıllık toplam ısı enerjisi değeri ve reenjeksiyon durumu dikkate alınarak kullanılan suyun bir metreküpü 1,5 Türk lirası tutarını geçmeyecek şekilde, hesaplama yöntemi Bakanlık tarafından yönetmelikle belirlenen idare payı ödenir.

5686 sayılı Kanun’a göre çıkartılan 11.12.2007 tarih ve 26727 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin “İdare payı” başlıklı 20’nci maddesinin ikinci fıkrasına göre akışkanın; doğrudan ve/veya dolaylı olarak kaplıca ve benzeri termal tesisler ile ısı enerjisinin kullanıldığı kurutma, soğutma, balık yetiştiriciliği vb. diğer tesislerde; kullanılan yıllık toplam ısı enerjisi değeri ve reenjeksiyon durumu dikkate alınarak anılan Yönetmeliğe ekli Ek-15’deki, doğal mineralli sular ile jeotermal kökenli gazların doğrudan ve/veya dolaylı olarak kullanıldığı tesislerde ise Ek-16 tablodaki hesaplama yöntemine göre belirlenen tutarda, idare payı bir sonraki yılın Nisan ayı sonuna kadar beyan edilir, Haziran ve Eylül aylarında iki eşit taksitte idareye ödenmesi gerekmektedir.

04.04.2014 tarih ve 28962 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmeliğinin “Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 5’inci maddesinin (g) bendine göre tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerine, 03.06.2007 tarihli ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu, 04.06.1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanunu ve 21.07.1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun ilgili maddeleri kapsamında verilen her türlü görevi yapmak, hak ve yetkileri 6360 sayılı Kanunun 3’üncü maddesi çerçevesinde kullanma yetkisi YİKOB’lara devredilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin “Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdürlüğünün görevleri” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “Tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerine 5686 sayılı Kanun, 3213 sayılı Kanun ve 2863 sayılı Kanunun ilgili maddeleri kapsamında verilen her türlü görevi yapmak, hak ve yetkileri kullanmak” yetkisi YİKOB bünyesindeki Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdürlüğüne verilmiştir.

Yukarıda anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde jeotermal kaynak ve doğal mineralli suların, YİKOB Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdürlüğü tarafından ruhsatlandırma işlemi yapılacağı; bu alanlardan YİKOB’a kullanım esas alınarak idare payının ödenmesi gerekmektedir.

Yapılan inceleme sonucunda; Denizli Büyükşehir Belediyesi adına ruhsatlı olan Pamukkale Örenyeri Jeotermal Kaynaklarının, Denizli Büyükşehir Belediyesi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü arasında herhangi bir kiralama sözleşmesi ve/veya protokol olmaksızın Kültür ve Turizm Bakanlığı DÖSİM tarafından fiilen kullanıldığı ve/veya kullandırıldığı tespit edilmiştir.

Ayrıca Örenyeri antik havuzunda ve travertenlerde turizm amaçlı olarak kullanılmaktadır. Ancak Ören yerindeki jeotermal su kaynağı, doğal çıkış olduğundan dolayı sayaç bağlanamadığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan debi tespit tutanağı üzerinden idare payı hesabının yapıldığı ve traverten yerlerinin turizm amaçlı kullanıldığı tespit edilmiştir.

İdare Payı Hesaplama Formülasyonu;

MWt = 4,18 x Debi x At / 1000

Debi = SM (m3) x 1000 / (365 gün x 24 saat x 3600 saniye)

Debi = 5159203,20 x 1000 / (365 x 24 x 3600)

Debi = 5159203200 / 31536000

Debi = 163,5973 Litre/Saniye

MWt = Kullanılan ısı enerjisi (Megawattermal)

MWt = 4,18 x 163,5973 x 35 / 1000

MWt = 23934,2850 / 1000

MWt = 23,9343 Megawattermal

BF (Birim Fiyat) = 20 MWt – 30 MWt (dahil) enerji harcayanlar

BF (Birim Fiyat) = 0,60 TL / m3

BF = 0,60 x 1,1460 (2021 yılı TÜFE) x 1,3608 (2022 yılı TÜFE) x 1,6427 (2023 yılı TÜFE)

BF = 1,5371 TL / m3

ÖİP (Ödenecek İdare Payı Miktarı)

ÖİP = SM (Tesiste Kullanılan yıllık toplam su miktarı m3) x BF

ÖİP = 5159203,20 x 1,5371

ÖİP = 7.930.211,24-TL

Tablo 4: Pamukkale Örenyeri Jeotermal Kaynaklarından Tahsil Edilmeyen İdare Payı

Yukarıdaki tabloda hesaplaması yapılan Pamukkale Örenyeri jeotermal kaynaklarının kullanımından kaynaklı idare payının YİKOB tarafından tahsil edilmediği görülmüştür.

Başkanlık, bulguda tespit edilen hususa ilişkin 22.01.2025 tarih ve 2025/118 Esas No.lu hukuki işlem ile Ankara 3. İdare Mahkemesine dava açıldığı ifade edilmiştir.

Denizli Pamukkale Örenyeri jeotermal kaynaklarının Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğünce kullanıldığı ve ruhsat sahibi Denizli Büyükşehir Belediyesine kullanım bedeli ödemesinin yanı sıra 5686 sayılı Kanun ve Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin ilgili hükümleri gereğince jeotermal kaynağın kullanımından doğan idare payını da kullanıcı vasfı nedeniyle Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına ödemesi gerekmektedir.